Kurier  
j
Galicy ski  
Niezależne pismo Polaków na Ukrainie  
Profesor Paweł  
Boliński o pracach  
konserwatorskich  
w 2026 r. kościele  
oo. jezuitów  
Sztuka łączy ponad granicami  
Trzynasta edycja „Indeksu imienia Mariusza Kazany”  
› strona 8  
25 lat programu  
Fundacji św. Jadwigi  
› strona 9  
Romans Haliny  
Zalewskiej (cz. 2)  
Trzynasta edycja konkursu „Indeks imienia Mariusza Kazany” odbyła się w Muzeum Narodowym im. Andreja  
Szeptyckiego we Lwowie. Wydarzeniu towarzyszyła wystawa „Za horyzontem” z pracami trojga profesorów  
warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Konkurs od lat wspiera młodych lwowskich grafików i rozwia  
współpracę artystyczną między Ukrainą a Polską.  
› strona 4  
› strona 10  
Lwowskie  
lampiony  
Listopadowe refleksje  
› strona 16  
Mędrzec uśmiechu  
Zbliża się 1 listopada – dzień, w którym cmentarze rozświetlają tysiące zniczy, a rodziny spotykają się przy grobach  
swoich bliskich. Uroczystość Wszystkich Świętych i następujący po niej Dzień Zaduszny to czas wspomnień,  
modlitwy i refleksji nad przemianiem. We Lwowie listopadowe dni mają szczególny wymiar. Na tutejszych  
cmentarzach spoczywają pokolenia mieszkańców miasta, a zapalane znicze przypominają, że pamięć o człowieku  
› strona 22  
nie kończy się wraz z jego odejściem.  
› strona 5  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
2
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Całoroczna opieka nad polskimi cmentarzami  
i kwaterami wojennymi na Ukrainie w 2026 r.  
Dobre serce Fundacji „Jerzyk” i jej przyjaciół  
Fundacja Wolność  
Miejsca pamięci objęte  
Fundacja Pomocy Dzieciom  
Przewlekle Chorym „Jerzyk”  
z Przemyśla przekazała  
kolejną pomoc humanitarną  
dla Centrum Rehabilitacji  
„Elita” we Lwowie.  
opieką w 2026 roku  
i Demokracja realizuje  
projekt „Ukraina –  
1. Lwów, Cmentarz Orląt Lwowskich  
na Cmentarzu Łyczakowskim (obwód  
lwowski).  
2. Lwów, Kwatera Obrońców Lwowa  
i Kresów Wschodnich na Cmentarzu Ja-  
nowskim (obwód lwowski).  
Całoroczna opieka nad  
polskimi cmentarzami  
i kwaterami wojennymi  
– 2026”, którego  
celem jest zachowanie  
polskiego dziedzictwa  
historycznego  
Transport oraz logistykę  
tej misji na terytorium  
3. Zadwórze, Cmentarz Żołnierzy Woj-  
ska Polskiego (obwód lwowski).  
Ukrainy wsparła Fundacja  
Humanitarna Folkowisko,  
kierowana przez społecznika  
Marcina Piotrowskiego, co  
pozwoliło sprawnie dowieźć  
zaopatrzenie na miejsce  
przeznaczenia.  
4. Mościska, Kwatera Żołnierzy Woj-  
ska Polskiego poległych w 1939 roku na  
cmentarzu miejskim (obwód lwowski).  
5. Czarny Las koło Iwano-Frankiwska,  
groby polskiej inteligencji zamordowanej  
w 1941 roku (obwód iwanofrankiwski).  
6. Puźniki, miejsce pochówku 42  
i zapewnienie należytego  
stanu miejsc pamięci  
narodowej na terytorium  
Ukrainy.  
Projekt obejmuje całoroczną, syste-  
TEKST I ZDJĘCIE  
spora impreza. Rozrastamy się. W tym roku  
już mieliśmy dzieciaki z Jarosławia. Także  
była pani z Ukrainy, z Niżankowic, aby zo- układu nerwowego. Kluczowym elemen-  
Artur Cieliński, prezes zarządu Fun- baczyć, jak ta impreza wygląda. Liczymy, że tem terapii jest biomechaniczna korekcja  
w przyszłym roku także reprezentacja Ukra- kręgosłupa i dużych stawów, połączona  
Metoda profesora Koziawkina pole-  
ga na wielokierunkowym stymulowaniu  
matyczną opiekę nad 10 polskimi cmen- mieszkańców wsi, ofiar zbrodni OUN-UPA  
tarzami, kwaterami wojennymi i miejsca- z 1945 roku (obwód tarnopolski).  
KONSTANTY CZAWAGA  
mi pamięci, związanymi z historią Polski  
i losami Polaków na dawnych Kresach  
Wschodnich.  
7. Horpin, mogiła Żołnierzy Wojska  
Polskiego poległych w 1920 roku (obwód  
lwowski).  
dacji „Jerzyk” w wywiadzie dla Kuriera  
powiedział:  
– Fundacja Pomocy Dzieciom Przewlekle  
Chorym „Jerzyk” z Przemyśla powstała 16  
iny wystąpi podczas tych Igrzysk. Oprócz  
tego jesteśmy współorganizatorem dużej  
konferencji w Arłamowie. To są Bieszczadz- nym, fizjoterapią oraz terapią zajęciową  
z intensywnym zestawem zajęć rucho-  
wych (kinezyterapia), masażem refleksyj-  
8. Firlejówka (Andrejówka), mogiła  
Żołnierzy Wojska Polskiego poległych  
w 1920 roku (obwód lwowski).  
9. Stryj, Kwatera Żołnierzy Wojska  
Polskiego na cmentarzu miejskim (obwód  
lwowski).  
10. Busk, Kwatera Żołnierzy Wojska  
Polskiego na cmentarzu miejskim (obwód  
lwowski).  
Zakres realizowanych  
działań  
Prace prowadzone są co najmniej raz  
w miesiącu, z uwzględnieniem potrzeb  
poszczególnych obiektów oraz warunków  
sezonowych.  
Obejmują trzy podstawowe obszary:  
1. Pielęgnacja zieleni (koszenie trawy,  
usuwanie samosiejek, przycinanie krze-  
wów, podlewanie i wymiana roślin sezono-  
wych oraz wycinka drzew zagrażających  
kwaterom.)  
lat temu. Przyczynkiem do powstania fun- kie Dni Psychiatryczne, które organizujemy (ergoterapią). Indywidualnie dobrane pro-  
dacji była choroba mojego syna Mateusza, wspólnie z Podkarpackim Centrum Zdrowia gramy pozwalają na zmniejszenie napięcia  
który zachorował na nowotwór złośliwy Psychicznego w Przemyślu, z doktorem Ma- mięśniowego u pacjentów i wypracowanie  
kości. Bogu dzięki wszystko skończyło się  
dobrze. Mateusz miał 16 lat jak zachorował,  
w tej chwili ma 33 lata. Jest radcą prawnym.  
ciejem Kuligowskim. Oni są głównym organi- nowych nawyków ruchowych.  
zatorem, my zaś na ile możemy pomagamy.  
Dwa panele są poświęcone psychiatrii dzie- na pewno już 15 lat – powiedziała Halina  
– Współpraca z Fundacją „Jerzyk” trwa  
Zaznaliśmy tyle dobrego, tyle pomocy od róż- cięcej i tematowi, który w tej chwili jest bar- Łuń. – Jeździmy tam na konferencje, oni  
nych ludzi, od znajomych i od nieznajomych, dzo istotny, bardzo ważny. Robimy to już chy- przyjeżdżają patrzeć, jak pracujemy. To  
że postanowiliśmy jakoś, tak jak mówią, od- ba 12 czy 13 lat razem i na przestrzeni tych oni nas znaleźli i zaprosili na konferen-  
dać to dobro, które żeśmy dostali i założyli- lat liczba lekarzy psychiatrów dziecięcych cję. My tu pracujemy już praktycznie 36  
Znaczenie projektu  
Systematyczna opieka nad polskimi  
cmentarzami i kwaterami wojennymi słu-  
śmy fundację właśnie. Od 16 lat działamy  
i staramy się pomagać dzieciom w Polsce, na  
zwiększyła się w Polsce o około 100 osób.  
Jest ich blisko 540. To jest całkowicie niewy- i w większości dzieciom. To jest medyczny  
lat. Rehabilitacyjnie pomagamy dorosłym  
2. Prace porządkowe (usuwanie zu- ży zachowaniu miejsc spoczynku Polaków  
żytych zniczy i wiązanek, grabienie liści,  
utrzymanie porządku oraz odśnieżanie  
w okresie zimowym.)  
oraz upamiętnieniu osób, których losy  
związane były z historią Polski.  
Podkarpaciu. W tej chwili wspieramy także starczająca liczba, a potrzeby w sensie pomo- zakład prywatny. Pracujemy za metodyką  
zaprzyjaźnioną z nami klinikę rehabilitacji  
„Elita” we Lwowie oraz w Truskawcu klinikę  
cy psychiatrycznej i psychologicznej są coraz profesora, akademika Koziawkina. Ona jest  
większe. Podczas tej konferencji mamy tak- wysokoefektywna. Ekipa specjalistów pra-  
Prowadzone działania pozwalają  
3. Czyszczenie i konserwacja (mycie utrzymać miejsca pamięci w należytym  
i czyszczenie kamiennych oraz betono- stanie technicznym i estetycznym, a tak-  
wych elementów nagrobków, pomników że chronić ich historyczny charakter dla  
profesora Koziawkina. Biorąc pod uwagę że akcję charytatywną, podczas której dzięki  
ciężkie czasy na Ukrainie, widzimy taką po- doktorowi Kuligowskiemu zbieramy środki ambulatoryjną. W Truskawcu mamy znaną  
cuje już ponad 30 lat. Tu nadajemy pomoc  
trzebę i nie zrażają nas żadne działania tego  
pana, który chce zawładnąć, nie wiem, chyba  
całym światem i chce nastraszyć nas. Polacy  
raczej do strachliwych nie należą, więc na  
na naszą działalność. W listopadzie z kolei  
międzynarodową klinikę rehabilitacji. Tutaj  
i tablic epitafijnych.)  
przyszłych pokoleń.  
organizujemy własną konferencję, między- obsługujemy 30–40 pacjentów dziennie.  
narodową konferencję medyczną, na którą Czyli tutaj można otrzymać pomoc i konsul-  
między innymi zapraszamy panie z Cen- tacyjną, i ambulatoryjną. Są i małe dzieci,  
Tyle kosztuje leczenie Ukraińców, a tyle Polaków  
przekór jemu przyjechaliśmy dzisiaj właśnie trum Rehabilitacji „Elita” we Lwowie, które  
z pomocą humanitarną do Centrum Rehabili- przyjeżdżają z bardzo ciekawymi tematami  
i dzieci od 3 miesięcy do dorosłych. To są pa-  
cjenci z różnych regionów Ukrainy. W tym  
Dane dotyczące wydatków  
NFZ mogą zaskakiwać. W 2025  
roku średni koszt świadczeń  
przypadających na jednego  
obywatela Ukrainy wyniósł 694  
zł. W przypadku przeciętnego  
Polaka kwota ta była niemal  
siedmiokrotnie wyższa i sięgnęła  
4640 zł. Jednocześnie składki  
zdrowotne odprowadzane przez  
obywateli Ukrainy przyniosły  
Funduszowi znaczącą  
Struktura wydatków na leczenie Ukra-  
ińców różniła się od tej dotyczącej pol-  
skich pacjentów. Największą część kosz-  
tów stanowiło leczenie szpitalne, które  
odpowiadało za 47 proc. wydatków. Kolej-  
ne 15 proc. przypadło na leki, a 6 proc. na  
podstawową opiekę zdrowotną.  
Łącznie te trzy kategorie odpowiadały za  
68 proc. wydatków związanych z leczeniem  
obywateli Ukrainy. W przypadku Polaków –  
53 proc. Większy udział w wydatkach miały  
natomiast m.in. refundowane leki, ambula-  
tacji „Elita” we Lwowie. Przywieźliśmy to, co  
intensywnej rehabilitacji. Poza tym wykupu- też z zagranicy. Są to Ukraińcy, którzy wy-  
Centrum zapotrzetrzebowało. Są to ogólnie jemy recepty, dostajemy prośbę o wykup re- jechali na tymczasowy pobyt w związku  
środki czystości dla dzieci, środki higieny, za- cept, dopłaty do turnusów rehabilitacyjnych. z wojną. Oni też przyjeżdżają otrzymać re-  
bawki. Nasze własne, zrobione przez Funda- Objęliśmy patronatem Oddział Dziecięcy  
cję kolorowanki, coś, co pomoże w tych cięż- w Szpitalu Wojewódzkim w Przemyślu, gdzie  
habilitację. Przyjeżdżają też pacjenci obco-  
krajowcy. Wcześniej ich było bardzo dużo.  
Do Truskawca przyjeżdżało najwięcej pa-  
kich czasach tutaj, w centrum działać. Coś,  
co jest im potrzebne na bieżąco, czego cały  
organizujemy Dzień Dziecka, Mikołaja czy  
na święta paczki bożonarodzeniowe. Tutaj cjentów zagranicznych z Niemiec, również  
czas się używa. Zebraliśmy to sami, jako Fun- akurat współpracujemy z zespołem szkol- z Austrii, z Francji, z Polski, innych krajów.  
dacja Pomocy Dzieciom Przewlekle Chorym  
„Jerzyk”. Pomogła nam hurtownia Bakstan,  
która działa w Przemyślu. Pomógł nam też  
no-przedszkolnym, z oddziałami integracyj- Przyjmujemy też obcokrajowców. W związ-  
nymi i oddziałami mistrzostwa sportowego  
w Orłach. Stamtąd zawsze dzieciaki chętnie  
ku z wojną zmniejszyła się liczba pacjentów  
zza granicy. Teraz jest ciężko pracować.  
nadwyżkę. W całym 2025 roku  
wyniosła ona 2,8 mld zł.  
toryjna opieka specjalistyczna, rehabilitacja, wiceprezydent miasta Przemyśla Bartłomiej  
opieka długoterminowa oraz leczenie psy-  
chiatryczne i terapia uzależnień.  
przyjeżdżają. Jest wiele dzieci, które przygo- Rosja zaczęła niszczyć magazyny z medy-  
Barszczak, także ludzie dobrej woli. Staramy  
się to organizować w swoim zakresie, no  
towują różnego rodzaju występy na te nasze  
imprezy w szpitalu, czy to są jasełka, czy to  
kamentami, środkami czystości. Fundacja  
„Jerzyk” przywozi zabawki dla dzieci oraz  
Dane przedstawione w raporcie przygoto-  
wanym przez Deloitte oraz UNHCR pokazują  
dużą różnicę w średnich kosztach leczenia.  
W 2025 roku na świadczenia dla jednego oby- podstawie numeru PESEL ze statusem UKR.  
watela Ukrainy NFZ przeznaczył średnio 694 Obecnie w większości przypadków dostęp  
zł. Dla porównania, w przypadku statystycz- do ubezpieczenia zdrowotnego ma związek  
Istotna zmiana nastąpiła w marcu 2026 i oczywiście nie zrobilibyśmy tego bez Mar- jakiś teatrzyk, czy czytanie bajek. Czasami artykuły biurowe, środki czystości, któ-  
roku. Wcześniej uchodźcy z Ukrainy mogli  
korzystać z publicznej opieki zdrowotnej na  
cina Piotrowskiego, bez Fundacji Folkowisko,  
która zawsze służy nam pomocą w transpo- ci wraz z nauczycielami trwa parę godzin,  
rcie. Nie zdarzyło się, żeby nam odmówili.  
Artur Cieliński przybliżył działalność  
Fundacji „Jerzyk” w Przemyślu:  
postawienie samych dekoracji przez te dzie- rych teraz trzeba dużo.  
Po rozładowaniu skrzyń i paczek  
z pomocą humanitarną z Przemyśla roz-  
w stroje przebierają się, naprawdę wspaniałe  
rzeczy. I cały czas pomagamy, jeżeli ktoś się  
mawiamy  
z
Marcinem Piotrowskim,  
do nas zwraca, mamy taką możliwość. Wia- znanym społecznikiem z województwa  
nego mieszkańca Polski było to 4640 zł.  
Oznacza to, że średnie wydatki na leczenie  
obywatela Ukrainy były prawie siedem razy  
niższe niż w przypadku Polaka. Jednocześnie  
bilans składek wpłacanych przez Ukraińców  
okazał się dla Funduszu korzystny.  
z uczestnictwem w rynku pracy i odprowa-  
dzaniem składek.  
– Prowadzimy własny ośrodek rehabi- domo, że jesteśmy ukierunkowani najbar- podkarpackiego.  
litacyjno-psychologiczny, w którym dzieci, dziej na Podkarpacie, na tereny najbliższe, ale – Niesamowicie dobre serce mają ludzie  
mamy jedną zasadę, że na przykład w kwe- skupieni wokół Fundacji Pomocy Dzieciom  
stii recept nie wchodzi w rachubę odmowa Przewlekle Chorym „Jerzyk” z Przemy-  
Z danych NFZ z 18 sierpnia 2026 roku  
wynika, że do ubezpieczenia zdrowotnego  
zgłoszonych było 437005 osób posiada-  
jących numer PESEL UKR i uprawnionych  
do świadczeń na zasadach ogólnych. To  
głównie z Przemyśla, około 10–12 dzieci  
w ciągu roku korzysta całkowicie bezpłatnie  
z pomocy psychologa, pedagoga, logopedy, i nie wchodzi w rachubę terytorium. Po pro- śla, której dziś pomogliśmy w transporcie  
interwencji sensorycznej. Dodatkowo orga- stu uważamy, że jeżeli już ktoś się zwraca do  
nizujemy corocznie Igrzyska Dzieci i Młodzie- nas z prośbą o receptę, o wykup recepty, to  
humanitarnym – powiedział. – W tych  
trudnych czasach robią piękne rzeczy dla  
Według danych zawartych w raporcie  
w 2025 roku składki zdrowotne od oby- wyraźnie mniej niż w połowie 2024 roku.  
ży. Kiedyś to się nazywało Igrzyska Dzieci  
i Młodzieży Niepełnosprawnej. Od tego roku  
nazywa się to Igrzyska Dzieci i Młodzieży bez  
Barier. Mieliśmy krótką przerwę ze względu  
już musi być naprawdę w bardzo ciężkiej sy- budowania przyjaźni na pograniczu. Wie-  
tuacji, a leki mu są potrzebne. dzieliśmy radość dzieciaków gdy Artur  
Dr Halina Luń, lekarz pediatra oraz dy- Cieliński rozdawał im pluszaki, uśmiechy  
rektor Medyczny Centrum Rehabilitacji „Eli- personelu, że są ludzie którzy ich wspie-  
wateli Ukrainy przyniosły NFZ nadwyżkę  
w wysokości 2,8 mld zł. Dla porównania,  
Wtedy takich osób było około 771 tys.  
Mimo spadku liczby ubezpieczonych  
rok 2022 zakończył się bilansem wyno- bilans składek odprowadzanych przez  
szącym 1,2 mld zł na plusie. obywateli Ukrainy pozostaje dla NFZ do-  
na wojnę, ale też wróciliśmy do tego i stara- ta” jest znanym specjalistą zaangażowanym rają i pomagają. Piękne miejsce, które co  
Początek wojny przyniósł jednak zu- datni. Według danych przedstawionych  
pełnie inną sytuację. W 2022 roku na le- w raporcie w 2025 roku do systemu trafi-  
my się, żeby to trwało. Mamy własny hymn,  
mamy własny znicz olimpijski.  
w rozwój i popularyzację Systemu Intensyw- roku pomaga w rehabilitacji około 700  
nej Neurofizjologicznej Rehabilitacji (znane- osób, w większości przewlekle chorych  
czenie uchodźców, którzy przyjechali do  
Polski, wydano około 600 mln zł, podczas  
gdy ich składki wyniosły około 400 mln  
zł. Początkowy deficyt został jednak zre- zwiększyli PKB Polski o około 94 mld zł.  
kompensowany przez składki pozostałych  
ło z tego tytułu znacznie więcej pieniędzy,  
niż wyniosły wydatki na ich leczenie.  
Uchodźcy z Ukrainy w 2025 roku  
W tym roku mieliśmy troszkę mniej dzie- go jako Metoda Koziawkina) dla pacjentów  
dzieci. I jak tu im nie pomóc. Dziś tym bar-  
dziej trzeba pomagać, gdy wielu się odwra-  
ca, gdy wielu zwątpiło, gdy niektórzy sieją  
nienawiść. Tym którzy pomagają powiem  
ci ze względu na pogodę, bo było tylko 160  
uczestników. W tamtym roku mieliśmy 220  
dzieciaków biorących udział w zawodach.  
Na tę okoliczność mamy własne medale,  
z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD)  
oraz innymi zaburzeniami. Dr Halina Luń  
regularnie reprezentuje lwowskie centrum  
na prestiżowych międzynarodowych konfe- szczerze, że każdy uśmiech dziecka jest  
obywateli Ukrainy mieszkających i pracu-  
jących w Polsce.  
ŹRÓDŁO: MARTA PIECHNIK, własne koszulki dla wszystkich dzieci, ja- rencjach naukowo-praktycznych dedykowa- 200 razy więcej wart niż tylko słowo, czy  
BIZNESINFO.PL kieś posiłki, pakiety startowe. Jest więc nych rehabilitacji dzieci i młodzieży. komentarz. Dlatego róbmy swoje.  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Wydarzenia  
3
www.kuriergalicyjski.com  
Nie pozwolić zapomnieć, nie pozwolić zamilknąć  
Polskie media w Ukrainie w czasie wojny  
Dziennikarze polskich  
redakcji działających  
na Ukrainie nie tylko  
informują o wojnie i jej  
skutkach. Dokumentują  
również życie polskiej  
społeczności, pielęgnują  
pamięć historyczną  
natomiast w bieżącym roku nie  
otrzymało środków na część  
planowanych przedsięwzięć  
pomocowych.  
Jerzy Wójcicki podkre-  
ślał z kolei, że praca dzienni-  
karska coraz częściej łączy się  
z rozbudowanymi obowiązkami  
sprawozdawczymi. Przywołał  
przykład dokumentacji dotacji,  
której przygotowanie wyma-  
gało dziesiątek stron i dodatko-  
wego czasu. W małych redak-  
cjach takie obowiązki oznaczają  
mniej czasu na przygotowywa-  
nie materiałów.  
i reagują na dezinformację.  
O wyzwaniach,  
z jakimi mierzą się media  
w warunkach rosyjskiej  
agresji, rozmawiano  
podczas panelu „Nie  
W jego ocenie wsparcie po-  
winno uwzględniać również  
podstawowe potrzeby pol-  
skiej społeczności na Ukrainie,  
w tym sytuację osób starszych,  
weteranów i rodzin dotknię-  
tych skutkami wojny. Media są  
ważne, ale nie zastąpią pomocy  
w dostępie do leków, żywności  
czy opieki.  
pozwolić zapomnieć, nie  
pozwolić zamilknąć” na  
XII Zjeździe Federacji  
Mediów Polskich na  
Wschodzie w Warszawie.  
RAJMUND KLONOWSKI (OD LEWEJ), JERZY WÓJCICKI, WIKTORIA LASKOWSKA, ANŻELIKA PŁAKSINA  
TEKST I ZDJĘCIA  
EUGENIUSZ SAŁO  
i ogrzewania oraz o strachu, któ-  
Redakcje pełnią przy tym  
bieżących wydarzeń. Media  
utrwalają świadectwa, nazwi-  
dyskusji uczestniczyli  
Wiktoria Laskowska,  
ry towarzyszy codziennemu ży- funkcję nie tylko informacyj-  
ciu. Wspominała także o dzie- ną, lecz także weryfikacyjną.  
Wiktoria Laskowska przywo-  
ska i historie, które bez syste- Młode pokolenie przyszłością  
matycznej dokumentacji mogły- polskich mediów  
Uczestnicy panelu zgodnie  
wskazywali na potrzebę anga-  
nabiera dodatkowego znacze- żowania młodzieży w działal-  
W
redaktor kwartalni- ciach, które podczas alarmów  
ka „Tęcza Żytomierszczyzny”, spędzają długie godziny w schro- łała przykład fałszywych in-  
by zniknąć z publicznej pamięci.  
Anżelika Plaksina, redaktor nach, a po doświadczeniach wo- formacji rozpowszechnianych W warunkach wojny zadanie to  
„Dziennika Kijowskiego”, oraz  
jennych reagują lękiem nawet na  
w 2014 roku, według których  
Polacy z obwodu żytomierskie-  
Jerzy Wójcicki, redaktor mie- widok samolotu w niebie.  
nia, ponieważ rosyjska agresja  
przynosi kolejne ofiary także  
wśród osób związanych z polską  
społecznością.  
ność redakcji. Anżelika Plaksi-  
na Kijowa podkreślała, że  
sięcznika „Słowo Polskie”. Panel  
prowadził Rajmund Klonowski,  
redaktor „Kuriera Wileńskiego”.  
Mimo tych warunków re- go mieli dążyć do oddzielenia  
dakcja kontynuuje pracę. Na  
łamach gazety opisuje życie  
z
regionu od Ukrainy. Jak mówi-  
ła, tego rodzaju przekazy mogły  
młodzi ludzie powinni wno-  
sić do mediów nowe pomysły  
Polaków na Ukrainie, działal- podsycać nieufność i napięcia  
ność wolontariuszy, pomoc po- między społecznościami.  
Jerzy Wójcicki zwracał uwa- i tematy, a jednocześnie zdo-  
gę na historyczne związki Pol- bywać doświadczenie, które  
Praca redakcji w cieniu  
wojny  
trzebującym oraz inicjatywy  
organizacji polskich.  
Jej zdaniem, zadaniem me-  
diów jest reagowanie na podob-  
ne manipulacje, prostowanie  
nieprawdziwych wiadomości  
i wyjaśnianie sytuacji, zanim  
dezinformacja doprowadzi do  
ski i Ukrainy oraz na znaczenie  
pamięci o polskim dziedzictwie  
na tych ziemiach. Jednocześnie  
mówił o poczuciu marginaliza-  
cji polskich środowisk i o tym,  
że nie zawsze dostrzega się ich  
potrzeby.  
pozwoli im w przyszłości prze-  
jąć odpowiedzialność za ich  
funkcjonowanie.  
Chodzi nie tylko o rozwój no-  
wych form przekazu, lecz także  
o zachowanie ciągłości polskie-  
go dziennikarstwa na Ukrainie.  
Bez przygotowania następ-  
ców nawet wieloletnie redakcje  
mogą mieć trudności z konty-  
Wojna zmieniła codzienność  
polskich mediów na Ukrainie.  
Dziennikarze pracują w wa-  
runkach zagrożenia ostrzałami,  
przerw w dostawie prądu i pro-  
blemów z dostępem do inter-  
netu. Jednocześnie starają się  
Media jako źródło informacji  
i przeciwwaga  
dla dezinformacji  
Ważnym tematem pane- konfliktów.  
lu była rola polskich mediów  
regularnie informować o wy- w przekazywaniu rzetelnych Zachować pamięć o polskiej  
darzeniach w kraju, życiu pol- informacji o Ukrainie do Pol- obecności  
Paneliści podkreślali, że pol-  
miejscu mogą dokumentować skie media na Ukrainie mają  
doświadczenia również ważne zadanie związa- czas dyskusji pozostaje finan- cała uwagę, że zaangażowanie  
lokalnych społeczności, które ne z dokumentowaniem historii sowanie. Utrzymywanie redak- młodego pokolenia powinno iść  
Potrzebne wsparcie i mniej  
biurokracji  
skiej społeczności i działalności  
organizacji polskich.  
ski. Dziennikarze działający na  
Jednym  
z
najważniejszych nuowaniem działalności.  
Wiktoria Laskowska zwra-  
problemów wskazanych pod-  
Wiktoria Laskowska przy- wydarzenia  
pomniała, że po rozpoczęciu  
i
pełnoskalowej rosyjskiej in- nie zawsze znajdują odpowied- i podtrzymywaniem tożsamości  
wazji ważne było przekazy- nie miejsce w relacjach ogólno- narodowej. Dotyczy to zarówno  
cji, regularne wydawanie gazet  
i dokumentowanie wydarzeń  
w parze ze wsparciem instytu-  
cjonalnym. Podtrzymywanie  
języka, kultury i tożsamości  
wanie informacji bezpośrednio  
z miejsca wydarzeń. Opowia-  
polskich mediów.  
przekazywania języka i trady- wymaga środków, których, jak  
Jerzy Wójcicki, redaktor mie- cji młodszym pokoleniom, jak  
wynikało z wypowiedzi uczest- wymaga bowiem współpra-  
cy mediów, szkół, organizacji  
dała o ataku na szkołę w Ży- sięcznika „Słowo Polskie” zwró- i przywracania pamięci o Po- ników, coraz częściej brakuje.  
tomierzu, której uszkodzenia  
udokumentowano na zdjęciach  
wykonanych z budynku. Mate- na Ukrainie bywają wykorzy- marginalizowana lub pomijana.  
cił uwagę, że informacje publi- lakach, których obecność w re-  
kowane przez polskie redakcje gionie była przez dziesięciolecia  
riały te były następnie szeroko  
udostępniane.  
stywane przez większe media  
dopiero po pewnym czasie.  
Działalność redakcji nie ogra- wsparcia na działania skiero- rzy Wójcicki wskazał, że naj-  
niczasięzatemdorelacjonowania  
wane do Polaków na Ukrainie,  
ważniejszą potrzebą Polaków  
na Ukrainie pozostaje pokój.  
Podkreślił również znaczenie  
bezpośredniego kontaktu z oso-  
bami, które żyją w warunkach  
wojny, oraz poznawania ich co-  
dziennych doświadczeń.  
Redaktor „Tęczy Żytomiersz-  
czyzny” mówiła również o or-  
ganizowaniu ewakuacji rodzin  
z dziećmi. Dzięki wcześniej-  
szym kontaktom i współpracy  
z polskimi samorządami udało  
się zorganizować transport i za-  
pewnić przybywającym do Pol-  
ski pomoc.  
O jeszcze trudniejszych wa-  
runkach pracy w stolicy opo-  
wiedziała Anżelika Plaksina.  
„Dziennik Kijowski”, który,  
ukazuje się od prawie 35 lat,  
nadal jest wydawany w Kijo-  
wie, mimo rosyjskich ataków  
i niebezpieczeństwa zagrażają-  
cego mieszkańcom.  
Panel „Nie pozwolić zapo-  
mnieć, nie pozwolić zamilknąć”  
pokazał, że polskie media na  
Ukrainie są czymś więcej niż  
źródłem wiadomości. Doku-  
mentują skutki wojny, podtrzy-  
mują więzi z Polską, przeciw-  
działają dezinformacji i chronią  
pamięć o polskiej obecności.  
Aby mogły kontynuować tę  
pracę, potrzebują jednak nie  
tylko zaangażowania dzien-  
nikarzy, lecz także stabilne-  
go wsparcia i warunków po-  
zwalających redakcjom działać  
mimo wojennych zagrożeń.  
Pani Anżelika mówiła o noc-  
nych eksplozjach, zniszczeniach  
infrastruktury energetycznej,  
przerwach w dostawach prądu  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
4
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Sztuka łączy ponad granicami  
Trzynasta edycja „Indeksu imienia Mariusza Kazany”  
dokończenie ze strony 1  
nabrała szczególnego znaczenia w kontek-  
ście wojny na Ukrainie i trudnych pytań  
historycznych w stosunkach polsko-ukra-  
ińskich. Konkurs służy między innymi  
promowaniu i wspieraniu młodych twór-  
ców ukraińskich oraz rozwijaniu owocnej  
Organizatorzy konkursu przedstawili  
pracę uznaną za najlepszą i odznaczoną  
pierwszym miejscem. Była to grafika pod  
tytułem „Zakochani” Anny Albinowskiej,  
studentki trzeciego roku lwowskiej Aka-  
demii. Drugie i trzecie miejsca w konkursie  
zajęły studentki Iryna Hołowaćka i Maria  
Tarasenko.  
TEKST I ZDJĘCIA  
JURIJ SMIRNOW  
W dniu 23 października br. w salach  
Muzeum Narodowego im. Andreja Szep- współpracy twórczej między lwowską  
tyckiego odbyła się kolejna, już trzynasta Akademią Sztuki i Akademiami Sztuk Pięk-  
edycja konkursu graficznego „Indeks imie- nych w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu.  
nia Mariusza Kazany” połączona z monu- Do udziału w konkursie zapraszani są stu-  
mentalną wystawą grafiki pt. „Za hory- denci i absolwenci lwowskiej Akademii,  
Marek Radziwon w imieniu Konsula-  
tu Generalnego podarował Barbarze Ka-  
zanie, Agnieszce Cieślińskiej-Kaweckiej  
i laureatkom konkursu piękne wiązanki  
jesiennych kwiatów. Laureatka konkursu  
Anna Albinowska serdecznie podzięko-  
wała wszystkim obecnym, jury konkursu  
i swoim profesorom z Akademii, Tetianie  
Zagaczewskiej i Bogdanowi Pikulickiemu.  
W wywiadzie dla „Kuriera Galicyjskie-  
go” Barbara Kazana powiedziała:  
– Co roku niezależnie od sytuacji, jaka  
zaistniała na Ukrainie, Fundacja imienia  
Mariusza Kazany wspólnie z Konsulatem  
Generalnym Rzeczypospolitej Polskiej we  
Lwowie i Lwowską Narodową Akademią  
Sztuki organizuje konkurs „Indeks im. Ma-  
riusza Kazany”. W tym formacie pracuje-  
my nieprzerwanie od 2012 roku. W czasie  
wojny też jesteśmy we Lwowie, przyjeż-  
dżamy, organizujemy wystawy i konkur-  
sy, zapraszamy młodych utalentowanych  
grafików lwowskich na staże artystyczne  
do Polski. W tym roku do Warszawy. Za-  
wsze jedzie jedna osoba. W przyszłym  
roku zwycięzcę konkursu zaprasza Kra-  
kowska Akademia Sztuk Pięknych im.  
Jana Matejki, a w 2028 roku – Akademia  
zontem” trzech znanych współczesnych  
artystów grafików polskich, profesorów rowie z Polski i Ukrainy. Zwycięzca, poza  
Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, nagrodą finansową, ufundowaną przez  
mianowicie Agnieszki Cieślińskiej-Kawiec- Konsulat Generalny RP we Lwowie, otrzy-  
kiej, Magdaleny Boffito i Błażeja Ostoja muje też zaproszenie na staż artystyczny  
Lniskiego. „Indeks imienia Mariusza Ka- w Polsce, w 2026 roku zorganizowany  
zany” już od lat posiada ważne miejsce przez warszawską Akademię Sztuk Pięk-  
w kulturalnym i artystycznym życiu Lwo- nych. W 2027 roku tę inicjatywę przejmie  
wa, również we współpracy lwowskich Krakowska Akademia Sztuk Pięknych im.  
i polskich artystów, Lwowskiej Narodo- Jana Matejki, zaś w kolejnym roku – Wro-  
wej Akademii Sztuki i Akademiami Sztuk cławska Akademia Sztuk Pięknych im. Eu-  
Pięknych w Warszawie, Krakowie i Wro- geniusza Gepperta. Laureatami kolejnych  
zaś do prac w jury zapraszani są profeso-  
cławiu. Właśnie te trzy polskie Akademie  
aktywnie współpracują z Fundacją imienia  
Mariusza Kazany, która jest inicjatorem  
edycji konkursu „Indeks imienia Mariusza  
Kazany” w latach 2012–2025 byli lwowscy  
studenci i absolwenci Oksana Jarysz, Tetia-  
organizacji wystaw artystycznych współ- na Ciupka, Kateryna Sadowszczuk, Andrij  
czesnej sztuki polskiej, zwłaszcza grafiki, Lebiediew, Natalia Kaszczak, Jewhenia  
zaś wspólnie z Konsulatem Generalnym  
Lubczyk, Oksana Fedczyszyn, Maria Saw-  
Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie – ini- ko, Iwan Sawenok, Lidia Hołosko, Nadia  
cjatorem konkursu „Indeksu imienia Ma- Uhorczuk, Julia Jewtuch. Wystawy i edy-  
riusza Kazany”.  
cje konkursu odbywały się we współpracy  
Warto przypomnieć, że Mariusz Kaza- z lwowskimi placówkami kulturalnymi ta-  
na był dyrektorem Protokołu Dyploma- kich jak Muzeum Historyczne, galeria Gary  
tycznego Ministerstwa Spraw Zagranicz- Bowmana, Muzeum Narodowe im. Andreja  
I MIEJSCE – PRACA GRAFICZNA ANNY ALBINOWSKIEJ  
nych Rzeczypospolitej Polskiej (MSZ RP),  
który tragicznie zginął 10 kwietnia 2010  
Szeptyckiego i in. Wszystkim wystawom  
i konkursom, począwszy od pierwszego radosna, świąteczna atmosfera. W swoim  
sztuka jest wieczna. We lwowskiej Akade- Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta  
mii na wystawie można zobaczyć wszystkie we Wrocławiu. Fundacja im. Mariusza Ka-  
roku w katastrofie lotniczej samolotu pre- w 2012 roku, poświęcił reportaże „Kurier  
przywitaniu zebranych konsul generalny  
zydenckiego pod Smoleńskiem. Mariusz Galicyjski”. Również inne media lwowskie Marek Radziwon w języku ukraińskim  
Kazana był również miłośnikiem sztu- współpracują z organizatorami tych wy- między innymi powiedział:  
prace konkursowe, bardzo dobre, bardzo zany od lat współpracuje właśnie z tymi  
współczesne prace młodego pokolenia gra- uczelniami. Tak samo co roku po kolei każ-  
ki, założycielem „Galerii u Dyplomatów”  
w siedzibie polskiego MSZ w Warszawie.  
Był zdania, że narody różnych krajów łą- deks imienia Mariusza Kazany” zebrała  
czy nie tylko dyplomacja, ale też sztuka  
i kultura. Był autorem wielu projektów  
promujących polską kulturę i sztukę za  
granicę. Jego pasja i zaangażowanie stały  
się główną inspiracją dla Fundacji.  
darzeń kulturalnych.  
Tegoroczna edycja konkursu „In- tutaj, w gościnnych salach Muzeum Naro-  
dowego ze sztuką graficzną, na wystawach  
w salach Muzeum Narodowego im. Andre- zorganizowanych przez Fundację im. Mariu- organizatorom, podkreślił udział i rolę  
ja Szeptyckiego liczną publiczność. Wśród sza Kazany. Chcę skierować słowa podzię- Konsulatu Generalnego RP we Lwowie  
obecnych było wielu profesorów i studen- kowania organizatorom konkursu „Indeks w organizacji konkursu młodych grafików  
tów Akademii Sztuki, również przedstawi- imienia Mariusza Kazany”, wydarzenia tak  
cieli Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi ważnego dla rozwoju polsko-ukraińskich  
Lwowskiej (TKPZL), polskiego Uniwersy- kontaktów kulturalnych. Dziękuję osobi- wielu innych wydarzeń kulturalnych i ar- cownie Akademii, zorganizowaliśmy dla  
tetu Trzeciego Wieku, lwowskich mediów. ście pani Barbarze Kazanie oraz profesorom tystycznych. Przywitał też polskich kole- nich możliwość udziału w warsztatach.  
– Już nie po raz pierwszy spotykamy się  
fików lwowskich.  
Wicerektor Lwowskiej Narodowej  
Akademii Sztuki również podziękował  
da z tych Akademii organizuje we Lwowie  
wystawę grafiki. Dla Fundacji im. Mariu-  
sza Kazany w 2026 roku bardzo dużym  
i ciekawym projektem w Warszawie było  
wspólnie z Akademią Sztuk Pięknych za-  
proszenie ambasadorów akredytowa-  
lwowskich. Bez udziału Konsulatu Gene- nych w Polsce, ambasadorów z całego  
ralnego niemożliwą byłaby organizacja świata, do Akademii. Pokazaliśmy im pra-  
Fundacja imienia Mariusza Kazany  
została ustanowiona 29 września 2010  
roku z inicjatywy jego żony Barbary Ka- Konsulat Generalny RP we Lwowie repre- Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych gów, profesorów Akademii Warszawskiej Ambasadorom bardzo się to spodobało  
zany, córki i grupy przyjaciół. Fundacja  
uwieczniła imię Mariusza Kazany, które  
żyje w licznych wystawach dzieł sztuki  
zentowali|: Marek Radziwon, konsul ge- i Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki.  
neralny, konsulowie Dorota Dmuchowska Bez ich entuzjazmu i zaangażowaniu dzi- wystawę pod tytułem „Za horyzontem”.  
i Diana Graczyk, pracownicy konsulatu. siejsze spotkanie, dzisiejsza wystawa, dzi- Również przypomniał, że był to już trzy- wystawy. Fundacja im. Mariusza Kazany  
i bardzo wysoko ocenił monumentalną  
i mam nadzieje, że będą częstymi gośćmi  
w salonie Akademii, gdzie odbywają się  
i innych inicjatywach artystycznych. Mi- Wszystkich obecnych serdecznie przywi- siejszy konkurs byłyby niemożliwe. W kon- nasty konkurs „Indeks imienia Mariusza  
też ma plan, projekt na przyszły rok zor-  
ganizować w tej sali Akademii wystawę  
prac z kolekcji Mariusza Kazany. Fun-  
dacja na co dzień prezentuje nasze wy-  
sją Fundacji jest budowanie pozytywnego  
wizerunku Polski, poprzez popularyzowa- wego. Wśród obecnych też byli wicerek- są wymagania konkursowe. Lecz komisja  
nie kultury i sztuki w kraju i za granicą. torowie lwowskiej Akademii Sztuki, zaś oglądała znacznie więcej bardzo dobrych  
Fundacja uczestniczyła w realizacji pro- warszawską Akademię Sztuk Pięknych  
jektów artystycznych m.in. na Ukrainie, reprezentowała profesor Agnieszka Cie- Otóż wygrała nie tylko konkretna student- łoby zjawiskiem we lwowskiej przestrzeni  
tał Igor Kożan, dyrektor Muzeum Narodo- kursie zwyciężyła tylko jedna praca – takie  
Kazany”, że te konkursy są już lwowską  
tradycją, lwowską historią, zaś zwycięzcy  
wszystkich konkursów mogliby powołać  
prac graficznych studentów lwowskich. stowarzyszenie i takie stowarzyszenie by- stawy w galerii „U dyplomatów” , która  
znajduje się w MSZ i którą swego czasu  
zapoczątkował Mariusz Kazana. Wsrod  
takich wystaw w 2026 roku odbyła się  
wystawa profesor Magdaleny Boffito, ale  
to nie była ta sama którą prezentujemy  
we Lwowie. Pokazywaliśmy też wystawę  
profesora Błażeja Ostoja Lniskiego. Mam  
nadzieję wznowić organizacje wystaw  
poza granicę, które przerwała epidemia  
cowidu. Planujemy zorganizować jeszcze  
w tym roku lub na początku 2027 wielką  
wystawę sztuki polskiej w Europie, nie  
mówię jeszcze gdzie. W naszej działalno-  
ści polskie MSZ jest naszym najbliższym  
partnerem i dzięki Ministerstwu możemy  
nasze projekty realizować.  
Z wielkim zainteresowaniem obecna  
publiczność oglądała też trzy wystawy  
grafiki autorstwa profesorów Warszaw-  
skiej Akademii Sztuk Pięknych. Były to  
wystawy Błażeja Ostoja Lniskiego pt. „Za  
słowem”, Magdaleny Boffito „Za chwilą”  
i Agnieszki Cieślińskiej-Kaweckiej „Za ży-  
ciem”. O wrażeniach z tych wystaw - w ko-  
lejnym reportażu w „KG”.  
w Chinach, Belgii, Libanie, Irlandii, Wło- ślińska-Kawecka. W sali panowała piękna,  
szech, Czechach, Słowacji, Brazylii, Buł-  
garii, Stanach Zjednoczonych. Wśród tych  
wszystkich wydarzeń i wystaw współpra-  
ca z Ukrainą, ze Lwowem była i zostaje  
jednym z najważniejszych kierunków dzia-  
łalności Fundacji.  
ka, lecz wygrała sztuka, dlatego że właśnie  
kulturalnej i artystycznej.  
Przez wszystkie lata działalności  
właśnie Barbara Kazana była i pozostaje  
głównym motorem Fundacji, człowiekiem  
pełnym twórczych inicjatyw i energii.  
Działalność Fundacji jest objęta honoro-  
wym patronatem ministra Spraw Zagra-  
nicznych RP oraz rektora Akademii Sztuk  
Pięknych w Warszawie. Wspólne polsko-  
-ukraińskie projekty Fundacji i lwowskiej  
Narodowej Akademii Sztuki objęte są pa-  
tronatem Konsulatu Generalnego RP we  
Lwowie, który też bierze aktywny udział  
w tych wydarzeniach.  
Konkurs „Indeks imienia Mariusza  
Kazany” został powołany w maju 2012  
roku wspólnie z Fundacją i konsulem ge-  
neralnym RP we Lwowie. Idea konkursu  
PROF. AGNIESZKA CIEŚLIŃSKA-KAWECKA (OD LEWEJ), BARBARA KAZANA, IGOR KOŻAN, KONSUL  
GENERALNY RP WE LWOWIE MAREK RADZIWON  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Wydarzenia  
5
www.kuriergalicyjski.com  
zorganizowana przez Konsu- by zatroszczyć się o mogiłę ko-  
lat RP we Lwowie. Jej istotą jest  
wspólne zapalanie zniczy na  
grobach, także tych, przy któ- pamięci. Bez oczekiwania na  
goś nieznajomego. W takim ge-  
ście kryje się szczególna forma  
Listopadowe refleksje  
To dni, w których szczególnie  
mocno odczuwamy więź z tymi,  
którzy odeszli. Odwiedzamy  
i dziadków czy dawnych foto- rych nie ma już w tym dniu bli- wdzięczność i bez osobistej ko-  
grafii. Są też tacy, którzy przy- skich. W inicjatywę angażują się  
dokończenie ze strony 1  
rzyści, z przekonaniem, że każ-  
ANNA GORDIJEWSKA  
chodzą na cmentarz, choć nie  
polskie organizacje i wolontariu- dy człowiek zasługuje na sza-  
sze, dla których troska o lwow- cunek również po śmierci.  
groby, porządkujemy mogiły, mają już we Lwowie bliskich,  
spomnienia z dzieciń- zapalamy znicze i modlimy się  
stwa często wiążą się za zmarłych. Wspominamy nie  
właśnie listopado- tylko najbliższych, lecz tak- tworzyli historię tego miasta.  
W takich chwilach cmentarz  
a mimo to czują, że powin- skie nekropolie jest wyrazem  
ni pamiętać o ludziach, którzy szacunku dla wspólnej historii.  
Pamięć cmentarzach we  
Dzień Zaduszny przypomi-  
na o tych, którzy odeszli, ale nie  
zawsze pozostali w naszej co-  
W
z
o
wymi dniami. Wielu z nas pa- że ludzi, których losy wpisały  
Lwowie i wielu miejscowościach dziennej pamięci. Warto wów-  
przestaje być wyłącznie miej- na Ukrainie podtrzymywana jest  
scem pochówku. Staje się prze- również dzięki pomocy płynącej  
mięta rodzinne wyprawy na  
się w historię naszych rodzin,  
czas zatrzymać się również przy  
grobach osób, których życie  
cmentarz, dorosłych pochy- miejscowości i całego kraju.  
lających się nad grobami, za-  
pach chryzantem i ciepło zniczy  
osłanianych przed jesiennym  
wiatrem. Pamiętamy również  
pytania zadawane rodzicom  
i dziadkom: kim był człowiek,  
którego nazwisko widniało na kim wyrazem wiary, dla innych  
nagrobku, jak żył, czym się zaj- przywiązania do rodzinnych  
mował, dlaczego odszedł tak  
wcześnie. Wtedy nie zawsze  
rozumieliśmy znaczenie tych  
opowieści. Dopiero po latach  
uświadamiamy sobie, że wła- rego wracamy każdego roku.  
śnie w ten sposób przekazywa- We Lwowie początek listo-  
no nam historię rodziny i uczo- pada ma szczególne znaczenie.  
no szacunku dla tych, których  
już z nami nie ma.  
Takie wspomnienia powra- kańców miasta, wśród nich pi-  
cają co roku, kiedy na cmenta- sarze, artyści, uczeni, duchow-  
rzach zapalają się pierwsze zni- ni, żołnierze i ludzie, których  
Choć zmieniają się obyczaje  
i sposób życia, polska tradycja  
odwiedzania cmentarzy pozo- o świecie, który przeminął.  
staje jednym z najbardziej roz-  
poznawalnych znaków pamięci.  
Dla jednych jest przede wszyst-  
strzenią spotkania z przeszło- z Polski. Przed 1 listopada or- było związane z historią miasta,  
ścią, historią rodziny i pamięcią  
ganizowane są zbiórki zniczy,  
w które angażują się instytucje,  
organizacje społeczne, szkoły,  
harcerze i osoby prywatne. Za  
tą pomocą stoi wiele osób, które  
poświęcają swój czas, organizują  
zbiórki, gromadzą dary, zajmują  
się transportem i przekazaniem się w historii miasta. Listopa-  
zniczy. Dla wielu darczyńców dowe dni skłaniają do reflek-  
przekazanie zniczy jest prostym,  
lecz ważnym gestem solidar- nad odpowiedzialnością za to, co  
ności. Za każdą taką inicjatywą  
kryje się przekonanie, że polskie  
dziedzictwo we Lwowie jest czę- wyłącznie powracaniem do  
ścią wspólnej historii i wymaga  
troski niezależnie od granic.  
Ta pomoc ma znaczenie nie  
tylko symboliczne. Umożliwia  
objęcie pamięcią większej liczby  
mogił, również tych skromnych  
i rzadko odwiedzanych. Jednak  
samo zapalenie znicza to tyl- czenia nazwiska wyrytego na  
ko część pracy. Równie ważne  
jest porządkowanie nagrobków,  
odnajdywanie zapomnianych szłość stała się bliższa.  
miejsc pochówku i przekazy-  
wanie młodemu pokoleniu wie- rzach zapłoną listopadowe zni-  
dzy o ludziach, którzy przez lata  
współtworzyli Lwów.  
choć dziś niewiele o nich wie-  
my. Cmentarz Janowski, mniej  
znany poza Lwowem niż Ły-  
czakowski, kryje wiele świa-  
dectw przeszłości. Spoczywają  
tu ludzie różnych narodowości  
i wyznań, których losy splatały  
Szczególne miejsce  
w listopadowej tradycji  
zajmuje Cmentarz  
Łyczakowski. Wśród  
starych drzew,  
zabytkowych kaplic  
i pomników zapalane  
są znicze na grobach  
osób zasłużonych dla  
Lwowa, polskiej kultury  
i historii, ale także na  
mogiłach zwykłych  
mieszkańców dawnego  
miasta. Historia  
korzeni i potrzeby zachowania  
więzi z przeszłością. Często te  
znaczenia splatają się ze sobą,  
tworząc osobisty rytuał, do któ-  
sji nad przemijaniem, ale także  
pozostawiamy kolejnym poko-  
leniom. Pamięć nie jest bowiem  
Na tutejszych cmentarzach  
spoczywają pokolenia miesz-  
przeszłości. To również troska  
o miejsca, które są jej świadec-  
twem, i o historie ludzi, którzy  
nie mogą już opowiedzieć ich  
sami. Czasem wystarczy roz-  
mowa z dzieckiem przy grobie  
dziadków, wyjaśnienie zna-  
zapisana jest tu nie  
tylko w nazwiskach  
znanych postaci. Obok  
monumentalnych  
cze. W ich płomieniu jest coś,  
co pozwala na chwilę zatrzy- podręczników historii. Cmen-  
nazwiska nie trafiły na karty  
mać czas. Stajemy przy grobie  
i przywołujemy twarze, głosy,  
gesty, sytuacje, które kiedyś  
wydawały się zwyczajne, a dziś  
nabrały szczególnej wartości.  
Czasem wystarczy jedno imię,  
data albo fotografia na nagrob- część historii miasta, a nagrob-  
ku, by powróciła cała histo- ki przypominają ludziach,  
ria człowieka. Niekiedy pa- którzy przez dziesięciolecia  
mięć zachowuje zaledwie kilka  
szczegółów, ale i one są ważne,  
bo pozwalają ocalić coś, czego  
nie zapisano w żadnej kronice.  
Pierwszy listopada, uroczy- listopadowe dni są również  
stość Wszystkich Świętych, powrotem do rodzinnych opo-  
tarz Łyczakowski i Cmentarz  
Janowski są nie tylko miejsca-  
mi pochówku, lecz także świa-  
pomniku albo zapalenie znicza  
na opuszczonej mogile, by prze-  
nagrobków znajdują  
dectwem dziejów Lwowa i jego się skromne groby,  
wielokulturowego dziedzictwa.  
Kiedy na lwowskich cmenta-  
często ukryte między  
starymi drzewami.  
Każdy przypomina  
o czyimś życiu, rodzinie  
i losie, który nie  
Każdy z nich opowiada inną  
cze, będą przypominać nie tylko  
o zmarłych. Staną się również  
o
Nie wszystkie groby od- znakiem więzi między ludź-  
wiedzają dziś członkowie ro- mi, których dzielą granice, czas  
dzin. Niektóre nazwiska prze- i osobiste doświadczenia, ale łą-  
trwały jedynie na kamieniu,  
a historie pochowanych osób  
powoli zacierają się w pamię- tełko na zapomnianej mogile, za-  
ci. Właśnie dlatego tak ważna pyta o nazwisko wyryte w ka-  
współtworzyli jego życie spo-  
łeczne, kulturalne i naukowe.  
Dla wielu osób odwiedza-  
jących lwowskie cmentarze  
zawsze pozostawił  
po sobie dokumenty  
czy szczegółowe  
czy szacunek dla historii. A jeśli  
młody człowiek, zapalając świa-  
wspomnienia.  
oraz obchodzony  
2
listopada  
wieści. Jedni szukają grobów  
krewnych, inni zatrzymują  
się przy nazwiskach znanych akcja „Światełko Pamięci dla  
z książek, wspomnień rodziców Cmentarza Łyczakowskiego”  
Z myślą o zachowaniu tej pa- jest praca tych, którzy przy- mieniu, być może właśnie wtedy  
Dzień Zaduszny mają odmienny  
wymiar religijny, ale w naszej  
tradycji ściśle się ze sobą łączą.  
mięci od lat podejmowana jest  
chodzą na cmentarz nie tylko  
po to, by zapalić znicz na grobie  
bliskiej osoby, lecz także po to,  
rozpocznie się kolejna opowieść,  
która nie pozwoli przeszłości  
odejść w zapomnienie.  
Płomień pamięci rozświetla Kresy.  
Jubileuszowa akcja Górnego Śląska zakończona sukcesem  
Jubileuszowa, XX edycja  
corocznej akcji „Podaruj znicz  
na Kresy” właśnie dobiegła  
końca. Dzięki otwartym  
sercom, ogromnej wrażliwości  
oraz wyjątkowej hojności  
mieszkańców i młodzieży  
zebrano imponującą liczbę  
zniczy, które już wkrótce  
rozświetlą polskie nekropolie  
na Wschodzie. To nie tylko  
piękny gest solidarności, ale  
przede wszystkim dowód  
na to, że pamięć o naszych  
Rodakach pozostaje żywa  
i wiecznie młoda, niezależnie  
od upływu lat i granic  
rozbłysną m.in. we Lwowie (gdzie opieka  
obejmuje m.in. Cmentarz Janowski), a tak-  
że w Drohobyczu i Rudkach. Dzięki zebra-  
nym darom żaden polski grób w tych miej-  
scach nie pozostanie pogrążony w mroku  
i zapomnieniu.  
poczuciu odpowiedzialności i szacunku dla  
dziedzictwa kulturowego.  
Wymiar ten ma absolutnie wyjątkowe  
znaczenie właśnie na Górnym Śląsku. To  
przecież w tym regionie po zakończeniu  
II wojny światowej osiedliły się dziesiąt-  
ki tysięcy przesiedleńców i wygnańców  
ze Wschodu, którzy musieli opuścić swo-  
je domy na Kresach i budować życie na  
nowo. Dla wielu śląskich rodzin pamięć  
o dawnych ziemiach wschodnich jest czę-  
ścią ich osobistej tożsamości. Dzięki udzia-  
łowi młodzieży w tej inicjatywie więź  
międzypokoleniowa zostaje zachowana,  
a młodzi mieszkańcy Górnego Śląska stają  
się stróżami pamięci o korzeniach swoich  
przodków.  
Organizacja tak dużej inicjatywy to  
owoc wspólnego wysiłku wielu partnerów  
i ludzi dobrej woli. Głównym organizato-  
rem odpowiedzialnym za całą akcję jest  
Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” – Gór-  
nośląski Oddział w Katowicach, które koor-  
dynuje zbiórkę oraz wymagający transport  
zniczy na Wschód. Wśród organizatorów  
i partnerów akcji znajduje się także Towa-  
rzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Po-  
łudniowo-Wschodnich Oddział w Katowi-  
cach, a także Zespół Pomocy Kościołowi  
na Wschodzie, Halina Bieda – Senator RP,  
Caritas Archidiecezji Katowickiej, Polski  
Czerwony Krzyż (Śląski O/O w Katowicach)  
oraz Polska Rada w Niemczech (Polnischer  
politycznych.  
Finał akcji to czas głębokich podzię-  
kowań. Organizatorzy z całego serca  
dziękują wszystkim osobom prywatnym,  
TEKST I ZDJĘCIE  
ŁUKASZ SZOT  
zbiórkę zaangażowało się łącznie kilkana- zbieranie zniczy – to przede wszystkim  
ście śląskich szkół podstawowych, liceów  
ogólnokształcących oraz Wydział Prawa tyczna. Angażując się w pomoc, młodzież  
żywa lekcja historii i edukacja patrio- społecznościom szkolnym, akademickim  
oraz instytucjom, które dołożyły swoją  
Za sprawą tego wyjątkowego przed- Rat). Wspólnie stworzyli oni przestrzeń do  
sięwzięcia, podczas nadchodzących Dni działania, która jednoczy pokolenia wokół  
Zadusznych tysiące zniczy zapłoną w klu- troski o wspólną historię.  
i Administracji Uniwersytetu Śląskiego. poznaje losy przodków oraz odkrywa syl- cegiełkę. Bez każdego pojedynczego gestu  
Uczniowie wraz z nauczycielami zintegro- wetki wybitnych Polaków – pisarzy, po- i wsparcia ta inicjatywa nie mogłaby osią-  
wali swoje siły, by przynieść do punktów  
etów, naukowców, artystów i bohaterów  
gnąć tak wspaniałej skali. Po raz kolejny  
czowych miejscach narodowej pamięci  
oraz na dawnych polskich cmentarzach wodzenia całej akcji okazuje się udział  
w obwodzie lwowskim. Światła Pamięci placówek edukacyjnych. W tegoroczną znicz na Kresy” to coś więcej niż zwykłe  
Niezwykle istotny i kluczowy dla po- zbiórki setki symbolicznych zniczy.  
narodowych, których miejsca spoczynku mieszkańcy Górnego Śląska udowodnili,  
znajdują się dzisiaj poza obecnymi grani- jak wielkie mają serca i że płomień pamię-  
Dla uczniów udział w akcji „Podaruj  
cami kraju. Jest to wiedza budowana na  
ci o Kresach nigdy nie zgaśnie.  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
6
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Wołodymyr Dudik podziękował  
ranę i chcemy być użyteczni. Widzimy  
też w tym możliwość głoszenia Ewan-  
gelii i wskazywania ludziom na Jezu-  
sa Chrystusa, który jest lekarzem dusz  
i ciał”.  
również Oksanie Homeniuk, regional-  
nej menedżerce projektów społecznych  
Fundacji „MHP – Społeczności”, za stałe  
wspieranie inicjatyw twórczych i kul-  
turalnych realizowanych przez lokalną  
wspólnotę w Żmerynce.  
Przegląd prasy  
polskiej  
SŁOWO POLSKIE  
LIDIA BARANOWSKA  
Młodzież z Równego  
odkrywała Pieniny  
SŁOWO POLSKIE  
W
dniach 10–15 października  
na Ukrainie  
Rycerze Kolumba pomagają  
przygotować parafie i lokalne  
wspólnoty na powrót  
uczniowie szkoły sobotnio-niedziel-  
nej Towarzystwa Kultury Polskiej im.  
Władysława Reymonta  
wzięli udział w wycieczce edukacyj-  
no-krajoznawczej w ramach projektu  
„Pieniny – perełka polskich gór”.  
W programie wyjazdu znalazły się:  
wyprawa na szczyt Trzy Korony w Pie-  
nińskim Parku Narodowym, spływ tra-  
twami przełomem Dunajca, zwiedzanie  
Zamku w Niedzicy, kościoła Świętego  
Michała Archanioła w Dębnie wpisa-  
nego na listę światowego dziedzictwa  
UNESCO, spacer promenadą w Szczaw-  
w
Równem  
weteranów  
Po latach wojny ukraińscy weterani  
i ich żony muszą uczyć się wspólnego  
życia na nowo. Powrót żołnierza z fron-  
OPRACOWAŁ  
KRZYSZTOF SZYMAŃSKI  
do konsul Martyny Nowińskiej za  
obecność podczas finałowego spotka-  
nia, życzliwość i wsparcie. Dziękujemy  
Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej  
w Kijowie za dofinansowanie przedsię-  
wzięcia ze środków budżetu Departa-  
mentu Współpracy z Polonią i Polakami  
za Granicą.  
Serdeczne podziękowania składamy  
również Polskiej Bibliotece Medycz-  
nej w Kijowie za gościnność, otwartość  
i stworzenie przyjaznej przestrzeni do  
organizacji naszych spotkań.  
Dziękujemy wszystkim uczestni-  
kom, partnerom i osobom zaangażowa-  
nym w realizację projektu. Dzięki Wam  
mogliśmy wspólnie odkrywać bogac-  
two polskiego dziedzictwa, dzielić się Publiczna miejscowej społeczności.  
wiedzą i budować przestrzeń spotkań  
wokół kultury.  
i nowa książka komiksowa o przygodach  
Pana Kleksa – 11 października w Biblio-  
tece Publicznej Żmeryńskiej Społecz- tu nie zawsze oznacza powrót do daw-  
„Polska kultura w pięciu  
odsłonach” – dziękujemy,  
że byliście z nami!  
Za nami finał cyklu „Polska kultura  
w pięciu odsłonach”! Pięć spotkań, pięć  
różnorodnych tematów i mnóstwo in-  
spiracji związanych z polską historią,  
sztuką, literaturą i kulturą.  
20 października odbyło się nasze  
ostatnie spotkanie – wykład połączo-  
ny z czytaniem pt. „Stary Doktor. Jak  
powstała książka „Jak kochać dziecko”,  
poświęcony Januszowi Korczakowi, jego  
życiu i niezwykłej myśli pedagogicznej.  
Co wspólnie odkrywaliśmy podczas  
całego cyklu?  
– „Znani i zapomniani: Wysocki, Ko-  
tarbiński, Idzikowski w historii Kijowa”  
– poznawaliśmy sylwetki postaci zwią-  
zanych z polskim dziedzictwem Kijowa.  
ności Miejskiej odbyła się inauguracja  
kolejnego etapu nauki w Akademii Pana  
Kleksa.  
nej codzienności – oboje są już innymi  
ludźmi, a odbudowa relacji wymaga  
czasu i wsparcia. W sierpniu w Hoło-  
Tegoroczne spotkanie zostało po- szynie w obwodzie iwanofrankiwskim  
święcone 80. rocznicy powstania słyn- odbył się pierwszy wyjazd duchowo-  
nej książki autorstwa Jana Brzechwy,  
pisarza związanego ze Żmerynką.  
Jan Wiktor Lesman, znany na całym  
świecie pod literackim pseudonimem  
-psychologiczny dla małżeństw wete-  
ranów, zorganizowany przy wsparciu nicy, wjazd kolejką na Palenicę, wizyta  
Rycerzy Kolumba. Wzięło w nim udział  
dziewięć par, a dwie podczas pobytu  
w Aquaparku Terma Bania w Białce Ta-  
trzańskiej, gry terenowe i rozwojowe.  
To był dla dzieci czas wytchnienia.  
W bezpiecznym otoczeniu mogły odpo-  
cząć od codzienności i wojny w Ukra-  
inie, a także beztrosko się bawić, po-  
znawać Polskę i tworzyć wspomnienia,  
które zostaną z nimi na długo.  
Wyjazd został sfinansowany ze  
środków Kancelarii Senatu RP w ra-  
mach konkursu „Senat – Polonia 2026”.  
– Serdecznie dziękujemy Kancela-  
rii Senatu RP oraz Fundacji Pomoc Po-  
lakom na Wschodzie za umożliwienie  
Jan Brzechwa, był pisarzem, poetą i auto- przyjęły sakrament małżeństwa.  
rem uwielbianej przez kolejne pokolenia Wojna odcisnęła też piętno na żonach  
dzieci Akademii pana Kleksa. Jego imie- weteranów. „W czasie oczekiwania na  
niem nazwano jedną z ulic Żmerynki,  
przy której obecnie mieści się Biblioteka  
mężów kobiety także się zmieniły. Przy-  
stosowywały się do nowych warunków  
życia bez męża” – dodaje ks. Ołeksandr  
Olha Zacharczuk, prowadząca wy- Bohomaz. Kiedy po latach małżonkowie  
darzenie, w trakcie spotkania opowie- znów zaczynają żyć razem, pojawiają się  
Do zobaczenia podczas kolejnych działa dzieciom ciekawe fakty z biogra- napięcia, rozczarowania i konflikty.  
inspirujących spotkań!  
ANNA MORGACZOWA  
fii pisarza. Historia jego rodziny była  
ściśle związana z koleją – ojciec Jana  
Brzechwy pracował jako inżynier na  
stacji kolejowej w Żmerynce.  
Doświadczenie okupacji sprawiło,  
że ks. Ołeksandr Bohomaz szczegól-  
nie zaangażował się w duszpasterstwo  
–
„Polscy artyści  
czuistów. Zofia Nałepińska-Boj-  
czuk wspólna przestrzeń sztuki”  
w
kręgu boj-  
DZIENNIK KIJOWSKI  
wojskowych. „Widziałem okupację realizacji tego projektu – mówi Wła-  
i
„Otwarci na kulturę. Polska  
inspiruje” – razem mimo  
trudności  
Jan Brzechwa zdobył wyższe wy- i zobaczyłem, że nie ma w niej wolności  
dysław Bagiński, prezes Towarzystwa  
Kultury Polskiej im. Władysława Rey-  
monta w Równem.  
– odkrywaliśmy związki polskich ar-  
tystów z ukraińskim środowiskiem  
artystycznym.  
kształcenie w Warszawie. Z zawodu był  
prawnikiem i zajmował się prawem au-  
ani normalnego życia. Zrozumiałem, iż  
to, że w Zaporożu możemy żyć, a nasz  
torskim. Pisać zaczął już jako nastola- Kościół może istnieć i rozwijać się, za-  
18 października w Kijowie, wy-  
MARTA BAGIŃSKA  
– „Zdzisław Beksiński. Sztuka bycia  
jątkowym wieczorem integracyjnym tek, a później tworzył utwory dla czaso- wdzięczamy wojskowym” – podkreśla.  
MONITOR WOŁYŃSKI  
innym” – przyglądaliśmy się niezwy- rozpoczęliśmy cykl spotkań „Otwarci  
pism humorystycznych i przedstawień  
teatralnych.  
Dziś Akademia pana Kleksa jest  
przetłumaczona na 16 języków. W Żme- gelizacyjny. Wiktoria Borodina, jedna  
rynce udało się zgromadzić sześć eg- z koordynatorek, wspomina, że początki  
Program wyjazdu łączył pracę psy-  
chologiczną, rozmowy o relacjach mał-  
żeńskich, modlitwę i element ewan-  
kłej twórczości artysty i jego oryginal-  
nej wizji świata.  
na kulturę. Polska inspiruje” . Młodzież  
i seniorzy polonijni wspólnie śpiewa-  
li polskie pieśni, rozmawiali o trady-  
cji i dzielili się wspomnieniami. Róż-  
Młodzi artyści wystąpili  
na festiwalu piosenki  
polskiej w Łucku  
–
Spotkanie poświęcone Hannie  
Krall – poznawaliśmy twórczość jednej  
24 października w Łucku odbył się  
Dziecięco-Młodzieżowy Festiwal Pol-  
skiej Piosenki. Wystąpili na nim mło-  
dzi artyści z Kowla, Kniahininka oraz  
z najwybitniejszych polskich reporta- ne pokolenia, różne doświadczenia,  
zemplarzy książki z różnych wydań  
i w różnych językach.  
Podczas spotkania dzieci przypo-  
mniały sobie przygody ekscentrycznego  
nie były łatwe. „Na początku wszyscy  
byli tacy najeżeni i nieprzyjaźni” – mówi.  
żystek, połączoną ze wspólną lekturą  
fragmentów jej dzieł.  
ale jeden wspólny cel – pielęgnowanie  
polskiej kultury i budowanie więzi  
Jedna  
z
par obawiała się nawet  
– „Stary Doktor. Jak powstała książ- międzypokoleniowych!  
udziału w wyjeździe, gdy dowiedziała Łucka. Festiwal od 2007 r. organizu-  
ka Jak kochać dziecko” – zgłębialiśmy  
życie i idee Janusza Korczaka, zasta- przedstawiciele Ambasady RP w Ki-  
nawiając się nad znaczeniem szacun- jowie – konsulowie Tomasz Sipowski  
ku, empatii i relacji między dorosłymi  
a dziećmi.  
Każde spotkanie było okazją do po- uśmiechy, wspólne śpiewanie i serdecz-  
szerzania wiedzy, wymiany myśli i od- ne rozmowy, kryje się jednak rzeczywi-  
krywania mniej oczywistych aspek- stość, o której nie możemy zapominać.  
tów polskiej kultury. Cieszymy się, że  
mogliśmy wspólnie stworzyć prze- naszego spotkania zabrakło prądu, alar-  
strzeń do rozmów, refleksji i inspirują- my przeciwlotnicze przerywały zwy-  
cych spotkań!  
Wyniki ankiety podsumowującej której często nie widać na fotografiach.  
projekt napawają nas ogromną rado- Mimo tych trudności nadal się spo-  
ścią – 100% respondentów potwierdzi- tykamy, rozmawiamy, pielęgnujemy tra-  
ło, że udział w spotkaniach pozwolił im dycję i budujemy wspólnotę. Bo kultura  
poszerzyć wiedzę o polskiej kulturze! to nie tylko wydarzenia – to także więzi,  
Swoją obecnością zaszczycili nas  
profesora, jego niezwykłą szkołę i wy- się, że będzie miał również wymiar du-  
jątkowe zasady nauki. Dowiedziały się chowy. Ostatecznie właśnie to małżeń-  
między innymi, że do Akademii przyj- stwo zdecydowało się na ślub kościelny,  
je Towarzystwo Kultury Polskiej im.  
Tadeusza Kościuszki. Za rok impreza  
będzie obchodzić jubileusz 20-lecia.  
W tym roku wydarzenie odbyło się  
dzięki wsparciu finansowemu Fundacji  
Pomoc Polakom na Wschodzie im. Jana  
Olszewskiego.  
Koncert zorganizowano w auli Wo-  
łyńskiej Biblioteki Naukowej im. Ołeny  
Pcziłki. Wiązankę polskich pieśni za-  
prezentowali soliści i zespoły dziecięce  
z Kowla, Kniahininka oraz Łucka. Mło-  
dzi muzycy wykonali na fortepianie  
i fujarce utwory polskich kompozyto-  
rów Fryderyka Chopina i Stanisława  
Moniuszki.  
W drugiej części festiwalu wystąpiły  
doświadczone zespoły – chóry „Wołyń”,  
„Wołyńskie Panie” oraz „Solo Gratia”,  
działające przy Towarzystwie Kultury  
Polskiej im. Tadeusza Kościuszki.  
Jak powiedziała członkini komitetu  
organizacyjnego i prowadząca Festiwal  
Natalia Ciołyk, impreza popularyzuje  
kulturę polską wśród młodego pokole-  
nia oraz jednoczy młodzież, która uczy  
się języka polskiego lub pochodzi z ro-  
dzin polskich.  
– Takie festiwale są bardzo ważne,  
ponieważ dzieci mogą zaprezentować  
swoje talenty, zyskać motywację i do-  
wiedzieć się więcej o kulturze polskiej  
– zauważyła nauczycielka języka pol-  
skiego w Liceum w Kniahininku Wik-  
toria Matwijiw.  
i Martyna Nowińska.  
mowano wyłącznie chłopców, których  
imiona zaczynały się na literę „A”.  
a po powrocie dwukrotnie uczestni-  
czyło w liturgii w parafii w Zaporożu.  
Za zdjęciami, na których widać  
Prawdziwą niespodzianką dla naj- „Widać, że dokonało się w nich pewne  
młodszych uczestników była wizyta  
samego Pana Kleksa! Wraz ze studen-  
nawrócenie” – mówi Borodina.  
W sumie sakrament małżeństwa  
Działamy w warunkach wojny. Podczas  
tami poszczególnych wydziałów Aka- przyjęły dwie pary. Jedna pozostawała  
demii zorganizował fascynujące quizy,  
zadania twórcze i bajkowe zawody.  
Dzieci rozwiązywały zaszyfrowane  
łamigłówki, odgadywały tytuły bajek,  
wcześniej w związku cywilnym przez  
siedem lat i ma troje dzieci, druga – przez  
trzydzieści lat. Po powrocie uczestni-  
cy nadal spotykają się przy parafii. Na  
czajny rytm wieczoru. To codzienność,  
pochodzących z różnych stron świata, pierwsze takie spotkanie przyjechało  
odtwarzały znane historie i recytowały  
wiersze Jana Brzechwy.  
siedem z dziewięciu małżeństw.  
Rada Najwyższa Rycerzy Kolumba  
W bibliotece panowała wyjątko- wsparła finansowo cykl czterech wy-  
Wśród otrzymanych opinii znalazły się  
takie słowa:  
„Ogólne wrażenie bardzo pozytyw-  
ne”, „Było bardzo ciekawie, tyle nowego,  
odporność i potrzeba bycia razem, nawet  
w najtrudniejszych okolicznościach.  
Projekt dofinansowany ze środków  
Kancelarii Senatu w ramach konkursu  
wa atmosfera  
–
literatura ożywała,  
jazdów. Pierwszy już się odbył, plano-  
wane są trzy kolejne, a organizatorzy  
chcą także kontynuować regularne  
spotkania rodzin. Po zakończeniu całe-  
a każdy mały czytelnik mógł poczuć  
się jako prawdziwy student magicznej  
Akademii.  
że czas minął po prostu niezauważal- „Senat – Polonia 2026”. Projekt realizo-  
Jednym z najważniejszych punk- go cyklu planowana jest wspólna piel-  
nie!”, „Bardzo dziękuję za cykl, cieszę  
się, że mogłam dołączyć do wszystkich  
spotkań. Ogromne podziękowania dla  
Asocjacji Młodzi i Kreatywni. Jestem  
dumna, że jestem członkiem organiza- aktywność Polaków w Ukrainie”. Nazwa  
cji. Pani Anno – brawo za inspirujący  
wykład na każdym wydarzeniu!”.  
Dziękujemy za każde dobre słowo,  
zaangażowanie i obecność! To właśnie  
Państwa zainteresowanie i entuzjazm  
motywują nas do podejmowania kolej- Pochodził ze Żmerynki,  
nych inicjatyw. jego bajki czytają dzieci  
Szczególne podziękowania kieru- na całym świecie  
wany przez Związek Polaków Ukrainy  
we współpracy ze Stowarzyszeniem  
„Wspólnota Polska”. Nazwa zadania pu-  
blicznego: „W kręgu kultury polskiej –  
tów wydarzenia była prezentacja nowej  
książki komiksowej dla dzieci, opo-  
wiadającej o przygodach Pana Kleksa  
w Żmerynce.  
grzymka do Medjugoria.  
Rycerze chcą również przygotowy-  
wać parafie i lokalne wspólnoty na po-  
wrót weteranów. „Wszyscy potrzebuje-  
Wołodymyr Dudik, naczelnik Wy- my nauczenia się wrażliwości na tych,  
działu Kultury i Turystyki Rady Miej- którzy oddali niezmiernie dużo dla dobra  
działania: „Cykl spotkań „Otwarci na  
kulturę. Polska inspiruje”.  
skiej w Żmerynce, wyjaśnił, że jest to  
nas wszystkich” – zaznacza Mostowiak.  
Jak mówi, pomoc nie może ograniczać  
się do wsparcia materialnego. „Wete-  
rani i ich rodziny potrzebują, żebyśmy  
KAROLINA MILENA JERMAK już czwarta publikacja należąca do  
DZIENNIK KIJOWSKI  
twórczości dziecięcej, łącząca bajki,  
komiksy i rysunki młodych talentów.  
Książka ukazała się dzięki wspar- dostrzegli ich w społeczeństwie. Proste  
ciu Rady Miejskiej  
w
Żmerynce  
gesty szacunku i wdzięczności to jest to,  
i
Oksany Szymańskiej, przedstawi- co ma najwyższą wartość” – dodaje.  
jemy do konsul Anny Babiak-Owad za  
nieustanne wspieranie projektu oraz  
Bajkowi bohaterowie, magiczne wa-  
lizy, ciekawe quizy, dziecięce ilustracje  
cielki partnerskiego miasta Sędziszów  
Małopolski.  
Ks. Bohomaz ujmuje cel tej posłu-  
gi jeszcze szerzej: „Widzimy tę otwartą  
ANHELINA SUŚ  
MONITOR WOŁYŃSKI  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Wydarzenia  
7
www.kuriergalicyjski.com  
„Przemyśl to…” – polska i ukraińska młodzież razem  
przeciwko mowie nienawiści  
i angielskiego. Dla polskich uczniów kontakt  
z językiem ukraińskim był już dobrze zna-  
nym doświadczeniem, ponieważ od kilku lat  
uczą się z ukraińskimi rówieśnikami.  
Uczniowie z Rzeszowa  
i Iwano-Frankiwska  
spotkali się w Przemyślu,  
by rozwiać krytyczne  
myślenie, rozmawiać  
o cyberprzemocy  
i budować relacje oparte  
na wzajemnym szacunku.  
Dziesięciodniowy  
projekt „Przemyśl to…”  
połączył edukację, sztukę  
i integrację, pokazując, że  
wspólne działania mogą  
przełamywać stereotypy  
i zbliżać młodych ludzi  
ponad granicami.  
Ważnym elementem wymiany było  
również poznawanie kultury poprzez mu-  
zykę. Uczestnicy śpiewali polskie, ukraiń-  
skie i angielskie piosenki, w tym utwory  
z nurtu poezji śpiewanej, której teksty  
podejmują tematy społeczne i polityczne.  
Trwałe efekty projektu  
Wśród materialnych rezultatów przed-  
sięwzięcia znalazły się kroniki dokumen-  
tujące przebieg wymiany, film-reportaż,  
teledysk do piosenki „Przemyśl to…”,  
albumy fotograficzne, prace plastycz-  
ne oraz wystawy fotografii „Wymiana  
w obiektywie”, przygotowane w Rzeszo-  
wie i Iwano-Frankiwsku.  
Od 9 do 18 września 2026 roku w Prze-  
myślu odbywał się projekt „Przemyśl to…”,  
w którym uczestniczyli uczniowie Szkoły  
Podstawowej nr 5 w Rzeszowie oraz Li-  
ceum nr 3 w Iwano-Frankiwsku. Miejscem  
spotkania i wspólnej pracy był ośrodek  
PTSM „Belferek”.  
Uczniowie opracowali także ilustro-  
waną wersję „Bajki” Henryka Sienkie-  
wicza w językach polskim, ukraińskim  
i angielskim. Wybór utworu wiązał się  
z tematyką projektu i jego założeniami  
wychowawczymi.  
Organizatorzy podkreślają, że równie  
Głównym celem przedsięwzięcia było  
rozwijanie umiejętności krytycznego my-  
ślenia, przeciwdziałanie mowie nienawi-  
ści, bullyingowi i cyberprzemocy, a także  
kształtowanie postaw opartych na empatii,  
tolerancji i wzajemnym zrozumieniu.  
ważne jak wykonane prace są efekty edu-  
przyjęciem mieszkańców i turystów. Na- kacyjne i społeczne. Uczestnicy rozwinęli  
stępnie uczniowie zaprosili zgromadzo- umiejętność krytycznej analizy informacji,  
Mural i muzyka symbolem  
współpracy  
emocji, rozmawiali  
o konsekwencjach  
przemocy rówieśniczej  
oraz o tym, jak  
Jednym z najbardziej widocznych re- nych do wspólnego tańca. Do zabawy  
zwiększyli świadomość zagrożeń związa-  
zultatów projektu jest mural „We Are the  
World”, wykonany przez uczniów pod  
opieką artystów plastyków. Inspiracją do  
jego powstania był znany utwór Lionela  
Richiego i Michaela Jacksona, a także przy-  
gotowana przez młodzież jego parafraza,  
zatytułowana „Przemyśl to…”.  
przyłączyli się również młodzi ludzie z I Li- nych z cyberprzemocą i dezinformacją, a tak-  
ceum Ogólnokształcącego i Zespołu Szkół  
Gospodarczych w Rzeszowie.  
że lepiej poznali kulturę sąsiedniego kraju.  
Projekt stworzył również przestrzeń do wy-  
miany doświadczeń między nauczycielami  
i dalszego rozwijania współpracy szkół.  
Przedsięwzięcie zostało objęte hono-  
rowym patronatem prezydentów Rzeszo-  
reagować na krzywdę  
drugiego człowieka.  
Nauka przez działanie  
i wspólne doświadczenia  
Program projektu obejmował warszta-  
ty, zajęcia artystyczne, muzyczne i spor- Uczniowie przygotowywali zakładki do  
towe, spotkania ze specjalistami oraz książek ozdobione motywami haftu rze-  
Porozumienie ponad  
granicami  
Nie zabrakło twórczych wyzwań.  
Współpraca Szkoły Podstawowej nr  
Prace nad piosenką rozpoczęły się jeszcze  
5 w Rzeszowie i Liceum nr 3 w Iwano- wa i Przemyśla oraz patronatem medial-  
aktywności integracyjne. Młodzież roz- szowskiego, pamiątkowe przypinki i ilu- przed wrześniowym spotkaniem. Uczniowie  
mawiała o dezinformacji, uczyła się odróż- stracje. Dziewczęta uczyły się haftu krzy- zaangażowali się w przygotowanie tekstu, Placówki podpisały umowę partnerską  
niać fakty od opinii, rozpoznawać manipu- żykowego, a uczestnicy wykonywali także nagranie utworu w profesjonalnym studiu  
oraz realizację teledysku. W przedsięwzięcie su ich uczniowie spotykają się, poznają  
uczniom korzystającym ze wsparcia psy- włączyli się nauczyciele, pracownicy Rze- historię i kulturę obu krajów oraz szukają  
-Frankiwsku trwa od ponad dwóch dekad.  
nym TVP3 Rzeszów.  
Najważniejszym rezultatem spotkania  
w październiku 2002 roku. Od tego cza- okazały się jednak relacje, które udało  
lacje i odpowiedzialnie korzystać z mediów  
społecznościowych.  
gniotki antystresowe, które mają służyć  
się zbudować między młodymi Polakami  
i Ukraińcami. Wspólna praca, rozmowy  
i codzienne doświadczenia pozwoliły im  
chologa i pedagoga szkolnego.  
szowskiego Domu Kultury, uczniowie i stra- wspólnych zainteresowań.  
Ważną częścią  
Młodzież poznawała również Przemyśl żacy z Ochotniczej Straży Pożarnej w Słocinie.  
Tegoroczny projekt był trzecim wspól- lepiej poznać siebie nawzajem, skonfron-  
podczas gry terenowej „Śladami prze-  
myskich murali”, spacerów i aktywności  
sportowych. Szczególne zainteresowanie  
wzbudziło spotkanie z podopiecznymi  
Ważnym wydarzeniem była wizyta  
młodzieży w rzeszowskim ratuszu, gdzie  
uczestników przyjęła zastępczyni prezy- trwały wiele miesięcy. Uczniowie opra-  
nym przedsięwzięciem realizowanym przez  
szkoły w podobnej formule. Przygotowania  
tować stereotypy z rzeczywistością i prze-  
konać się, jak wiele ich łączy.  
programu były  
warsztaty prowadzone  
przez psychologa,  
policjanta i youtubera.  
Uczestnicy poznawali  
również sposoby  
rozpoznawania  
„Przemyśl to…” to nie tylko nazwa pro-  
denta miasta Krystyna Stachowska. W spo- cowywali prezentacje o swoich szkołach jektu, lecz także jego przesłanie: warto  
Warsztatu Terapii Zajęciowej „Świetlik” tkaniu wzięli udział także przedstawiciele  
i miejscowościach, uczestniczyli w warsz- myśleć samodzielnie, rozmawiać z szacun-  
tatach fotograficzno-filmowych, poznawali kiem i przeciwstawiać się przemocy. Za-  
w Sanoku. Bezpośredni kontakt i wspólne  
działania pozwoliły młodym ludziom lepiej  
zrozumieć potrzeby osób z niepełnospraw-  
Kuratorium Oświaty i pracownicy Urzędu  
Miasta Rzeszowa.  
alfabet ukraiński i poszukiwali materiałów  
dotyczących bullyingu.  
miast budować mury, młodzież postawiła  
na współpracę, empatię i porozumienie.  
Przed ratuszem szkolny chór „Ton”  
nościami oraz znaczenie życzliwości, rów- zaprezentował piosenkę „Przemyśl to…”.  
nego traktowania i wolontariatu. Występ spotkał się z entuzjastycznym  
W codziennej komunikacji młodzież ko-  
rzystała z języka polskiego, ukraińskiego  
i nazywania  
INF. WŁ ASNA  
Z rosyjskiej niewoli wróciło 270 Ukraińców  
Do Ukrainy wróciło 270  
Państwowej Specjalnej Służby Transportu  
oraz ratownik Państwowej Służby ds. Sy-  
tuacji Nadzwyczajnych.  
oraz żołnierzom na froncie, którzy, jak to  
ujął, „zasilają fundusz wymienny” Ukra-  
iny. Sztab zapewnił, że kontynuuje po-  
szukiwania i starania o powrót każdego  
Ukraińca przetrzymywanego w rosyjskiej  
niewoli.  
osób przetrzymywanych  
w rosyjskiej niewoli, w tym  
261 wojskowych i dziewięcioro  
cywilów. Informację przekazał  
prezydent Wołodymyr  
Większość uwolnionych trafiła do nie-  
woli w 2022 roku, w wielu przypadkach  
podczas obrony Mariupola. Sztab podaje, że  
wśród zwolnionych jest 38 oficerów, a nie-  
którzy żołnierze zostali pojmani już w 2018  
i 2020 roku. Wrócili też obrońcy elektrowni  
jądrowej w Czarnobylu oraz żołnierze wal-  
czący na kierunkach donieckim, ługańskim,  
charkowskim, zaporoskim, chersońskim, ki-  
jowskim, mikołajowskim i czernihowskim.  
Wśród uwolnionych jest pięć osób,  
Zełenski oraz Sztab  
24 sierpnia  
w
ramach specjalne-  
Koordynacyjny do spraw  
Postępowania z Jeńcami  
Wojennymi. To trzeci etap  
kombinowanej wymiany, która  
rozpoczęła się 19 sierpnia.  
go etapu wymiany, przeprowadzonego  
przez Białoruś, do Ukrainy wróciło 10  
żołnierzy. Wcześniej, 19 sierpnia, z rosyj-  
skiej niewoli uwolniono 103 ukraińskich  
wojskowych. W sierpniu rzecznik praw  
obywatelskich Dmytro Łubinec poinfor-  
mował, że od początku pełnoskalowej in-  
wazji Rosji na Ukrainę, czyli od 24 lutego  
2022 roku, do domu wróciło łącznie 9716  
Ukraińców przetrzymywanych w rosyj-  
skiej niewoli.  
– 270 naszych ludzi w domu. To bardzo  
ważny rezultat – napisał Wołodymyr Ze- które przeżyły rosyjski zamach w Ołeniw-  
łenski w mediach społecznościowych.  
Wśród uwolnionych są żołnierze Sił  
ce w lipcu 2022 roku. Według Sztabu prze-  
bywały w tzw. baraku „200”. Dziewięciu  
Sztab Koordynacyjny wyraził wdzięcz-  
Wszyscy powracający przejdą badania  
Zbrojnych Ukrainy, w tym Marynarki Wo- żołnierzy jest ciężko chorych.  
jennej, Wojsk Lądowych i Wojsk Desan-  
ność Stanom Zjednoczonym i Zjednoczo- lekarskie, otrzymają leczenie, niezbędne  
rzeczy na pierwszy czas oraz przysługują-  
Ukraińskie władze podkreślają, że nym Emiratom Arabskim, w szczególności  
towo-Szturmowych, a także Sił Operacji znaczna część uwolnionych była ścigana za starania o uwolnienie Stephena Gabbar- ce wypłaty. Czeka ich także rehabilitacja  
Specjalnych i Wojsk Obrony Terytorialnej. przez Rosję. Według Sztabu, wbrew pra- da, 74-letniego nauczyciela angielskiego i readaptacja do życia w społeczeństwie  
Do kraju wrócili ponadto przedstawiciele wu międzynarodowemu i na podstawie z Iziumu. Według strony ukraińskiej zo- po długiej izolacji.  
ŹRÓDŁO: FACEBOOK,  
VOLODYMYR ZELENSKYY/ FACEBOOK,  
KOORDYNACYJNY SZTAB DO  
SPRAW POSTĘPOWANIA Z JEŃCAMI  
WOJENNYMI  
Gwardii Narodowej (w tym żołnierze puł- sfabrykowanych oskarżeń, skazano ich na  
ku Azow), Państwowej Służby Granicznej, różne kary więzienia, w tym na dożywocie.  
stał on bezprawnie skazany przez Rosjan  
i torturowany.  
Prezydent Zełenski podziękował  
wszystkim zaangażowanym w wymiany  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
8
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Profesor Paweł Boliński o wspólnych polsko-ukraińskich pracach  
konserwatorskich w 2026 roku w dawnym kościele oo. jezuitów  
W 2026 roku polsko-ukraińska  
ekipa konserwatorów pod  
kierownictwem profesora Pawła  
Bolińskiego z krakowskiej  
Akademii Sztuk Pięknych  
im. Jana Matejki prowadzi we  
Lwowie prace konserwatorskie  
na pięciu obiektach. Dotyczy  
to prac w dawnym kościele  
oo. karmelitów pw. św.  
Michała Archanioła (o tych  
pracach pisaliśmy w KG nr 19,  
1–15.09.2026), w kaplicy pw.  
Chrystusa Miłosiernego Bazyliki  
Metropolitalnej (katedry  
rzymskokatolickiej), w Aptece-  
Muzeum „Pod czarnym orłem”,  
w krużgankach dawnego  
klasztoru oo. dominikanów  
(obecnie Muzeum Historii  
Religii) i w dawnym kościele oo.  
jezuitów pw. świętych Apostołów  
Piotra i Pawła (obecnie świątynia  
garnizonowa UGKC). Swoje prace  
konserwatorskie we Lwowie  
prof. Paweł Boliński zaczynał  
właśnie od tej świątyni, tutaj  
skompletował pierwszy zespół  
konserwatorów, w większości  
studentów i absolwentów  
lwowskiej Akademii Sztuki.  
Ogrom prac konserwatorskich  
w tym kościele zapowiada  
prace jeszcze na wiele lat, ale  
już obecnie można wyobrazić  
jak wspaniale, jak bogato będą  
z czasem wyglądać wnętrza  
tej monumentalnej barokowej  
świątyni.  
KONSERWATORKI Z EKIPY PAWŁA BOLIŃSKIEGO  
obrazu będzie ukończona w 2027 roku. Pro- Czasami jest tak, że oni są przesuwani  
PROF. PAWEŁ BOLIŃSKI  
ces konserwacji przebiega według planów.  
z jednego obiektu na drugi, na obiekt gdzie  
Obecnie jest rozebrany na ponad 500 czę- w następnym. Będzie na nich uzupełniony  
ści. Z każdą częścią konserwatorzy pracują  
po kilka razy, w zależności od procesu kon- ście warstw zapraw, zaś każdą warstwę  
serwatorskiego. Każda z tych części była  
już przez nich opracowywana po kilka razy  
i każda czeka na kolejny etap konserwacji.  
Została już wykonana tak zwana konserwa- fować – tytaniczna praca. Obecnie proces  
cja strukturalna, czyli wzmocnienie, oczysz- ten jeszcze trwa.  
czenie i odsłonięcie oryginału, drewno zo-  
stało odtrute ze wszystkich żuczków, które  
to drewno zjadały. Kolejny etap – to uzupeł- cją były białe, zaś pierwotnie w XVIII wieku  
nienie gruntu, dalej pozłacanie, czyli złocenie  
elementów, które były pierwotnie złocone,  
wykończenie struktury ołtarza poprzez pa- konserwatorzy przywracają im pierwotny  
W tym roku będą ukończone wszystkie jest finansowanie. Otóż czasem na jednym  
grunt, dalej docelowo nałożymy kilkana- prace techniczne, a w przyszłym estetycz- obiekcie jest więcej ludzi, a na innym nie  
ne. Obraz będzie czekał w pracowni konser- ma nikogo. Teraz przygotowujemy się do  
trzeba oszlifować. Żeby uzyskać idealnie  
gładziutką powierzchnię, trzeba nałożyć  
kilkanaście warstw zapraw i każdą szli-  
watorskiej, aż będzie zmontowany ołtarz.  
Profesor Paweł Boliński dalej mówi:  
kolejnego etapu prac w świątyni jezuic-  
kiej, mianowicie do konserwacji polichro-  
– Wątpię, że udałoby się nam w 2027 mii przy ścianach bocznych nawy głównej.  
roku doprowadzić do zakończenia prace  
przy ołtarzu, bo praktycznie ciężko będzie  
uzyskać takie fundusze, lecz przy dobrej  
Już zmontowano rusztowanie, zaś finansu-  
je prace warszawski Instytut „Polonika”.  
Prace konserwatorskie rozłożono na kil-  
Następnie wielkie rzeźby świętych  
będą na 100% wyzłocone. Przed konserwa- woli polskiego Ministerstwa Kultury i Dzie- ka etapów, obecnie w 2026 roku reali-  
dzictwa Narodowego (MKiDN), za dwa lata  
były złocone. Zmiany nastąpiły w XIX wie- bylibyśmy w stanie to zakończyć. Ale to  
zujemy etap pierwszy. Podobnie jak i na  
ścianach prezbiterium chcemy odsłonić  
ku podczas kolejnych restauracji. Obecnie  
niestety nie od ekipy konserwatorów zale- najstarszą XVIII-wieczną warstwę malar-  
ży. W tej sprawie jest jeszcze jeden szcze- ską na pilastrach, na fragmentach ścian,  
stowanie i polerowanie. Teoretycznie zosta- wygląd. Konserwacja tych czterech figur gół. Prace konserwatorskie opłaca strona  
na przepięknym gzymsie, który pierwot-  
nie był mistrzowsko dekorowany. W XIX  
ło niedużo procesów technologicznych do  
wykonania i zakończenia wszystkich prac  
przy ołtarzu, ale są to pracę bardzo żmudne,  
zaś przeliczając na pieniądze bardzo drogie.  
świętych jest jednym z najważniejszych  
polska, ale strona ukraińska, mianowicie  
etapów prac przy ołtarzu. Tym samym oł- parafia UGKC, opłaca rusztowania. To też wieku pilastry pomalowano czarną farbą  
tarzowi będzie przywrócony wygląd pier- jest problem, bo na początku prac konser- „pod marmur”. Obecnie ta farba będzie  
TEKST I ZDJĘCIA  
JURIJ SMIRNOW  
wotny, wszystkie elementy snycerki będą  
watorskich pytała parafia ile lat to może  
usunięta. Odkrywki wskazują, że pod nią  
Samo pozłacanie jest nie tylko czasochłon- złocone, tam nie było rzeźb pomalowanych  
potrwać. Była umowa między stroną pol- zachowała się przepiękna pierwotna mar-  
nym i trudnym zabiegiem, ale też zabiegiem  
bardzo drogim. Wszystkie części ołtarza  
pozłacano tylko prawdziwym złotem, jak to  
na biało. Obecnie znów niedługo już zoba- ską a ukraińską, że konserwacja ołtarza muryzacja z czasów Sebastiana Ecksteina,  
Paweł Boliński opowiada:  
– Niewątpliwie kościół oo. jezuitów  
czymy złote figury na tle złotego ołtarza.  
Będzie przepięknie wyglądało. Wyobraźmy  
sobie, że ten złoty ołtarz będzie odsłonięty  
będzie trwać cztery lata. Była taka dekla- podobma jak na pilastrach w prezbiterium,  
racja ze strony przedstawicieli donatorów,  
że cztery lata jest to termin realny. A teraz  
które już są odnowione. Na pilastrach znaj-  
dują się płaskorzeźbione XIX-wieczne kar-  
tusze z napisami IHS i herbami fundatorów  
jest naszym głównym obiektem we Lwo- było w XVIII wieku. Otóż najpierw złocenie  
wie i na Ziemi Lwowskiej (zespół prof.  
Bolińskiego pracował przy odnowieniu  
każdego elementu, a potem montowanie na  
strukturze ołtarza poszczególnych części,  
i jawi się oczom widzów na tle odrestauro- wydłużyło się już na pięć lat i jeszcze na  
wanej polichromii ścian prezbiterium i skle- kolejne dwa lata. Parafia płaci za ruszto- budownictwa świątyni. Nad nimi umiesz-  
zabytkowej polichromii także w kościo- czy to rzeźb, czy to festonów, liści palmo- pienia, które też już będą po konserwacji. To  
wania duże koszty, zaś to rusztowanie stoi  
czono świeczniki w stylu Art-Deco z lat 30.  
XX wieku. Kartusze formą pokrywają się  
z namalowanymi XVIII-wiecznymi meda-  
lionami. Projekt konserwacji przewiduje,  
że kartusze i świeczniki pozostaną i będą  
starannie odnowione. Być może znajdzie-  
łach w Winnikach i Hussakowie). Kościół wych itd.  
będzie odnowiony przepiękny XVIII-wiecz- przez część roku puste, bo my nie mamy  
oo. jezuitów jest tu we Lwowie jak gdyby  
moją pierwszą miłością. W 2026 roku na  
wiosnę skończyliśmy prace konserwator- rzeźby św. Ignacego Loyoli, św. Franciszka  
skie przy ścianach prezbiterium. Tam na- Ksawerego, św. Stanisława Kostki i św.  
Cztery wielkie figury świętych jezu- ny program artystyczny z czasów samego możliwości (brak finansowania) przez cały  
ickich – to jest zadanie tegoroczne. Są to  
Sebastiana Ecksteina i hrabiego Franciszka  
Salezego Potockiego, który ten ołtarz ufun-  
rok prowadzić prace.  
Dalej Paweł Boliński powiedział, że  
dował jako wotum za urodzenie syna. Osob- pod jego kierownictwem na wszystkich  
sze działania są zakończone. Zdobyliśmy Alojzego Gonzagi. Prace przy nich roz- na ekipa z czterech konserwatorek pracu- obiektach we Lwowie pracuje 20 konser- my fragmenty dawniejszych malowideł  
między innymi bardzo cenne doświadcze- poczęto w 2025 roku. Dwie figury będą  
je przy odnowieniu obrazu ołtarzowego  
„Ukrzyżowanie Pana Jezusa”. Konserwacja  
watorów. – Staram się żeby każdy z moich  
współpracowników miał ciągłość pracy.  
(na przykład liście, kwiatuszki), które też  
odnowimy. Kartusze zostały wykonane  
na wysokim poziomie artystycznym, są  
również świadkami sztuki swojej epoki.  
Nie można być taki purystami i ignorować  
dzieła sztuki późniejszego czasu, wywalić  
z wnętrza wszystko i zostawić tylko jeden  
XVIII wiek, jedną epokę.  
nie co do rozpoznania dawniejszych prac  
konserwatorskich i remontów w XIX–XX  
wiekach. W podobny sposób i według  
podobnego programu prace prowadzono  
na ścianach nawy głównej. Obecnie za-  
czynamy prace konserwatorskie właśnie  
po prawej stronie nawy. Już ustawiliśmy  
rusztowania i przystąpiliśmy do pracy.  
Natomiast w prezbiterium został wciąż  
nie ukończony ołtarz główny. Piąty rok  
systematycznie rok po roku przy nim  
prowadzimy prace konserwatorskie i po-  
wiem szczerze, końca jeszcze nie widać.  
Wszystko z powodu finansowania, które  
jest ograniczone i dostajemy niedostatecz-  
nie środków na to, żeby móc przez cały rok  
w pełni prowadzić prace, które bylibyśmy  
w stanie zrobić. Rozumiem sytuację, bo  
chętnych do dofinansowania jest bardzo  
wielu, pomysłów jest bardzo dużo, obiek-  
tów wspólnego dziedzictwa polsko-ukra-  
ińskiego i to w fatalnym stanie jest bardzo  
dużo. Wszyscy chcą, żeby więcej środków  
szło na jeden konkretny obiekt. Natomiast  
to nie zmienia faktu, że przy odpowiednim  
finansowaniu praca przy ołtarzu głównym  
w kościele oo. jezuitów mogłaby przebie-  
gać zdecydowanie szybciej.  
zakończone w 2026, zaś jeszcze dwie  
Otóż polsko-ukraińska ekipa konser-  
watorów pod kierownictwem profesora  
Pawła Bolińskiego kontynuuje wieloletnie  
prace konserwatorskie w dawnej świątyni  
jezuickiej pw. świętych Apostołów Piotra  
i Pawła. Zrobiono już bardzo dużo, lecz  
jeszcze dużo pracy przed nimi. W tych  
pracach konserwatorom bardzo pomaga  
i nadzoruje je merytorycznie warszawki  
Narodowy Instytut Dziedzictwa Kultu-  
rowego za Granicą „Polonika”. Ze strony  
ukraińskiej partnerem występuje lwowski  
miejski Zarząd Ochrony Środowiska Histo-  
rycznego. Aktywny udział w pracach kon-  
serwatorskich bierze parafia Garnizonowa  
UGKC na czele z proboszczem ks. Tarasem  
Michalczukiem oraz lwowska Akademia  
Sztuki. Dla studentów tej uczelni lwow-  
skiej udział w pracach zespołu prof. Bo-  
lińskiego jest niezwykle cenną praktyką  
w poznaniu sekretów swojego zawodu  
i specjalizacji w konserwacji monumental-  
nych malowideł ściennych.  
Barokowy XVIII-wieczny ołtarz główny  
w kościele oo. jezuitów – to ogrom pracy.  
WIDOK NA OŁTARZ GŁÓWNY  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Wydarzenia  
9
www.kuriergalicyjski.com  
Młodzież ze Lwowa na praktykach we Wrocławiu  
25 lat programu Fundacji św. Jadwigi  
Sześcioro młodych ludzi ze  
Lwowa przez pięć tygodni  
zdobywało doświadczenie  
zawodowe we wrocławskich  
szpitalach, instytucjach  
i redakcjach. Oprócz  
i
zaangażowanie. Podkreślał  
również znaczenie wsparcia ze  
strony Gminy Wrocław, Urzędu  
Marszałkowskiego Wojewódz-  
twa Dolnośląskiego oraz miesz-  
kańców miasta.  
Zachęcał praktykantów, by  
dzielili się swoimi doświad-  
czeniami i opowiadali o Wro-  
cławiu w swoich środowiskach  
zawodowych i prywatnych.  
praktyk poznawali  
miasto, nawiązywali nowe  
znajomości i mieszkali  
w polskich rodzinach. 14  
października odbyło się  
spotkanie podsumowujące  
tegoroczną edycję programu  
Dortmundzko-Wrocławsko-  
Lwowskiej Fundacji im. św.  
Jadwigi, która w tym roku  
obchodzi również 25-lecie  
organizowania praktyk  
dla młodych mieszkańców  
Ukrainy.  
Chciałbym, żebyście  
byli ambasadorami  
„
w swoich miejscach  
zamieszkania. Przed wami  
świat jest otwarty. Mam  
nadzieję, że będziecie  
korzystać z tych znajomości  
zawodowych, prywatnych  
i kulturowych.  
TEKST I ZDJĘCIA  
EUGENIUSZ SAŁO  
związanych z dźwiękiem, ale  
też poznać ludzi, którzy od wie- zjalne, gdzie poznali historię  
tegorocznej edycji pro- lu lat działają w danej dziedzi- listu biskupów polskich do bi- odpowiedzi pojawiło się także  
a także Muzeum Archidiece- nowe doświadczenia, wspo-  
KAZIMIERZ PABISIAK  
mnienia i znajomości. Wśród ich  
gramu uczestniczyło nie. Można zdobyć doświad- skupów niemieckich z 1965  
sześcioro praktykan- czenie zarówno praktyczne, jak roku. Fundacja im. św. Jadwigi  
tów ze Lwowa. Każdy z nich od- i poprzez rozmowę oraz nowe jest jednym z owoców procesu  
jedno krótkie słowo: „spokój”.  
Ewa Żabska zaznaczyła, że  
organizatorom zależało również  
Do idei budowania rela-  
cji między narodami nawiązał  
również Sławomir Piechota,  
radny Sejmiku Województwa  
W
bywałpraktykizgodnezeswoimi  
znajomości – mówiła.  
pojednania, który zapoczątko- na tym, by młodzież z Ukrainy  
zainteresowaniami  
i
kierun-  
Ważnym elementem pro- wały działania na rzecz budo- mogła doświadczyć życzliwo- Dolnośląskiego. Przypomniał,  
wania porozumienia między ści ze strony Polaków. – To był że fundacja powstała z potrze-  
dla praktykantów czas ode- by budowania porozumienia  
kiem rozwoju zawodowego. gramu było zakwaterowanie  
Lekarze zdobywali doświad- praktykantów w polskich ro- narodami.  
czenie w trzech wrocławskich  
szpitalach. Jedna z uczestniczek  
dzinach. Dzięki temu młodzi  
ludzie mogli nie tylko poznać  
Młodzież wyjechała rów- rwania się od rzeczywistości  
nież do Częstochowy oraz na  
między Polakami a Niemcami,  
wojny, którą mają u siebie. My- a z czasem jej działalność objęła  
odbywała praktyki w Konsu- codzienne życie we Wrocławiu,  
trzydniowy pobyt do Karpa- ślę, że mogli się trochę obawiać  
lecz także nawiązać bliższe re- cza, podczas którego uczestni- tego, co czeka ich tutaj, ponie- Bardzo potrzebujemy ludzkich  
także współpracę z Ukrainą. –  
lacie Ukrainy we Wrocławiu,  
a pozostali poznawali pracę m.in.  
w instytucjach muzycznych, ra-  
lacje z gospodarzami.  
cy mieli okazję wspiąć się na  
Śnieżkę.  
waż dużo mówi się o przeja- mostów. Bez nich nie sposób  
wach niechęci wobec miesz- budować przyszłości. Dobre  
Dla Pauliny Kompanowicz  
diu i telewizji. Program obejmo- pobyt u rodziny był jednym  
wał również możliwość poznania  
specyfiki pracy w polskich pla- całego wyjazdu.  
cówkach oraz nawiązania kon-  
Pobyt we Wrocławiu miał  
kańców Ukrainy. Mogli się  
relacje, przede wszystkim za-  
z najważniejszych doświadczeń dla uczestników znaczenie nie jednak przekonać, że jest wie- ufanie do tych, których znamy  
tylko zawodowe i edukacyjne.  
Dla młodych ludzi przyjeżdża- Często wspominają o ludzkiej  
jących z Ukrainy był również życzliwości, uśmiechu i o tym,  
okazją do odpoczynku od co- że nic złego ich tutaj nie spo-  
dzienności naznaczonej wojną. tkało – podkreślała przedsta- również biskup Kościoła grecko-  
Marianna Maksymiw zwró- wicielka fundacji. katolickiego Mariusz Dmyterko,  
Tegoroczna edycja praktyk Sara Blejwas z Biura Współpracy  
miała szczególne znaczenie dla z Zagranicą Urzędu Miejskiego  
Dortmundzko-Wrocławsko- Wrocławia, przedstawiciele fun-  
lu dobrych i życzliwych ludzi.  
albo których powinniśmy po-  
znać, to fundament bycia są-  
siadami – zaznaczył.  
taktów z osobami wykonującymi  
podobne zawody.  
Czułam się jak  
W
spotkaniu uczestniczyli  
w rodzinie. To nie  
„
było tylko tak nazwane  
teoretycznie, ale naprawdę  
było jak w domu. Bardzo  
dziękuję tym osobom,  
że mogłam przyjechać,  
że mogliśmy wieczorem  
usiąść przy herbacie  
W tym roku przyjechało  
sześciu praktykantów,  
czwórka lekarzy, jedna  
z dziewcząt jest muzykiem,  
akustykiem, inna studiuje  
dziennikarstwo, teologię  
i zamierza studiować  
filozofię – mówiła Ewa  
Żabska z Fundacji im. św.  
Jadwigi.  
ciła uwagę na spokój, jaki od-  
czuwała podczas pobytu we  
Wrocławiu. Jak mówiła, we  
Lwowie,  
ną i przyjazdem uchodźców ze  
wschodnich terenów Ukrainy, w tym roku 35-lecie działalno-  
w
związku  
z
woj- -Lwowskiej Fundacji im. św.  
dacji, praktykanci oraz rodziny,  
które gościły młodzież.  
Jadwigi. Organizacja świętuje  
Podsumowanie tegorocz-  
i porozmawiać.  
codzienne życie wygląda obec- ści, a program praktyk dla mło- nych praktyk było okazją do po-  
nie inaczej. Pobyt w Polsce po- dych Ukraińców realizuje już  
zwolił jej na chwilę wytchnie- od 25 lat.  
dziękowań, wspomnień i roz-  
mów o dalszej współpracy. Dla  
PAULINA KOMPANOWICZ  
nia od intensywnej pracy, choć  
Oprócz zajęć zawodowych towarzyszyła jej również tęsk- zes Dortmundzko-Wrocław- Wrocławiu oznaczało nie tylko  
Marianna Maksymiw, lekarka organizatorzy zadbali o pro- nota za domem. sko- Lwowskiej Fundacji im. zdobycie nowych umiejętności,  
Podczas spotkania podsumo- św. Jadwigi Kazimierz Pabi- ale również doświadczenie go-  
Praktykanci zwiedzali Wro- wującego praktyki uczestnicy siak dziękował uczestnikom ścinności i nawiązanie relacji,  
Podczas spotkania pre- uczestników pięć tygodni we  
Jedną  
z
uczestniczek była  
ginekolog pracująca na co dzień  
w szpitalu uniwersyteckim we  
gram kulturalny i turystyczny.  
Lwowie. We Wrocławiu odby- cław z przewodnikiem, odwie- podkreślali, że do Ukrainy za- za przyjazd, a rodzinom gosz- które mogą przetrwać znacznie  
wała praktyki w Centrum Położ- dzili m.in. zoo i Hydropolis,  
nictwa i Ginekologii. – To jest dla  
mnie doświadczenie ważne i po-  
trzebne. Miałam możliwość być  
zarówno na położnictwie, jak i na  
ginekologii, a także uczestniczyć  
w zabiegach – podkreślała.  
biorą ze sobą przede wszystkim  
czącym młodzież, za otwartość  
dłużej niż sam pobyt w Polsce.  
Z kolei Paulina Kompano-  
wicz, absolwentka studiów  
muzycznych w zakresie gry  
na fortepianie i sound designu,  
poznawała pracę z dźwiękiem  
w różnych instytucjach, m.in.  
w Radiu Rodzina i Akademii  
Muzycznej we Wrocławiu.  
Jak zaznaczyła, praktyki po-  
zwoliły jej zobaczyć, jak wyglą-  
da praca w branży muzycznej  
i radiowej w Polsce, a także po-  
rozmawiać z doświadczonymi  
specjalistami. – To bardzo dobra  
możliwość, żeby zobaczyć, jak  
się pracuje w różnych miejscach  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
10  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Romans Haliny Zalewskiej (cz. 2)  
HALINA PODCZAS WOJNY W SWOIM WARSZAWSKIM ATELIER  
PAWEŁ DANIEL ZALEWSKI  
adszedł wrzesień 1939  
roku. Lotem błyskawi-  
MIECZYSŁAW CYBULSKI NA OKŁADCE PRZEDWOJENNEGO „KINA”  
W OBIEKTYWIE HALINY ZALEWSKIEJ  
N
cy rozeszła się wieść  
o tragicznej śmierci Cybulskie-  
go w pierwszych dniach dzia-  
łań wojennych. Ta pogłoska  
pojawiała się na łamach prasy  
jeszcze przez kilka lat po za-  
kończeniu wojny. Cybulski żył.  
Po różnych perypetiach i trud-  
nych do opisania wojennych  
zwrotach akcji, także jako po-  
rucznik Wojska Polskiego, za-  
silił szeregi załogi statku Stefan  
Batory w charakterze członka  
maszynowej. Praca w mary-  
groszy. Nagle polskie środki  
przez Armię Krajową, potem  
płatnicze z dnia na dzień stra- przerzucane na Zachód.  
ciły wartość.  
Wybucha Powstanie. Udając  
Po zajęciu Lwowa przez ar- się z mieszkania z Trębackiej na  
mię niemiecką Halina ponownie  
udała się do Warszawy. Swoje  
mieszkanie zastała całkowicie  
polską stronę okupowanej War-  
szawy, Halina zabiera ze sobą  
swoje najlepsze prace fotogra-  
zdewastowane, kamienicę w ru- ficzne, by ocalić je przed znisz-  
inie. Wynajęła wtedy od malarza czeniem. Zdaje sobie sprawę, że  
karykaturzysty, Edwarda Gło- Warszawa nie przetrwa, że ni-  
MIECZYSŁAW CYBULSKI –  
ZDJĘCIE Z CZASÓW WOJNY  
wackiego dwa pokoje przy ulicy  
Trębackiej 2, na rogu Koziej, i tam  
gdy już do pracowni nie wró-  
ci. W pośpiechu zabiera ze sobą  
narce była dla niego spełnie- tandecie, tak zwanych Kraki-  
niem młodzieńczych marzeń.  
5 grudnia 1946 roku rozpoczął  
dałach spieniężyć wyniesione  
z domu zawartości szaf, szuflad  
prowadziła swoje wojenne ate- kilkanaście fotografii: portret  
lier. Z tego czasu zachowało się  
wiele jej listów i notatek, których  
Janiny Powałowskiej, miniatu-  
rę Ordonówny stylizowaną na  
nowy etap swojego życia. Po- i kredensów. Handel odbywał  
stanowił opuścić Europę i na się za Teatrem Wielkim, na pla-  
pokładzie statku Ile de Fran- cu Krakowskim. Sprzedawało  
ce wypłynął z Southhampton  
w kierunku Ameryki Północ- bował. Kołdry, koce, podusz- Halina i jej siostra Dziunia,  
nej. Do wybrzeży Manhatta- ki, ubrania, bieliznę, gwoździe, śniegu, deszczu błocie,  
nu dopłynął 14 grudnia. W ru- guziki, instrumenty muzyczne, umorusane błotem, poszturchi- pracowała z podziemiem. W jej  
bryce „zawód” amant polskiego  
kina wpisał „ships engineer”, co  
było zgodne z jego faktycznymi  
umiejętnościami, wojennymi  
doświadczeniami i przedwo-  
jenną pasją motoryzacyjną.  
„REWJA MÓD – ZAKOPANE,  
LISTOPAD 1946”  
tu, z uwagi na ograniczenie miej- biedermajer, portret Jana Ernsta,  
sca, pomijam, odsyłając do mo- asystenta w Instytucie Geo-  
się i kupowało, co kto potrze- Dwie panienki z dobrego domu,  
jej książki „Album Zalewskich”,  
gdzie Halinie poświęcam około  
grafii UJK, geografa, jej kolegi  
z teatrzyku „Nasze oczko”, póź-  
w
i
stu stron. W latach wojny współ- niejszego profesora, wykonany  
w technice imitującej rysunek  
leki, środki opatrunkowe, a na- wane, nieraz okradzione, mu- studiu przy Trębackiej wywo- ołówkiem, portret pani Rzepiń-  
wet książki czy biżuterię. Na  
placu była też giełda dolarowa.  
siały spędzać godziny w ścisku,  
wrzasku, by utargować parę  
ływane były filmy dostarczone  
skiej, żony profesora ASP, kilka  
innych zdjęć portretowych. Te  
zdjęcia straci jednak podczas  
selekcji na rampie lub dzień póź-  
niej, już w Ravensbrück.  
Niebawem po wybuchu woj-  
ny Halina Zalewska wróciła  
do rodzinnego Lwowa. Przez  
niespełna trzy lata mieszka-  
W
Ravensbrück przebywa  
od 4 IX 1944 do oswobodzenia  
obozu przez Aliantów. Następnie  
przebywa w obozie dla „displa-  
ced persons”, DP. Do kraju wraca  
wycieńczona, zmarniała. Znów  
daje o sobie znać jej słaby punkt  
– gruźlica. W 1946 roku cała ro-  
dzina Zalewskich znajduje się  
w Krakowie. Oprócz tych, któ-  
rzy zginęli, zaginęli lub zostali  
zesłani na Sybir (jak mój dziadek  
Władysław, brat Haliny, któremu  
poświęciłem powieść „Bez pa-  
mięci”). Halina najpierw spędza  
rok z siostrą i matką w pensjo-  
nacie w Zakopanem, lecząc wo-  
jenne urazy. Na ten powojenny  
relaks wydają resztki pienię-  
dzy, spieniężając ostatnią bi-  
żuterię. Powojenni Zalewscy są  
ubodzy, schorowani, bezrobotni.  
ła  
u
siostry Dziuni. Klepali  
biedę jak wszyscy wokół. Pod  
sklepami kolejki, jakich Lwów  
nie znał. Wprowadzono nowy  
przydział – po dziesięć deka-  
gramów cukru na osobę, wa-  
żonych w tutkach robionych  
z gazet. Co może stać się z za-  
możnym miastem w ciągu za-  
ledwie kilku tygodni… Istnia-  
ło jednak takie miejsce, gdzie  
można było sprzedać wszyst-  
ko. Popyt ogromny, kupujących  
moc, największy tłum przy ze-  
garkach i częściach garderoby  
zwłaszcza „szerścianej”, to zna-  
czy wełnianej. Halina z Dziu-  
nią usiłowały na tej lwowskiej  
CYBULSKI – SPRZEDAWCA W SKLEPIE NA NOWOJORSKIM BROOKLYNIE, LATA CZTERDZIESTE  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Kurier kulturalny  
11  
www.kuriergalicyjski.com  
Zostawiwszy we Lwowie loka-  
le, które już do nich nie należą,  
przywożą ze sobą do nowej Pol-  
ski tylko pamiątki: obrazy, listy,  
świadectwa, fotografie, książki  
– drobiazgi, które przypomina-  
ją im dawne czasy. Przymierają  
głodem, mieszkają kątem, jako  
sublokatorzy, gnieżdżą się w ma-  
łych pokoikach, wciąż zmieniają  
adresy. Znajomi próbują namó-  
wić Halinę do reaktywowania  
zakładu fotograficznego. Na to  
jednak nie ma funduszy. Ale  
ciągnie ją do utraconego tak na-  
gle, wraz z wojną, artystycznego  
rzemiosła. W 1947 roku zdaje na-  
wet przed komisją we Wrocławiu  
egzamin czeladniczy z fotografii.  
Ostatecznie porzuca jednak swo-  
ją przedwojenną pasję i pracuje –  
najpierw w teatrze Groteska jako  
aktorka. W 1948 roku zostaje  
przyjęta w skład zespołu Teatru  
Młodego Widza, potem Rozma-  
itości (obecnie Teatr Bagatela),  
okazjonalnie jako aktorka, ale  
przede wszystkim inspicjentka.  
Mieczysław Cybulski znalazł  
się w 1946 roku wraz ze swo-  
ją kolejną żoną (nie uzyskawszy  
rozwodu z pierwszą, Zofią Za-  
krzewską), Elizą z domu David-  
son, na ziemi amerykańskiej,  
gdzie na świat przyszedł ich syn  
FOTOGRAFIA PRASOWA Z 1972 ROKU DO ARTYKUŁU O CYBULSKIM,  
JAKI UKAZAŁ SIĘ W LOKALNEJ PRASIE W DALLAS – NA STOLE  
ROZŁOŻONE PRZEDWOJENNE WYDANIA MAGAZYNU „KINO”  
Z PODOBIZNĄ AKTORA  
Mieczysław (później zmienił  
imię na Mitchell). Zatrudnienie  
w USA znalazł najpierw w fabry-  
ce Forda, później jako kierowca  
ciężarówki, malarz pokojowy,  
a także sprzedawca w sklepie.  
We wczesnych latach pięćdzie- Kolejne lata pokazały, że lokal zy- specjalne sandały. Mieczysław  
siątych niespodziewanie został skiwał na popularności. Restau- Cybulski zmarł 20 sierpnia 1984  
współpracownikiem słynnej re- racja stawała się coraz bardziej roku, w wieku osiemdziesięciu  
HALINA ZALEWSKA – AKTORKA TEATRALNA, ZDJĘCIE Z LAT  
SZEŚĆDZIESIĄTYCH, KRAKÓW  
służył na morzu, zdecydowałem  
się na kremację i rozsypałem jego  
z powrotem z obozu na łono ko-  
munistycznej ojczyzny. Przez  
ostatnie ponad trzydzieści lat  
miały akcenty patriotyczne,  
kostki i łokcie były zdeformo- prochy w Oceanie Atlantyckim”.  
a w menu Amerykanie napoty- wane. Musiał chodzić do szew-  
W nowej trudnej peerelow- życia udzielała domowych kore-  
skiej rzeczywistości Polacy, wal- petycji języka angielskiego, któ-  
czący o każdy powszedni dzień,  
nie myśleli o gwiazdach dawne- wała w powojennym alianckim  
go filmu. Zdławieni i przetrze- obozie „dipisów”. W Krakowie  
kali na nieznane im nazwy dań.  
ca, który wykonywał dla niego  
ry poznała za młodu, a doszlifo-  
stauracji „The Old Warsaw”, którą  
w Dallas prowadziło małżeństwo  
Janina i Stanisław Sławikowie  
(przedwojenna aktorka Janina bulski zajmował się rozwojem  
Wilczówna i jej mąż, były pol- tego miejsca do wczesnych lat  
ski dyplomata w USA). Była to  
wówczas na wskroś europejska  
restauracja, z polskimi i francu- Florydzie w miejscowości Fort płuca były już zniszczone przez  
ekskluzywnym, ale też bardziej  
amerykańskim miejscem, schle- ny w grobowcu. Ojciec poszedł  
biającym typowym gustom. Cy- do lekarza na jakąś rutynową  
jeden lat. Nie został pochowa- bieni okrucieństwami okupacji,  
mówiono o niej „hrabianka”. Ta-  
przyduszeni działaniami apa- kie miała maniery.  
ratu bezpieczeństwa, traktowa-  
wizytę kontrolną. Miał na so- li czasy przedwojenne, a z nimi  
W
swoim pedantycznie  
urządzonym mieszkaniu – azy-  
lu, niczym na wyspie w szarej  
komunistycznej Polsce, w bie-  
bie bardzo cienki strój i złapał  
także tamtejsze filmy jako coś, co  
siedemdziesiątych.  
przeziębienie, które przerodzi- minęło bezpowrotnie. Po wojnie  
Ostatnie lata życia spędził na  
ło się w zapalenie płuc, a jego  
Halina Zalewska nigdy nie po- dermeierowskim pokoiku na  
szła do kina, nie obejrzała żad- Starym Mieście w Krakowie,  
skimi daniami w karcie. Stał się  
ten lokal niezwykle popularny  
wśród teksaskiej Polonii. Mie- cenę nie godził się na przykucie  
czysław był tam kelnerem, Eliza  
kasjerką. Po paru latach Cybulski  
postanowił spróbować własnych  
sił w biznesie gastronomicznym.  
Wnet otworzył swoją restaura-  
Lauderdale. Z trudem poruszał  
się samodzielnie, ale za wszelką  
wieloletnie palenie papierosów. nego filmu. Nawet nie zainsta- Halina wciąż wypatrywała  
Mieszkałem wtedy w Ontario  
w Kanadzie, więc przypłyną- słuchała też nigdy programów  
łem do niego, aby towarzyszyć  
mu w ostatnich dniach życia.  
lowała w domu telewizora. Nie  
w prasie wiadomości o Mieczy-  
sławie Cybulskim. Co prawda,  
pojawiło się coś na łamach „Prze-  
do wózka inwalidzkiego.  
Polskiego Radia. Ostatecznie  
nie wróciła już do zawodu foto- kroju” jeszcze w 1957 roku, ale  
Jego syn Mitchell P. Cybulski  
wspominał: „Nie mógł już na- W związku z tym, że mój ojciec  
wet nosić butów, bo jego kolana, kochał morze, i w czasie wojny  
grafa. Zamknęła swój związek  
z kulturą filmu i fotografii wraz  
podane tam informacje brzmiały  
bardziej jak dziennikarskie cie-  
kawostki niż jak pokarm, któ-  
ry zaspokoiłby głód wspomnień  
i stał się pożywką dla nadziei, że  
może Cybulski po politycznej od-  
wilży zdecyduje się na powrót do  
kraju... Wzmianka, utrzymana  
w tonie sensacji, wspominała je-  
dynie, że aktor w USA nie dostał  
nigdy żadnej roli, za to prowadził  
sklepik kolonialny w Brooklynie,  
a następnie pracował w restau-  
racji w Dallas w Teksasie.  
cję „Epicure”. Jednak to przed- Wyczerpującą historię rodu Zalewskich i Macedońskich, wraz z fotografiami,  
sięwzięcie szybko przyniosło  
znajdą czytelnicy w opracowaniu Pawła Daniela Zalewskiego „Album Zalewskich”.  
duże straty. Wtedy Mieczysław  
„Mike” Cybulski zaangażował się  
jako szef kuchni w kilku restau-  
racjach, kolejno w Colorado i od  
1960 roku ponownie w Teksasie,  
w ekskluzywnym „Brookhaven  
Country Club”. Wraz z towarzy-  
szem ze statku Batory, Wiktorem  
Wdowiakiem jako dwaj szefowie  
kuchni: Mike i Victor zapraszali  
w ulotkach reklamowych w pro-  
gi restauracji.  
Także pozostałe książki autora, w tym dwie związane z historią rodziny: „Bez  
pamięci” oraz „Muka” można zakupić w Internecie lub na stronie autorskiej:  
W kopercie Haliny z podpi-  
sem: M. C. wraca do Polski? zna-  
lazłem gazetową powojenną, li-  
chą, ledwie czytelną reprodukcję  
zdjęcia Cybulskiego, wyciętą  
z prasy, oraz króciutką notatkę  
wyrwaną z wiadomości w „Prze-  
kroju”. Ten wycinek zachowała  
do końca swoich dni. Halina Za-  
lewska, moja ciotka, w zasadzie  
ciotka mojego ojca, zmarła w Kra-  
kowie w wieku dziewięćdziesię-  
ciu czterech lat, w 1998 roku.  
Były amant już wtedy dość  
poważnie cierpiał na reumato-  
idalne zapalenie stawów. Zwią-  
zane  
z
tym schorzeniem fi-  
zyczne dolegliwości kazały mu  
z czasem porzucić ostatecznie  
zawód kucharza. Przygarnęli  
go wtedy ponownie do „The Old  
Warsaw” wypróbowani przy-  
jaciele, Sławikowie. Teraz pełnił  
w ich restauracji funkcję kogoś  
w rodzaju managera. Dbał o to,  
by w amerykańskim nowocze-  
snym Dallas stworzyć atmosferę  
przedwojennej Warszawy. Każ-  
dy wieczór rozpoczynano więc  
dźwiękami Chopina, dekoracje  
Za powojenne fotografie Mie-  
czysława Cybulskiego i wypo-  
wiedzi jego syna dziękuję panu  
Markowi Telerowi. Wszystkie  
pozostałe zdjęcia pochodzą z do-  
mowego archiwum Zalewskich.  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
12  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Prezentacja książki „Lwów Jana Parandowskiego”  
Mariusza Olbromskiego i Anny Gordijewskiej w Londynie  
W dniu 10 października  
Kotłobułatowych, ukazujących  
związki Jana Parandowskiego ze  
Lwowem. Publikacja ukazała się  
w 2025 roku nakładem Konsu-  
latu Generalnego RP we Lwowie  
w ramach serii Biblioteka Kuriera  
Galicyjskiego.  
Dzięki temu w mieście pod Wy-  
sokim Zamkiem rozwijało się  
później szczególne zaintereso-  
wanie nauką i kulturą antycz-  
ną, które się przejawiało między  
innymi w licznych i świetnych  
artystycznie dziełach sztuki, ba-  
daniach nad filozofią i literatu-  
rą antyczną. Krocząc po Lwowie,  
Parandowski mógł każdego dnia  
podziwiać różnego rodzaju rzeź-  
by inspirowane kulturą antyczną,  
a tworzone przez współczesnych  
mu, bądź wcześniejszych pol-  
skich artystów pochodzących ze  
Lwowa. Także austriackich, czy  
innych, niekiedy bardzo wybit-  
nych. A więc idąc do szkoły, czy  
na uniwersytet, czy po prostu na  
spacer spotykał wiele rzeźb i in-  
nych prac o tematyce także mi-  
tologicznej. Na ulicach, na rynku,  
gdzie zostały usytuowane czte-  
ry rzeźby przedstawiające figu-  
ry antyczne – Neptuna, Diany,  
Amfitrydę i Adonisa. I to go na  
pewno inspirowało i skłaniało do  
refleksji. I wreszcie niezwykłą  
ważną sprawą było to, że od naj-  
młodszych lat mógł podróżować.  
Pierwszą wycieczkę do Rzymu  
odbył jeszcze tuż przed podjęciem  
studiów, po zdaniu matury w 1913  
roku. Był w Rzymie z mamą,  
a w latach późniejszych odwie-  
dzał wielokrotnie Wieczne Mia-  
sto. Z tych pierwszych podróży  
powstały jego refleksje o Rzymie,  
głównie opisujące kulturę i sztu-  
kę antyczną Greków i Rzymian,  
ale w połączeniu też z dywagacja-  
mi nad współczesnym mu życiem  
Italii. Zatem w jego książkach  
i artykułach spotykamy jakby  
połączenie przeszłości z teraź-  
niejszością. Z tamtego okresu jego  
twórczości zwracają uwagę „Dwie  
wiosny”, które wyszły we Lwowie  
w 1927 roku nakładem Wydaw-  
nictwa Zakładu Narodowego im.  
Ossolińskich i są właśnie opisem  
dwóch podróży do Italii i oraz na  
Capri i Sycylię. Nie jest to opis  
pobieżny, lecz pogłębiony i arty-  
stycznie wybitny, który zasługu-  
je na najwyższą uwagę i na lek-  
turę. Wcześniej, bo w 1924 roku  
ukazała się jego książka „Mito-  
logia. Wierzenia i podania Gre-  
ków i Rzymian”, wydana przez  
wspomniane lwowskie Księgar-  
nia Wydawnicza H. Altenberga.  
Książka ta od razu zyskała roz-  
głos, została przyjęta z zainte-  
resowaniem przez czytelników,  
a także dobrze przez znawców za-  
gadnienia i krytykę. To wybitne  
dzieło zostało napisane klarow-  
nym językiem. Inspiracją do jego  
powstania był fakt, że koledzy  
Jana Parandowskiego nie mogli  
z taką łatwością, jak Parandow-  
ski, kojarzyć związków i biogra-  
fii greckich bogów i bogiń, hero-  
sów, miejsc, więc często się mylili  
i prosili Parandowskiego o napi-  
sanie dla nich ściągi. Zaczął nad  
tym pracować. Był zresztą za-  
chwycony tymi mitami i potem  
te swoje notatki dopracował i je  
wydał jako wspomniane dzieło.  
Trzeba powiedzieć, że w dziejach  
naszej kultury, jest to wyjątko-  
wa pozycja, najbardziej poczyt-  
na praca, jeżeli chodzi o nakłady.  
2026 roku Koło Lwowian  
zorganizowało tradycyjne  
coroczne lwowskie spotkanie  
w Polskim Ośrodku Społeczno-  
Kulturalnym (POSK)  
w Londynie. Tradycja tych  
spotkań trwa od roku 1960,  
od kiedy to organizacja ta  
została założona i ma swoją  
siedzibę w Londynie we  
wspomnianym POSK-u. Przed  
przekazaniem insygniów  
prezydenckich Polsce,  
organizacja ta aktywnie  
angażowała się w sprawy  
zarówno polityczne, jak  
i kulturalne. Natomiast, gdy 22  
grudnia 1990 roku na Zamku  
Królewskim w Warszawie  
ostatni prezydent RP na  
uchodźstwie, Ryszard  
Mariusz Olbromski jest cenio-  
nym poetą, pisarzem, publicystą,  
zasłużonym działaczem kultu-  
ry, muzealnikiem oraz wicepre-  
zesem Instytutu Lwowskiego  
w Warszawie, wydawcy Roczni-  
ka Lwowskiego. Jest także hono-  
rowym obywatelem Krzemień-  
ca, miasta Juliusza Słowackiego.  
Warto przypomnieć, że tylko trzy  
osoby otrzymały ten honorowy  
tytuł. W 1935 roku Józef Piłsudski  
oraz Juliusz Poniatowski, zasłu-  
żony dla miasta i Liceum Krze-  
mienieckiego. Pan Mariusz jest  
pierwszym Polakiem i polskim  
pisarzem odznaczonym tym ty-  
tułem po II wojnie światowej.  
Kaczorowski, przekazał  
insygnia władzy prezydenckiej  
nowo zaprzysiężonemu  
prezydentowi Polski, Lechowi  
Wałęsie, Koło Lwowian sprawy  
polityczne wyodrębniło ze  
swojej działalności. Obecnie  
Koło Lwowian koncentruje się  
na działalności charytatywnej,  
publicystycznej i edukacyjnej.  
Środki finansowe zbierane  
od członków i sympatyków  
przekazuje co roku  
Mariusz Olbromski oprócz  
przedstawienia biografii pisa-  
rza i omówienia treści jego dzieł  
opowiadał też o znanych miej-  
scach we Lwowie, które były  
MARIUSZ OLBROMSKI  
klasyczne, najlepsze  
w
Galicji,  
Studia podjął zgodnie ze swy-  
mi bardzo rozległymi zamiłowa-  
niami, ponieważ studiował naraz  
cztery kierunki: filologię kla-  
syczną, archeologię, polonistykę  
i filozofię. Przerwał mu je wybuch  
I wojny światowej. Warto zwrócić  
uwagę, że jeśli chodzi o inspira-  
cje antyczne i oddziaływanie na  
osobowość młodego Parandow-  
skiego w tamtym okresie, to sam  
Lwów z całą pewnością odegrał  
wielką w tym rolę, ponieważ jest  
to miasto, w którym kult sztuki  
antycznej panował już od okresu  
renesansu. Warto przy tym zwró-  
cić uwagę, że pierwszy dwór re-  
nesansowy w dawnej, potężnej  
Rzeczypospolitej – rozciągającej  
się od Morza Czarnego do Bałty-  
ku – powstał pod Lwowem, w Du-  
najowie. A założył go arcybiskup  
lwowski, Grzegorz z Sanoka, który  
do siedziby w Dunajowie zapra-  
szał humanistów z całej Europy.  
Między innymi zaprosił włoskie-  
go uczonego i poetę Kallimacha,  
przyczyniając się w ten sposób  
do powstania środowiska lwow-  
skich i kresowych humanistów.  
nie tylko we Lwowie, w którym  
uczono młodzieży przez siedem  
lat kilku języków, między inny-  
mi greki i łaciny, ale także i an-  
gielskiego, niemieckiego i fran-  
cuskiego. Absolwenci gimnazjum  
byli poliglotami i taką osobą był  
Jan Parandowski. Uczył się łatwo,  
bo cechowało go też to, że miał tak  
zwaną pamięć ejdetyczną, to zna-  
czy pamięć, która pozwalała mu  
zapamiętać całe strony tekstu po  
jednym przeczytaniu. Był wybit-  
związane  
z
dziejami wydaw-  
nictw lwowskich, a szczególnie  
Wydawnictwa H. Altenberga,  
gdzie Jan Parandowski po stu-  
diach podjął swoją pierwszą pra-  
cę i był redaktorem literackim  
tego wydawnictwa. Opublikował  
zresztą właśnie w tym wydaw-  
nictwie swoją słynną dziś książ-  
kę „Mitologia. Wierzenia i poda-  
nia Greków i Rzymian”. Mówca  
przedstawił też lapidarnie dzie-  
je Wydawnictwa Połanieckiego, nie utalentowany literacko. Na-  
Gubrynowiczów, Wydawnictwa uka w gimnazjum skłoniła go do  
Ossolineum i kilku innych, które  
odegrały ogromną rolę w tworze-  
niu polskiej kultury piśmienni-  
czej we Lwowie.  
Zwrócił uwagę na zainspiro-  
wanie pisarstwa Parandowskie-  
go sztuką antyczną we Lwowie,  
którą mógł na co dzień poznawać  
od najmłodszych lat życia, tak-  
że w okresie szkolnym, a szcze-  
gólnie gimnazjalnym, kiedy to  
uczęszczał do IV Gimnazjum im.  
Jana Długosza. Było to gimna-  
zjum humanistyczne, tak zwane  
dyrektorom polskich  
szkół we Lwowie oraz  
w innych obwodach Ukrainy.  
Beneficjentami również  
są polskie zgromadzenia,  
które prowadzą świetlice dla  
dzieci, opiekują się chorymi  
i bezdomnymi we Lwowie.  
IRENA WANCERSKA  
szczególnego zainteresowania się  
językiem greckim i łaciną. Te za-  
miłowania językowe łączyły się  
z poznawaniem dziejów kultury  
tym roku przebieg  
spotkania w Londy-  
W
nie był bardzo intere-  
starogreckiej  
i
starorzymskiej.  
sujący. Rozpoczął je prezes Koła  
Lwowian Ryszard Żółtaniecki,  
który powitał zebranych, a na-  
stępnie odczytał nazwiska osób  
Chłonął teksty oryginalne i dzia-  
łał też w teatrze gimnazjalnym,  
gdzie między innymi grał role  
w sztukach Sofoklesa i innych  
tragików greckich. Redagował też  
w tej szkole gazetkę. Była to jego  
pierwsza praca redakcyjna i póź-  
niej pomogło mu to w dalszych za-  
jęciach redaktorskich.  
zmarłych  
w
bieżącym roku,  
wśród których byli Obroń-  
cy Lwowa, a później poprosił  
o uczczenie ich pamięci minu-  
tą ciszy. Następnie przedstawił  
krótkie sprawozdanie z dzia-  
łalności organizacji i poprosił  
Irenę Wancerską, działaczkę  
polonijną, poetkę i redaktor-  
kę biuletynu, wydawanego  
w Londynie, „Lwów i Kresy”,  
aby zapowiedzieć wyjątkowe-  
go gościa wieczoru, który przy-  
leciał specjalnie na to spotkanie  
z Polski.  
Mariusz Olbromski, zaszczy-  
cił Koło Lwowian w Londynie już  
po raz drugi. W ubiegłym roku  
prezentował książkę „Lwów Sta-  
nisława Lema”. A w tym roku za-  
chwycił wszystkich obecnych  
wykładem o Janie Parandowskim  
wraz z prezentacją ksiązki „Lwów  
Jana Parandowskiego” do której  
napisał obszerny esej i komenta-  
rze literackie. Autorką koncepcji  
i ponad stu pięknych współcze-  
snych i barwnych fotografii jest  
dziennikarka „Nowego Kuriera  
Galicyjskiego” Anna Gordijewska.  
W albumie są również archiwalne  
zdjęcia ze zbiorów Iryny i Ihora  
IRENA WANCERSKA I MARIUSZ OLBROMSKI  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Kurier kulturalny  
13  
www.kuriergalicyjski.com  
Konkuruje ona tylko z nakładami  
Stanisława Lema, również lwo-  
wianina, który pisał na zupełnie  
inne tematy, związane z futury-  
zmem i tworzył literaturę „science  
fiction”. Jak obliczono jego dzieła  
ukazały się w nakładzie ponad 45  
mln egzemplarzy. Był w pewnym  
okresie pisarzem, który opubli-  
kował książki swe w nakładzie  
największym na świecie, poza  
gronem pisarzy angielskojęzycz-  
nych. Podobnie było z Parandow-  
skim, którego „Mitologia” przed  
wojną miała cztery wydania, a po  
wojnie do 2020 roku miała ponad  
20 wydań w dziesiątkach tysięcy  
egzemplarzy. Dzieło to do chwili  
obecnej jest w programie szkol-  
gimnazjalista Teofil, alter ego Pa-  
randowskiego. Na jej kartach po-  
znajemy problemy młodego gim-  
nazjalisty, dzieje jego pierwszej  
miłości. Duże fragmenty zostały  
poświęcone sprawom religijnym,  
omawianym niezwykle głęboko.  
Te dwie książki pokazują, jak pi-  
sarz dobrze znał Lwów i kochał to  
miasto, ile mu zawdzięczał. Obie  
książki napisane zostały piękną,  
literacką polszczyzną z bijącą z ich  
kart miłością do mieszkańców, do  
ulic, zaułków, placów, świątyń,  
kamienic. Są to wyjątkowe książ-  
ki, napisane przez wnikliwego ob-  
serwatora, wielkiego humanistę.  
Jan Parandowski zmarł 26  
września 1978 roku w Warszawie.  
Na Cmentarzu Powązkowskim  
żegnała go elita polskiej kultury.  
W wystąpieniach podkreślano,  
że odszedł światowej sławy pi-  
sarz i wspaniały człowiek, któ-  
ry w czasach tragedii II wojny  
światowej, a później komunizmu,  
niezłomnie wierzył w wartości  
humanistyczne, w ocalającą moc  
kultury i literatury.  
Jeszcze przed śmiercią Paran-  
dowskiego w jego mieszkaniu od-  
wiedził prymas Polski Stefan Wy-  
szyński w towarzystwie rektora  
Katolickiego Uniwersytetu Lubel-  
skiego ojca prof. Alberta Krąpca,  
długoletniego rektora tej uczelni,  
gdzie Parandowski po II wojnie  
światowej pracował przez wie-  
le lat. Prymas uroczyście wręczył  
mu dyplom doctora honoris cau-  
sa. Wcześniej Radio Wolna Euro-  
pa przyznało mu swoją prestiżowa  
nagrodę za całokształt twórczości.  
Jego postawa moralna i patriotycz-  
na, także bogata i wspaniała twór-  
czość zostały docenione zarówno  
w okresie dwudziestolecia mię-  
dzywojennego, jak i po 1945 roku.  
Wykład Mariusza Olbrom-  
skiego uwieńczył koncert pio-  
senek lwowskich w wykonaniu  
Agnieszki Wasilewskiej-Korcza-  
kowskiej i Krisa Louisa Siemiń-  
skiego, przy fortepianie akom-  
paniował Andrzej Matuszewski.  
Rozpoczął się on znanym hym-  
nem religijnym „Śliczna Gwiazdo  
Miasta Lwowa”. Po czym zapre-  
zentowano szereg kabaretowych  
piosenek, w tym znane lwowskie  
szlagiery do słów Mariana Hema-  
ra, wykonywane dawniej przez  
Władę Majewską i Zofię Terné  
oraz cala plejadę innych artystów.  
Kolejne spotkanie Koła Lwowian  
odbędzie się za rok.  
nym jako lektura obowiązkowa.  
Książka została przełożona rów-  
nież na kilka języków i oddziały-  
wała niewątpliwie na kulturę są-  
siednich państw.  
Iłłakowiczówna, Jerzy Baliński,  
inni. Jan Parandowski w tym cza-  
sopiśmie prowadził dział recen-  
zji wydawnictw zagranicznych  
i właśnie ten dział, był jednym  
z najciekawszych na łamach tego  
pisma. Przede wszystkim jed-  
nak tworzył. W Warszawie na-  
pisał powieść „Dysk Olimpijski”,  
wydaną w 1933 roku. Otrzymał  
za nią brązowy medal podczas XI  
Igrzysk Olimpijskich w Berlinie  
w 1936 roku. Dzisiaj zwyczaj or-  
ganizowania konkursów literac-  
kich, towarzyszących olimpiadom  
sportowym został zaniechany. Ale  
wtedy jeszcze to organizowano i to  
był bardzo ważny konkurs. Laur  
na tym konkursie zdobyty, przy-  
nosił międzynarodowe uznanie  
twórcy. Zatem uzyskanie tego me-  
dalu przez Jana Parandowskiego,  
przyniosło mu sławę i w Polsce,  
i w Europie. W 1936 roku został  
też odznaczony przez prezyden-  
ta Rzeczypospolitej prof. Ignacego  
Mościckiego Krzyżem Oficerskim  
Orderu Odrodzenia Polski. W tym  
samym roku otrzymał też Złoty  
Wawrzyn Polskiej Akademii Lite-  
ratury. To było wtedy największe  
wyróżnienie w naszej literaturze.  
A zatem okres dwudziestolecia  
międzywojennego był dla rozwo-  
ju jego twórczości wyjątkowo po-  
myślny. Mieszkał w Warszawie  
i w tamtych latach również czę-  
sto wyruszał do Rzymu, groma-  
dził tam wrażenia, informacje,  
tworzył różnorodne notatki o tym  
mieście. Zebrał ogromny materiał,  
który zamierzał wykorzystać do  
napisania swego „opus magnum”  
o Rzymie. Niestety, po wybuchu  
Powstania Warszawskiego ka-  
mienica w której mieszkali Pa-  
randowscy doszczętnie spłonęła,  
w tym gromadzony latami, wspo-  
mniany, ogromny zbiór, zawie-  
rający też zbierane przez kilka-  
dziesiąt lat pamiątki znad Morza  
Śródziemnego. Z tego powodu Pa-  
randowski nigdy wspomnianego  
dzieła nie napisał, nie był bowiem  
w stanie tych wszystkich infor-  
macji zebrać na nowo.  
i mądrym twórcą, niezależnie od  
tego, ile książek wydał. Klub ten  
miał swoją siedzibę na pierwszym  
piętrze Domu Literatury w War-  
szawie. Jan Parandowski od wielu  
lat przychodził tam rano i pracował  
wiele godzin społecznie. Utrzymy-  
wał kontakty z pisarzami na całym  
świecie, a także organizował różne  
spotkania literackie w tej siedzi-  
bie, jak również dla polskich pisa-  
rzy działających za granicą.  
o Lwowie, W pracy przywołuje też  
pisarzy polskich, między inny-  
mi Jana Kochanowskiego, Adama  
Mickiewicza i innych.  
Pod koniec życia Parandowski  
miał już świadomość, że nie będzie  
mógł odwiedzić swego rodzinne-  
go miasta. Nigdy nie był po wojnie  
we Lwowie, chociaż podróżował  
po całej Europie. Każde miasto,  
które odwiedzał uważało to za za-  
szczyt, że taki wybitny pisarz, jak  
on, je odwiedził. Był przyjmowa-  
ny wszędzie jako sławna postać ze  
świata kultury.  
Do Lwowa w okresie ZSRR ni-  
gdy nie został zaproszony. Swoje-  
mu rodzinnemu miastu poświę-  
cił dwie piękne książki, które są  
ogromnie cenne, świetnie napi-  
sane, a które warto przeczytać.  
Wpisują się one w cały kalejdo-  
skop niezwykłych opowieści  
o Lwowie, które wyszły po woj-  
nie, a zostały napisane przez wie-  
lu twórców, że wspomnę choć-  
by „Wysoki Zamek” Stanisława  
Lema, „Tamten Lwów” Józefa Wit-  
tlina, liczne książki Jerzego Janic-  
kiego, jak na przykład „Cały Lwów  
na mój głów”, „Wspomnienia” Ka-  
roliny Lanckorońskiej, „Dom pod  
żelaznym lwem” Witolda Szolgini.  
W tamtym okresie Parandow-  
ski przełożył również poemat  
poety starogreckiego Longinusa  
„Dafnis i Chloe”, a ten jego prze-  
kład jest perłą literatury polskiej.  
Po II wojnie światowej przełożył  
także arcydzieło literatury sta-  
rożytnej, a mianowicie „Iliadę”  
Homera. Dokonał przekładu bez-  
pośrednio z języka starogreckie-  
go, a nie z łaciny, czy jednego z ję-  
zyków współczesnych. Co istotne,  
przełożył ten utwór prozą, choć  
zarówno „Iliada”, jak i „Odyseja”  
zostały napisane heksametrem,  
W 1964 roku podpisał List 34,  
który wyrażał sprzeciw środo-  
wisk twórczych wobec cenzu-  
ry w PRL. Z powodu tych działań  
był prześladowany, podobnie jak  
wielu innych pisarzy i poetów,  
którzy złożyli swoje podpisy pod  
listem. Część sygnatariuszy, pod  
wpływem represji i obawiając się  
działań Służby Bezpieczeństwa,  
wycofała później swoje podpisy.  
Jan Parandowski jednak tego nie  
uczynił. Pod koniec życia miał  
jeszcze rozległe plany, co rok, co  
dwa, ukazywały się jego nowe  
książki. Jego publikacje były wy-  
darzeniem literackim na ryn-  
ku. Tłumy ustawiały się w księ-  
garniach. Obecnie młodzi ludzie  
niekiedy wyrzucają książki, po-  
nieważ uważają, że zaśmieca-  
ją mieszkania, maja ich za dużo.  
To zjawisko występuje nie tylko  
w Polsce. Wtedy za czasów ko-  
munistycznych szukano dobrych  
książek, nie chciano czytać ksią-  
żek zafałszowanych, tych komu-  
nałów bolszewickich, więc każda  
książka Parandowskiego była po-  
szukiwana, ludzie ustawiali się do  
kolejek i je kupowali. Opublikował  
tych książek kilkadziesiąt, zarów-  
no nowych, jak też ukazywały się  
wznowienia dzieł wydanych już  
przed wojną we Lwowie. Z opu-  
blikowanych po 1945 roku pozy-  
cji na szczególną uwagę zasługuje  
jeszcze monografia włoskiego po-  
ety okresu renesansu „Petrarka”,  
wydana w 1956 roku. Szczególnie  
cenną jego książką jest erudycyj-  
na „Alchemia słowa”, która ukaza-  
ła się po raz pierwszy w 1951 roku  
w warszawskim Wydawnictwie  
Czytelnik. Czyta się ją z zapartym  
tchem, bo jest to studium poświę-  
cone działalności pisarzy z róż-  
nych epok – od starożytności po  
czasy współczesne. Autor porusza  
w niej rozliczne zagadnienia: po-  
wołania literackiego, tajemnicy  
natchnienia, a także codziennej  
pracy pisarza. Opisuje różne zwy-  
czaje ludzi pióra, różne dążenia, ich  
zaskakujące pomysły. W książce  
ukazuje wybitnych pisarzy i po-  
staci, które w dziejach kultury eu-  
ropejskiej odegrały wybitną rolę.  
W taką bogatą panoramę kultury  
literackiej wplótł też opowieści  
czyli wierszem  
stycznym rytmie.  
o
charaktery-  
Parandowski zdecydował się  
na inną formę, uznając, że prze-  
kład prozą pozwoli współczesne-  
mu czytelnikowi lepiej zrozumieć  
i docenić treść utworu. Dzięki  
temu „Iliadę” czyta się współcze-  
śnie niemal jak wspaniałą po-  
wieść. Jego przekład zachwycił nie  
tylko znawców literatury, ale także  
czytelników w Polsce i za granicą.  
Jeśli chodzi o kulturę antyczną,  
to wielkim dokonaniem Paran-  
dowskiego był również znakomi-  
ty przekład „Wojny domowej” Ce-  
zara z łaciny na język polski, który  
ukazał się w 1951 roku. Jeszcze we  
Lwowie Parandowski tłumaczył  
również dzieła z innych języków.  
Na przykład z języka angielskie-  
go przełożył „Historię świata”  
Herberta George’a Wellsa. Książ-  
ka ukazała się w dwóch tomach,  
pięknie oprawionych w skórę, na  
kredowym papierze przez Księ-  
garnię Wydawnicza H. Altenber-  
ga, a została ilustrowana wieloma  
rysunkami i zdjęciami. Była przez  
dziesiątki lat takim przewodni-  
kiem dla studentów w Polsce i za  
granicą.  
A
więc gród pod Wysokim  
Zamkiem z okresu dwudziesto-  
lecia międzywojennego został  
bardzo różnorodnie i bardzo su-  
gestywnie utrwalony w słowie  
polskim. Do tego grona dołączył też  
Jan Parandowski ze swą książką  
„Zegar słoneczny”, która jest zbio-  
rem szkiców wspomnieniowych,  
a która ukazała się w 1951 roku  
w Wydawnictwie Czytelnik. Aby  
mogła w tamtym czasie być opu-  
blikowaną Parandowski nigdy  
nie użył w niej słowa „Lwów”, po-  
nieważ druk zatrzymałaby cen-  
zura. Zapewne w tamtych latach  
niewiele osób mogło się oriento-  
wać jakie miasto jest bohaterem tej  
cudownej książki. Natomiast dziś  
każdy, kto sięgnie po nią to wie,  
że jest to urocze dzieło wspomnie-  
niowe o Lwowie. Książka napisana  
jest pięknie i mądrze. Parandowski  
był pisarzem, nie tylko z dużą eru-  
dycją, ale i z wielkim talentem lite-  
rackim. Druga jego książka o Lwo-  
wie to fikcyjna powieść „Niebo  
w płomieniach’’. Została opubliko-  
wana po raz pierwszy w 1936 roku  
nakładem warszawskiego To-  
warzystwa Wydawniczego „Rój”,  
które prowadził Melchior Wańko-  
wicz, też wybitny pisarz i repor-  
tażysta. Książka Parandowskiego  
doczekała się wielu pozytywnych  
recenzji, między innymi entuzja-  
stycznie pisał o niej Julian Tuwim.  
Akcja jej toczy się przed I wojną  
światową, bohaterem jest młody  
Na zakończenie Mariusz Ol-  
bromski rozdysponował swoje  
książki wraz z autografami. Spo-  
tkanie zaszczycili swoją obecno-  
ścią wicekonsul, który pracował  
we Lwowie Piotr Chudy, dr Ma-  
rek Stella-Sawicki, prezes Polish  
Heritage Society, dyrektorka Bi-  
blioteki Polskiej w POSK-u dr Do-  
brosława Platt, prezes Zrzeszenia  
Związku Polskich Pisarzy na Ob-  
czyźnie Regina Wasiak-Taylor,  
prezes Fundacji im. św. Jana Paw-  
ła II Ewa Konstancja Szymańska.  
W spotkaniu uczestniczyło około  
100 osób.  
Trzeba podkreślić, że spotka-  
nie miało charakter charytatyw-  
ny i zebrane fundusze z biletów  
wstępu, ze sprzedanych książek  
Koła Lwowian i biuletynów, zo-  
staną przekazane do Lwowa na  
potrzeby dzieci i osób starszych,  
polskich szkół we Lwowie i daw-  
nych Kresach.  
W
1930 roku Parandowski  
wraz z rodziną wyjechał do War-  
szawy i został redaktorem „Wia-  
domości Literackich”, to było  
wówczas jedno  
z
najlepszych  
Po II wojnie światowej, nie wy-  
jechał z kraju, ale zachowywał się  
bardzo godnie, zgodnie ze swym  
wychowaniem lwowskim. Już od  
1933 roku był prezesem Polskiego  
PEN Clubu. Aż do swojej śmier-  
ci w roku 1978 był – z przerwą  
w okresie okupacji – przez 45 lat  
był prezesem tego stowarzyszenia,  
które skupiało grono najwybit-  
niejszych pisarzy w Polsce. Człon-  
kostwo w tamtym okresie w PEN  
Klubie było potwierdzeniem bar-  
dzo wysokiej rangi w gronie lite-  
ratów. Jeżeli ktoś był w PEN Klu-  
bie, to znaczy, że był wybitnym  
czasopism literackich w Polsce,  
redagowane przez Mieczysława  
Grydzewskiego, wybitnego or-  
ganizatora, krytyka literackiego,  
który wspaniale zarządzał tym  
czasopismem.  
To był periodyk, który mie-  
dzy innymi publikował utwory  
poetów i pisarzy grupy poetyc-  
kiej „Skamander”, najsławniejszej  
w okresie dwudziestolecia mię-  
dzywojennego. Należeli do niej:  
Jarosław Iwaszkiewicz, Julian Tu-  
wim, Jan Lechoń, Kazimierz Wie-  
rzyński z Drohobycza, Kazimiera  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
14  
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Pamięć Pogranicza: wspólne sprzątanie  
cmentarza w Żółkwi  
Zaangażowanie w akcję  
„Pamięć Pogranicza”  
różnych grup wiekowych  
zarówno z Polski, jak  
i Ukrainy świadczy o tym,  
że o wspólne dziedzictwo  
można dbać ponad  
jakimikolwiek podziałami.  
Przykładem stało się  
wspólne sprzątanie  
starego cmentarza  
w Żółkwi.  
TEKST I ZDJĘCIA  
KONSTANTY CZAWAGA  
o już druga edycja ini-  
cjatywy „Pamięć Po-  
T
granicza”, który swoim  
zasięgiem obejmie teren wo-  
jewództw lubelskiego i pod-  
karpackiego. To właśnie tam  
znajduje się ponad 200 zapo-  
mnianych cmentarzy, które że program z pogranicza polsko-  
– Pierwsze szkolenie dla be-  
neficjentów programu „Pamięć  
nawet w inne rejony Polski. Bę- Pogranicza” odbyło się w Goraj-  
wymagają prac porządkowych.  
Za realizację projektu, podobnie  
-ukraińskiego chce się przenieść  
jak w ubiegłym roku, odpowia- dziemy porządkować polsko- cu na cmentarzu, gdzie całą eki-  
da Narodowy Instytut Wolno- -czeski cmentarz w ziemi kłodz- pą opowiadaliśmy, jak należy się  
ści – Centrum Rozwoju Społe- kiej, bo widać, że ta pamięć dla  
czeństwa Obywatelskiego. ludzi jest ważna, takie historie  
Głównym celem Inicjaty- pojedynczych osób, które na tym  
wy „Pamięć Pogranicza” jest cmentarzu leżą. Bo każdy grób to  
wsparcie organizacji społecz- jakaś historia, to jakiś człowiek,  
nych oraz lokalnych wspólnot a wiele z tych historii jest fascy- ich nie zniszczyć, żeby jedno- szom, że taka była historia, że  
zaangażowanych w działania nujących. TencmentarzwŻółkwi  
na rzecz zachowania dziedzic- jest dla mnie bardzo ciekawy, bo  
przygotować i jak należy prze- dominikanka s. Juwencja Iwo- Ukrainy i mamy też pochówki  
prowadzić sprzątanie, porząd- na Dziedzic, od 23 lat posługu- osób pochodzących z Chersonia,  
kowanie starych wielokulturo- jąca na Ukrainie. z Charkowa. Na tej części stare-  
wych cmentarzy tak, żeby one  
zachowały swój charakter. Żeby  
– Staramy się przekazać na- go cmentarza mamy dużo ludzi  
szym uczniom i wolontariu- i prostych, i wybitnych. Tu grób  
rodziny pani Dunicz, zamiesz-  
cześnie doprowadzić do porząd- tutaj żyli Polacy, że tutaj umie- kałej w Żółkwi: pochowany jest  
ku. Jak zadbać o cmentarz, żeby  
rali, że tutaj są ich korzenie, że tu  
pracowali, modlili się i tu zostali  
jej tato, dalsi członkowie rodzi-  
ny, a ona sama została w czasie  
twa kulturowego i historycz- tutaj obok mogiła polska, ukra- on był dalej tym cmentarzem.  
nego pogranicza polsko-ukra- ińska, znowu ukraińska, i znowu Główną zasadą tego programu  
– mówi zakonnica. – I że naszym wojny złapana, była w Birkenau  
ińskiego. Konkurs został objęty  
patronatem honorowym Paw- którzy przed nami tutaj żyli. My a nie tworzymy jej od nowa.  
ła Kowala, przewodniczące- po polskiej stronie odkrywamy  
go Rady do spraw Współpracy  
z Ukrainą.  
polska – obok siebie leżą ludzie,  
jest to, że przywracamy historię,  
obowiązkiem jest, o ile naszych  
sił starczy, pracować, żeby te  
i tam jako wybitna skrzypaczka  
grając na skrzypcach uratowała  
Do akcji na cmentarzu w Żół- groby były w jakiś sposób za- swoje życie. Po wojnie zamiesz-  
tę przestrzeń, nasza przestrzeń kwi dołączyły Stowarzyszenie dbane. Na naszym cmentarzu kała w Krakowie. Gdy była już  
jest teraz homogeniczna. Żyją na Czajnia z Tomaszowa Lubelskie- leżą ludzie różnych przekonań, starszą osobą, prosiła znaleźć  
kogoś, kto się zaopiekuje groba-  
Austriaków, stare groby przed- mi jej zmarłych z rodziny i kto  
Towarzystwo Kultury Pol- wojenne. Mamy ludzi, którzy będzie za nich się modlił. Co jest  
Jednym z operatorów pro- tym pograniczu po polskiej stro- go, Rada Miasta Żółkwi, Stowa- różnych narodowości. Mamy  
gramu „Pamięć Pogranicza” jest  
Stowarzyszenie Folkowisko  
zwojewództwapodkarpackiego.  
– To już drugi rok działań pro- wiają. Odkrywamy tę historię,  
gramu „Pamięć Pogranicza” na żeby też uszanować tych, którzy  
cmentarzach na pograniczu pol- przed nami stąpali po tej ziemi.  
nie prawie wyłącznie Polacy. Ale  
cmentarze z pięknymi nagrob-  
rzyszenie „Ścieżkami Roztocza”  
i
kami bruśnieńskimi przema- skiej Ziemi Lwowskiej oddział umarli w czasie II wojny świa- ważne? Ważna jest właśnie mo-  
w Żółkwi, Borderland Center  
przy Ukraińskim Katolickim  
towej z różnych miejscowości,  
nie tylko w Żółkwi. Mamy też  
dlitwa za zmarłych. I tego uczy-  
my nasze dzieci. Zawsze jeździ-  
my w dniu Światełka Pamięci  
na Łyczaków do Lwowa i tam też  
Uniwersytecie we Lwowie, Sto- żołnierzy radzieckich, którzy  
Darek Bobak, prezes Funda- warzyszenie Folkowisko. w czasie II wojny światowej tu  
sko-ukraińskim, ale wcześniej  
wiele grup z Polski porządkowa- cji Humanitarnej Folkowisko,  
Jedną  
z
polskich strażni- zginęli. Przez to że teraz jest woj- dzieci uczą się, co to znaczy.  
na, przyjeżdżają tu ludzie z całej  
ło cmentarze po polskiej stronie,  
czasem przyjeżdżały na Ukrainę  
– powiedział dla Kuriera Gali-  
cyjskiego Marcin Piotrowski,  
prezes Stowarzyszenia Folko-  
wisko. – Udało się nam namówić  
i ich, i polski rząd do tego, żeby  
powstał prawdziwy program  
wsparcia takich organizacji, lu-  
dzi, wolontariuszy, którzy chcą  
budować relacje na pamięci, bo  
porządkowanie cmentarzy – a na  
tym polega ten program – to jest  
wyjmowanie z takich krzaków  
pamięci, pokazywanie jej. Tutaj  
przed chwilą jeszcze rosły drze-  
wa przysłaniające mogiły. Teraz  
dzięki pracy ponad 30 wolonta-  
riuszy dużo dobrych rzeczy uda-  
ło się zrobić. W ubiegłym roku  
uporządkowaliśmy 84 cmenta-  
rze. Polskie, ukraińskie, żydow-  
skie. W tym roku 24 organizacje  
z Polski i kilka organizacji part-  
nerskich z Ukrainy uporządku-  
je ponad 50 cmentarzy oficjal-  
nie, ale wiem, że nieoficjalnie  
już kilka grup planuje dołączyć  
do tego działania. Okazuje się,  
dodał:  
czek pamięci w Żółkwi jest  
To jest tylko część dawnego  
cmentarza, ta najpiękniejsza  
część – kontynuuje siostra Ju-  
wencja. – Cmentarz żółkiewski  
był porównywany swoją pięk-  
nością do cmentarza Łycza-  
kowskiego. Najbardziej stara  
i zabytkowa część w czasie II  
wojny światowej została znisz-  
czona. Na tej części są domy,  
są sklepy, jest ośrodek kultury  
wybudowany, ale staramy się  
mówić innym, żeby zachować  
pamięć o zmarłych, którzy tam  
zostali pochowani. Nasza para-  
fia jest coraz starsza. Ci młod-  
si, gdy kto się wykształci, jadą  
gdzieś, żeby mieć pracę, żeby  
mieć dobre miejsce. Nie po-  
wiem, że nikt nie zostaje, ale  
jest ich jednak mało. Kiedyś do  
sprzątania przychodziło dużo  
ludzi, teraz przychodzi ich co-  
raz mniej, bo jedni umiera-  
ją, inni tracą siły. Nasze To-  
warzystwo Kultury Polskiej,  
o ile może, też tutaj pracuje i dba  
o groby. Dzisiejsza akcja bar-  
dzo mi się podoba. Po pierwsze,  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Wydarzenia  
15  
www.kuriergalicyjski.com  
przyjechali ludzie z Polski, żeby  
troszkę zaczerpnąć innego du-  
cha. Ducha ludzi, którzy miesz-  
kali tutaj. To nas wszystkich  
zachwyca. Ze strony ukraiń-  
skiej też są młodzi ludzie. Bar-  
dzo mi się to podoba, że chcą,  
że widzą, że jest taka potrzeba  
i nie zważamy czy jest to grób  
polski, czy ukraiński. Ważne,że  
jest tam pochowany człowiek,  
który tutaj żył, tutaj mieszkał  
i tutaj umarł.  
Na cmentarzu spotkałem He-  
lenę Zawieruchę, prezes Towa-  
rzystwa Kultury Polskiej Ziemi  
Lwowskiej oddział w Żółkwi.  
– Taką wspólną akcję bardzo  
doceniamy, ponieważ na dzi-  
siejszy dzień nie tak dużo nas tu  
zostało – mówiła w naszej roz-  
mowie. – Chłopaków już nie ma  
wielu, żeby pracować na cmen-  
tarzu. Pracujemy na cmentarzu  
co rok. Do pierwszego listopada.  
Sprzątamy groby, mogiły pol-  
skich naszych braci, ponieważ  
dużo tych mogił jest opuszczo-  
nych. Wyjechała rodzina, albo  
w ogóle już jej nie ma. Musimy  
zachować tę polskość na ziemi  
żółkiewskiej. Bardzo dziękuje-  
my tym, którzy zechcieli przy-  
jechać do nas, pomóc nam. Ta  
praca jest dla nas bardzo ważna.  
Marta Kuryło-Paradowska  
przyjechała do Żółkwi z wolon-  
tariuszami Ochotniczej Straży  
Humanitarnej.  
– Z wielką przyjemnością, ale  
też z obawą jechałam tutaj, do  
Żółkwi – zaznaczyła. – Wiedzia-  
łam, że będziemy sprzątać groby,  
ale nie wiedziałam, jak to będzie  
wyglądało, w jakim stanie za-  
staniemy ten cmentarz. Mamy  
szczęście, jak widać, udało się  
nam to wysprzątać. Wszystkie  
baterie już nam padły, cięliśmy,  
Zdaniem Roberta Gmiterka,  
trzeba gromadzić ludzi z obu  
stron granicy i szukać takich  
ludzi pogranicza, którzy rozu-  
mieją i doceniają tę przestrzeń  
i robią coś – chociażby takie  
zwykłe czyszczenie kawałka  
cmentarza. Cmentarza wspól-  
nego, polsko-ukraińskiego.  
– To są nasze groby – stwier-  
dził Robert Gmiterek. – Ukra-  
ińskie, polskie, ludzkie. Groby  
pogranicza.  
Do udziału  
w
sprzątaniu  
cmentarza w Żółkwi dołączy-  
ły również Maria Polańska  
z Rady Miasta Mościska i Ma-  
riana Iwanowicz ze Stowarzy-  
szenia Folkowisko.ua. W ubie-  
głym roku koordynowały akcję  
„Pamięć Pogranicza” w swoich  
miejscowościach. Tegoroczną  
akcję w Żółkwi koordynowała  
Wira Braneć, prezes lokalne-  
go Stowarzyszenia „Ścieżkami  
Roztocza”.  
– Kiedy Marcin Piotrowski  
poinformował w swoich me-  
diach społecznościowych, że  
szuka aktywistów społecznych  
W ŻÓŁKIEWSKIEJ KOLEGIACIE  
jest przede wszystkim pamięcią  
miejsca. Od wieków na pogra- i partnerów z Ukrainy do prze-  
nicze ludzie przychodzą nowi prowadzenia akcji sprzątania  
co jakiś czas. Mentalność lu- cmentarza pod hasłem „Pamięć  
dzi pogranicza jest taka – mó- Pogranicza”, wspólnie uzgodni-  
wię o sobie – że ja się czuję za- liśmy, że weźmiemy w niej udział  
wsze u siebie. Chociaż wiemy,  
że kiedyś moi tutaj skądś przy- Włączyło się w to również mia-  
byli, ale zatrzymali się i to jest sto Żółkiew. Kiedy przyszłam  
– powiedziała Wira Braneć. –  
moje miejsce. Podobnie ci, któ- zobaczyć starą część cmentarza  
rzy przychodzą teraz na to miej- i to, jak wyglądało całe otoczenie,  
sce i tworzą tę rzeczywistość, tę  
przestrzeń, oni też już są stąd.  
byłam – szczerze mówiąc – tro-  
chę zszokowana. A teraz widać  
Jeżeli będziemy traktować efekt wspólnej pracy Ukraińców  
to jako nasze miejsce, nasze  
cmentarze, nasze pamięci, to  
pamięć okaże się wspólną –  
mówi Robert Gmiterek. – Tak  
i Polaków. Naprawdę zrobiliśmy  
wiele w tak krótkim czasie. Ser-  
ce się raduje. Widzimy tu zjed-  
noczenie i dialog. Panuje bardzo  
ciepła atmosfera, ponieważ ze-  
Lubelskim.  
Z
pomocą jestem  
rozmawiam z polskim wolonta- ją odczytuję i tak piszę. To jest  
związana od początku wojny, ale  
tutaj pierwszy raz.  
Po raz pierwszy w akcji Pa- fotografem i kronikarzem pogra- ze wschodu czy z zachodu, czy  
mięć Pogranicza wzięli udział nicza polsko-ukraińskiego. Na  
studenci Ukraińskiego Katolic- pytanie czym jest dla niego pa- granicza i też się wzbogacić?  
kiego Uniwersytetu we Lwowie.  
– Dzisiaj przyjechała grupa  
różnych studentów – kulturo- na pograniczu. – Próbujemy od- miejsce i zaakceptować, że ono  
riuszem Robertem Gmiterkiem –  
poetą, pisarzem, przewodnikiem,  
pamięć miejsca przede wszyst- brali się tu ludzie, którzy wza-  
wyrywaliśmy,  
obcinaliśmy.  
kim. Jeżeli człowiek przyjdzie  
jemnie się wspierają, rozumie-  
ją oraz dbają o historię i naszą  
może zostać człowiekiem po- wspólną przyjaźń.  
Urząd Miasta Żółkwi we  
Tak. Ale musi spełnić jeden wa- współpracy ze Stowarzyszeniem  
Naprawdę zrobiliśmy bardzo  
dużo dobrej pracy. Dla nas, dla  
wszystkich. Łączymy, budujemy  
mosty, nie dzielimy się. Trzeba  
pomóc gdziekolwiek, na świe-  
cie, na Ukrainie, w Polsce, to nie  
ma znaczenia. Jeśli trzeba komuś  
mięć pogranicza, odpowiada:  
– Jest bardzo dużo niepamięci  
runek. Musi się otworzyć na to  
„Ścieżkami Roztocza” zorgani-  
zował dla wolontariuszy z Polski  
oraz z Ukraińskiego Uniwer-  
sytetu Katolickiego zwiedza-  
logia, dziennikarstwo, historia krywać gdzieś pamięć, szukać  
nie jest jednostronne. Że jest  
różnorodne, jest różne i jest dla  
pomóc – jedziemy, pomagamy. i dla naszego Centrum to jest bar- jej i wtedy widzimy jak ona jest  
Jesteśmy Ochotniczą Strażą Hu- dzo ważne, żeby działać razem  
zacierana. Jako człowiek pogra- wielu. Musi się otworzyć. Je- nie Muzeum „Wieża Żółkiew-  
manitarną. Gdziekolwiek pomoc  
jest potrzebna – działamy. Ponad  
wszystko, ponad politykę, ponad  
religię. Naprawdę, jeśli ktokol- granicza UKU. – Dołączyliśmy do  
wiek potrzebuje pomocy, zawsze wspólnych projektów Fundacji jednej ze stron. Zostałbym po tej,  
pomożemy, jeśli tylko możemy. Folkowisko i nasi studenci bar- mógłbym pisać tak jak mówi mój  
Wcześniej też byłam w grupie  
„Team Sokolnia”. Prowadziłam  
punkt recepcyjny w Tomaszowie  
z naszymi przyjaciółmi z Polski  
– powiedział Włodzimierz Ol- dzę tej granicy obecnie. Piszę po  
szański, kierownik Centrum Po- polsku tylko dlatego, że nakre- ja tu przyszedłem, ja będę de- prezentowana jest ekspozycja  
nicza, bo jestem stąd, już nie wi- żeli będzie zamknięty i będzie  
decydować, że to ja tu jestem,  
ska” mieszczącego się w ratuszu,  
a także zamku w Żółkwi, gdzie  
ślono granicę i znalazłem się po  
cydował i wyznaczał, jak ma  
być – to nie. Albo przyjmujemy  
rzeźby barokowej. Szczególnym  
punktem programu była wizyta  
to i wtedy mamy to całe bogac- w klasztorze ojców bazylianów  
dziadek – po polsku i po ukra- two, to wszystko, co było, co jest w Krechowie.  
dzo się na to otworzyli.  
W trakcie sprzątania gro- ińsku. Stoję zawsze po dwóch  
bów na cmentarzu żółkiewskim  
i co będzie, albo zamykamy się  
w sobie mówiąc, że ja tylko, ja  
W
ramach projektu „Pa-  
stronach i ta pamięć pogranicza  
mięć Pogranicza” wolontariu-  
od teraz będę stwarzał to miej- sze z Ukrainy wezmą udział we  
sce. Nie, to jest bardzo krótko- wspólnym sprzątaniu cmenta-  
wzroczne i ubogie.  
rzy w Sokalu w obwodzie lwow-  
Nie mogliśmy ominąć po- skim oraz w Gorajcu i okolicz-  
wracających ciągle napięć  
w relacjach polsko-ukraińskich.  
nych wsiach w województwie  
podkarpackim.  
Witryna literacka  
Pożegnanie lata  
Pożegnanie lata to historia żegna  
i dojrzewa w sercach melodią jesienną.  
I jesień chce zawitać barwna, kolorowa,  
Minęły upały, słoneczko się chowa,  
W krąg pachnie jesienią, barwy drzew się mienią  
W złociste kolory bogatej królowej  
I budzi się w sercach tęskna nutka śpiewna  
W złociste kolory bogata i rzewna.  
STANISŁAWA NOWOSAD  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
16  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Lwowskie lampiony  
Dziś nie robi się  
lampionów. Zastąpiły je  
szklane znicze, bardzo  
praktyczne, odporne  
na opady. Lampiony  
stały się bezużyteczne,  
tym bardziej, że nie do  
końca chroniły płomień  
świecy przez wiatrem  
czy opadami, a w dodatku  
były jednorazowe. Robiło  
się je z twardego papieru  
lub kartonu, był to rodzaj  
pudełeczek bez denka  
i wieczka, składających  
się tylko z czterech ścian.  
Musiały być odpowiednio  
duże, żeby papierowe  
ścianki nie zapaliły  
się, ale też nie za duże.  
Światło świecy miało być  
widoczne nie tylko od  
góry, dlatego w ściankach  
lampionu wycinało  
się otwory i od środka  
podklejało się je bibułką,  
tworząc coś w rodzaju  
ozdobnych kolorowych  
okienek i w taki to sposób  
lampiony stawały się  
Szkoda, że nie zachowały się  
jej lampiony sprzed kilkudzie-  
sięciu lat. Nie mogły się zacho-  
wać. Lampion był ustawiany na  
odpowiednim grobie i stał tam,  
zanim albo nie spłonął od świe-  
cy przy mocniejszym podmu-  
chu wiatru, albo nie zniszczył go  
deszcz czy śnieg.  
Co roku, aż do końca  
życia mama robiła  
lampiony, nie tylko  
na Zaduszki, ale także  
na święta narodowe czy  
rocznice, a jak zaczęli  
do Lwowa przyjeżdżać  
ważni goście –  
działacze państwowi  
czy prezydenci,  
przychodzili rzecz jasna  
na Cmentarz Obrońców  
Lwowa, mama i na takie  
okazje zawsze robiła  
kolejny lampion.  
wygospodarować, cieszę się, że  
zachowało się kilka lampionów  
z lat 90.  
bardzo dużo! Stały na większo- Lampiony były różne –  
W
Zaduszki zawsze sta-  
ści grobów, czasem nawet było  
ło dużo ludzi przy grobie Marii  
Konopnickiej – prawie wszyscy  
mniejsze i większe,  
prześliczną dekoracją  
i nieodłącznym atrybutem  
listopadowych świąt.  
kilka lampionów obok siebie –  
wtedy żyli jeszcze krewni lub  
znajomi tych, co spoczęli na  
lwowskich cmentarzach, ale  
był też zwyczaj zapalania świec  
i stawiania kwiatów na opusz-  
czonych grobach, który zresz-  
najczęściej miały okienka  
w kształcie krzyżyków,  
podklejone bibułką  
w rożnych kolorach. Na  
groby wielkich Polaków  
robiło się lampiony  
tematyczne, związane  
z ich działalnością.  
My, domownicy, byliśmy za- tamtędy przechodzili, zatrzy-  
chwyceni jej pomysłami, każdy mywali się, opowiadali dzie-  
lampion był inny i zawsze cze- ciom o autorce.  
kaliśmy, co tym razem narysu-  
TEKST I ZDJĘCIA  
KRYSTYNA ADAMSKA  
je, jak ozdobi lampiony i dla kogo Dla Konopnickiej  
je zrobi. Nikt jej nie mobilizował  
mama robiła lampion  
iedyś, w czasach słusz- tą poza wymiarem duchowym  
nie minionych, nie było miał bardzo ważne znaczenie  
wolnego na Wszystkich praktyczne: zarząd cmentarza  
do tej pracy, chciała pamiętać  
i godnie uczcić tych, dla kogo  
robiła ten czy inny lampion,  
ale jednocześnie wiedziała, co  
chce przekazać społeczeństwu.  
Poświęcała mnóstwo czasu  
na tę pracę i potrafiła ten czas  
z krasnoludkami,  
ale też z pierwszymi  
K
Najładniejsze robiła  
moja mama, Czesława  
Cydzikowa, artystka  
malarka z wykształcenia.  
słowami Roty. Na  
Świętych i na cmentarz moż- widział, że ten czy inny grób  
na było pójść dopiero po pracy, ktoś odwiedza i to przynaj-  
a listopadowe dni są krótkie. mniej na jakiś czas chroniło go  
Szło się więc alejkami cmen- przed zniszczeniem.  
tarza w nastrojowym mroku,  
grób Władysława  
Bełzy przeznaczony  
był lampion, gdzie po  
obu stronach krzyża  
klęczały modlące się  
dzieci – przedstawione  
z profilu stylizowane  
sylwetki chłopczyka  
i dziewczynki z dłońmi,  
złożonymi do modlitwy.  
obok szli znajomi i nieznajomi,  
w milczeniu, w zadumie, cza-  
sem ktoś na powitanie uchylał  
kapelusza, czasem zamieniło  
się kilka słów. Na cmentarzu  
spędzało się prawie cały wie-  
czór, każdy miał do obejścia  
kilkanaście grobów bliższej  
i dalszej rodziny bądź znajo-  
mych, ponadto wszyscy przy-  
chodzili również na groby  
wielkich Polaków, na kwate-  
ry powstańcze i na Cmentarz  
Obrońców Lwowa. Nie było  
wtedy latarni przy alejkach,  
kompletną ciemność rozświe-  
Oczywiście było to nawią-  
zanie do „Katechizmu polskiego  
dziecka”, w dodatku co roku na  
jednej ze ścian lampionu wypi-  
sany był któryś fragment wier-  
sza, patriotyczne wiersze Bełzy  
były bardzo popularne wśród  
lwowskich dzieci. Dla Grottgera  
był lampion z paletą i pędzlami,  
paleta była podklejana różnymi  
tlało tylko nikłe światło świec,  
ubranych w lampiony. Było ich  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Kurier kulturalny  
17  
www.kuriergalicyjski.com  
kolorami, jakby były na niej  
kolorowe farby, a na jednej ze  
po okolicznych wzgórzach. Jako  
biolog zawsze miał jakiś rysune-  
ścian lampionu były wymie- czek, związany z przyrodą, poza  
nione tytuły Grottgerowskich  
cykli – „Warszawa”, „Polonia”,  
„Lituania”, „Wojna” – tylko te  
oczywiście ozdobami o tematy-  
ce powstańczej i patriotycznej.  
cztery słowa, w których za- Najważniejszym  
warty był potężny ładunek  
miejscem był Cmentarz  
grottgerowskiego patriotyzmu.  
Lampion z podobizną Grottgera  
stawiało się u Wandy Monné.  
Seweryn Goszczyński do-  
Obrońców Lwowa.  
Tu zaglądali wszyscy,  
nawet ci, kto nie miał  
już siły wdrapać się  
na górkę powstańczą  
i obchodził tylko część  
cmentarza. Do późnych  
godzin wieczornych  
przy Grobie  
stawał lampion  
z
godłem  
państwowym i gałązką lau-  
ru, czasem pojawiała się róża  
w nawiązaniu do jego ponad-  
czasowej piosenki, czasem jakiś  
fragment jego myśli. Gabriela  
Zapolska otrzymywała lampion  
z maską teatralną, a jak mama  
miała więcej czasu – podob-  
ny stawał na sąsiednim grobie  
u Anny Gostyńskiej.  
Nieznanego Żołnierza  
stała duża grupa  
lwowian. W zadumie,  
powtarzając w myślach  
słowa modlitwy – za  
poległych i za Ojczyznę,  
może też za nas, którzy  
tu trwali… Stali  
Na kwatery powstańcze  
było przeznaczone  
więcej lampionów  
– zawsze był jeden  
w milczeniu, prawie  
nie rozmawiali ze  
główny, najładniej  
ozdobiony i największy  
oraz kilkanaście  
sobą, nie była to dobra  
okazja do zwykłych  
rozmów, zgromadzenie  
było czymś w rodzaju  
milczącego apelu  
mniejszych, które  
zdobiły kilka rzędów  
grobów. Wszystkie  
miały wyciętą sylwetkę  
orzełka, a żeby uprościć  
sobie pracę, mama  
wymyśliła stylizowaną  
formę, złożoną z samych  
linii prostych, którą  
łatwiej było wycinać  
w twardym papierze  
przy pomocy ostrego  
noża. Takich lampionów  
zawsze robiła dużo,  
u powstańców  
poległych czy też warty  
honorowej.  
Dzieci, oczarowane ma-  
gią chwili i łuną, rozświetlają-  
cą twarze zebranych i rzucającą  
blask na kolumnadę, kręciły się  
wokół świec – poprawiały te,  
które się wykrzywiały i gasły,  
zbierały rozlaną parafinę, nawet  
trochę się grzały, bo od ogrom-  
nej ilości świec robiło się cie-  
pło dookoła. Pośrodku płyty stał  
najpiękniejszy lampion – z Or-  
łem w koronie, datami Obrony  
Lwowa i tym bardzo szczegól-  
nym przekazem. Ten grób sta-  
wał się wtedy miejscem pamięci  
wszystkich, kto oddał życie za  
Ojczyznę, miejscem pamięci po-  
ległych w ostatniej wojnie, którą  
przecież dorośli doskonale pa-  
listopadowych były na  
wszystkich grobach,  
u styczniowych – na  
kilku pierwszych  
rzędach.  
Centralny lampion zawsze  
miał wypisane daty rozpoczęcia  
powstania, skrzyżowane sza- miętali. Dlatego na lampionie po-  
ble, gałązki dębu i lauru, czasem jawiły się nazwy pól bitewnych,  
– nazwy pól bitewnych, cza- od Września począwszy przez  
sem – słowa z powstańczej pie- cały szlak bojowy żołnierza pol-  
śni. Osobny lampion dostawał  
skiego, bitwy stoczone daleko  
też Benedykt Dybowski, które- od domu, bitwy o to „żeby Polska  
go mama pamiętała z dzieciń- była Polską”. Innym razem poja-  
stwa jak spacerował z laseczką  
wiły się nazwy obozów zagłady  
i jako pierwszy, zgodnie z chro- dopracowane lampiony stawały  
starannie wykonane  
i z orzełkami!  
nologią, wymieniony był Katyń.  
Pojawiła się i Workuta, z której  
tak niedawno udało się rodzicom  
też na grobach wszystkich gene-  
rałów, na grobie dowódcy Obrony  
Lwowa i u arcybiskupa ormiań-  
Skorzystaliśmy wtedy  
z uproszczonego  
wrócić do Lwowa. Na Cmenta- skiego Józefa Teofila Teodoro-  
rzu Obrońców mama stawiała wicza, którego mama też bardzo  
więcej lampionów. Jurek Bit- dobrze pamiętała z przedwojen-  
schan, patron przedwojennej nych uroczystości.  
drużyny harcerskiej, do której  
szablonu, wymyślonego  
przez mamę.  
Dużo później, jak w naszej  
lwowskiej „dziesiątce” prowa-  
dziłam lekcje plastyki, robi-  
łam lampiony z dziećmi i po-  
tem było mi bardzo przyjemnie  
i cieplutko, jak dzieci je przy-  
nosiły na cmentarz na Wszyst-  
kich Świętych. Może piękny  
zwyczaj nie do końca zanikł  
– lwowskie drużyny harcer-  
skie czasem robią lampiony na  
zbiórkach, a pośród tych har-  
cerskich najładniejsze zrobili  
harcerze z 1 LMDH „Trop” przy  
okazji obchodów 90-lecia zało-  
żenia harcerstwa.  
mama należała, zawsze dosta- A oprócz lampionów  
wał lampion z lilijką harcerską,  
lotnicy – z biało-czerwoną sza-  
chownicą, żołnierze francuscy  
– lampion w barwach Francji,  
zawsze było dużo kwiatów.  
Był taki rok, kiedy na  
każdym grobie Cmentarza  
Obrońców Lwowa stał  
lampion i leżał bukiecik.  
Zrobiła je lwowska  
często z nazwiskami poległych  
w bojach o Lwów. Lotnicy ame-  
rykańscy też dostawali osobny  
lampion, też z nazwiskami, a że  
w tamtym okresie obydwa po-  
mniki – i francuski, i amery-  
kański były jeszcze nie odbu-  
dowane, mama rysowała je na  
lampionach. Większe i bardziej  
młodzież, z własnej  
inicjatywy. Lampiony nie  
były takie aż dopracowane  
i artystyczne, ale były  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
18  
Z przedwojennej prasy  
www.kuriergalicyjski.com  
Kurier Warszawski o Lwowie i nie tylko  
Dziś proponujemy naszym PT  
Czytelnikom to, o czym pisał  
nasz stołeczny odpowiednik  
– Kurier Warszawski – pod  
koniec października 1926  
r. Kurier Warszawski –  
oraz połączy bezpośrednio War-  
szawę z portem handlowym, bu-  
dowanym obecnie przez pań-  
stwo na Pradze.  
W następnych latach pro-  
jektowane jest również opraco-  
wanie planów budowy jeszcze  
dwóch mostów, mianowicie na  
Żoliborzu, który połączy po-  
wyższą dzielnicę z Pelcowiz-  
ną i w Czerniakowie dla połą-  
czenia południowych dzielnic  
Warszawy z Pragą i przyszłym  
wielkim placem wystawowym.  
Podjęcie robót, związanych  
z budową mostu od ul. Karowej,  
uzależnione jest od posiadania  
przez magistrat odpowiednich  
funduszów.  
to jedna z najstarszych  
gazet codziennych,  
wydawana w Warszawie  
od roku 1821 do 1939,  
związana ze Stronnictwem  
Chrześciańsko-Narodowym.  
Była popularna wśród  
urzędników państwowych  
i warstwy inteligenckiej stolicy  
w okresie dwudziestolecia  
międzywojennego. Z Kurierem  
współpracowali m.in.: Henryk  
Sienkiewicz, Aleksander  
Świętochowski, Bolesław Prus,  
Kazimierz Przerwa-Tetmajer  
i Stanisław Stroński. A Lucyna  
Ćwierczakiewiczowa,  
najbardziej poczytna autorka  
przepisów, drukowała tu swoje  
słynne „365 obiadów za pięć  
złotych”. W dwudziestoleciu  
międzywojennym Kurier  
Warszawski miał dwa wydania  
– poranne i wieczorne.  
Czystość w mieście to nie  
tylko sprawa „higieny”, ale  
również świadczy o poziomie  
cywilizacji jego mieszkańców.  
Mechaniczne oczyszczanie  
miasta  
Maszyny do mechanicznego  
oczyszczania miasta sprowa-  
dzone przez magistrat m. stoł.  
WSZYSTKO TO JEŹDZI PO ULICACH I NISZCZY BRUKI  
Wszyscy, należący do rocznika  
1906 r. muszą między 1 listopada  
a 31 grudnia r. b. zgłosić się oso-  
magistratu, jak i pracowników  
miejskich.  
Przy tym pensje urzędni- nia z 5 do 10 zł., od pojazdu oso-  
bowego parokonnego z 6 do 15  
szczególnionych na obwieszcze- o terminie płatności uposaże- zł., jednokonnego z 3 do 10 zł.,  
Komisja uchwaliła wysokość  
tych opłat podwyższyć: od ko-  
biście w czasie i miejscach wy- ków za listopad według okólnika  
Warszawy  
z
Francji. służyć  
OPRACOWAŁ  
KRZYSZTOF SZYMAŃSKI  
będą nie tylko do oczyszczania  
jezdni asfaltowych, ale wszel-  
kich ulepszonych bruków, w tej  
liczbie i jezdni z kostki granito-  
wej drobnej i grubej.  
niach, celem zamieszczenia ich  
na listach poborowych.  
nia funkcjonarjuszów państwo- od wozu roboczego parokonne-  
wych i wojska za listopad r. b. zo- go z 6 do 10 zł., od jednokonnego  
o ludzi interesuje najbar-  
dziej jesienią – brać dziś  
Pozatem obowiązkowi zgło- staną wypłacone wcześniej.  
z 4 do 6 zł. (opłaty od platformy  
szenia podlegają mężczyźni,  
urodzeni w latach 1904–1905,  
Ponieważ pierwszy listopa- ciężarowej parokonnej – 10 zł.,  
da przypada w r. b. w poniedzia- jednokonnej – 6 zł. i od wozu  
C
parasol czy nie:  
Według danych państwowe- którzy z jakichkolwiek powo- łek, który jako dzień Wszyst- meblowego – 15 zł., pozostają bez  
A teraz co mieszkańcom sto-  
licy podawał ze Lwowa specjal-  
ny korespondent:  
Stan bezroboczych. Według  
statystyki tutejszego państwo-  
wego urzędu pośrednictwa pra-  
cy znajdowało się u nas z końcem  
września 3800 osób bezrobo-  
czych, z czego 1580 osób przy-  
go instytutu meteorologicznego  
wczoraj na południu kraju było  
dość pogodnie, pozostała część  
Polski miała pogodę pochmurną  
i mglistą, miejscami z opadami  
śnieżnemi. Temperatura z rana  
utrzymywała się w granicach  
od – l,0 do – 2,0℃. W ciągu dnia  
dów nie zgłosili się dotychczas.  
kich Świętych, wolny jest od  
zajęć służbowych, dzień zaś  
31 października przypada na  
niedzielę. Wobec tego wypła- bowych i ciężarowych, pod-  
ta uposażenia za listopad r. b.  
nastąpi 30 października, jako  
zmiany).  
Bez zmiany pozostawiono  
opłaty od samochodów oso-  
Sprawy finansowe też były  
nie mało ważne. Nie wszystkim  
jednak podobało się to…  
wyższając opłaty od motocykli  
dwukołowych z 2 do 5 zł. i od  
Zwrócenie 13-ej pensji  
w najbliższym dniu powsze- trzykołowych z 3 do 10 zł.  
dnim, poprzedzającym termin  
płatności.  
Uwzględniając wyjątkowo  
Możliwość ruchu pomiędzy  
lewobrzeżną  
Warszawą była rzeczą ważną  
nieznacznie wzrosła i wyno- ciężkie położenie pracowników  
siła od + 10℃ na północnym miejskich w stolicy, p. minister  
wschodzie do +5℃ na połu- spraw wewnętrznych w poro-  
i
prawobrzeżną padało na pracowników umy-  
słowych. Z zasiłków korzystało  
z górą 1000 osób. Do znaczne-  
go zmniejszenia się bezrobocia  
przyczyniły się rządowe robo-  
ty drogowe i wodne oraz zaję-  
cie bezroboczych przez depar-  
tament techniczny magistratu  
Poniższy tekst jest przykła- i sprzyjała rozwojowi stolicy.  
dem właściwego podejścia i za- Wobec tego mosty było uprzy-  
dbania o sprawy swego miasta.  
dniu; nocą w całym kraju no- zumieniu z p. ministrem skarbu  
towano słabe przymrozki od –  
3,0℃ na północnym wschodzie  
do – 10℃ w górach.  
W Zakopanem z rana pogod-  
nie i cicho, temperatura +7,0℃,  
najwyższa onegdaj +13℃, naj-  
niższa w nocy – 7,0℃.  
zgodził się na wstawienie przez  
magistrat m. st. Warszawy  
z powrotem do budżetu miej-  
skiego sumy, skreślonej w swo-  
im czasie przez ministerjum  
wilejowanymi inwestycjami.  
Opłata za bruki  
Mosty na Wiśle  
Na ostatniem posiedzeniu  
W związku ze zbliżającem się  
finansów budżetowej komi- ukończeniem odbudowy drugiej i miejskie zakłady elektryczne.  
polowy szerokości mostu ks. Kursa gospodarskie dla pra-  
Poniatowskiego, wydział tech- cowników kolejowych. Sta-  
zatwierdzenia na r. 1927 sta- niczny magistratu przystąpi do raniem dyrekcji kolejowej we  
spraw wewnętrznych, a prze- sji rady miejskiej rozważano  
znaczonej na wypłacenie 13-tej wniosek magistratu, dotyczący  
Temperatura  
najwyższa pensji pracownikom miejskim.  
Na decyzję p. ministra spraw  
wewnętrznych wpłynęły kon- lokomocji za zużycie bruków  
ferencje, odbyte w tej sprawie miejskich dotychczasowej  
zarówno z przedstawicielami wysokości.  
wynosiła wczoraj w Warsza-  
wie – 3,0℃. Prawdopodobny  
przebieg pogody w dniu dzi-  
siejszym: na północy i północ-  
nym wschodzie pochmurno,  
deszcz lub śnieg; w środku i na  
zachodzie chmurno, rankiem  
mglisto, na południu i połu-  
dniowym wschodzie – pogod-  
niej. Chłodno, miejscami przy-  
mrozki. Słabe wiatry zachodnie  
i północno-zachodnie.  
wek opłat od wszelkich środków  
opracowania planu budowy no- Lwowie i Stanisławowie odby-  
wego mostu od ul. Karowej. Bu- wają się od połowy bieżącego  
w
dowa tego mostu odciąży stary  
i zniszczony most Kierbedzia  
miesiąca na prowincji kursa go-  
spodarskie z dziedziny ogrod-  
nictwa, sadownictwa i pszczel-  
nictwa. Kursa te odbywają się  
na stacjach w Rawie Ruskiej,  
Stanisławowie, Worochcie, Ko-  
łomyi, Zaleszczykach i Kosowie.  
Na kursa otrzymali pracownicy  
kolejowi urlopy i wolne bilety  
jazdy. W kursach tych, oprócz  
pracowników  
mogli brać udział członkowie  
organizacji gospodarczych,  
kolejowych,  
Nie narzekajmy na dzisiejszą  
pogodę. W 1926 r. pod koniec  
października już padał śnieg  
i były przymrozki.  
należących do TOW. gospodar-  
skiego wschodniej Małopolski  
oraz szkoły gospodarskie i po-  
wszechne danej miejscowości.  
Nowa ustawa należytościo-  
wa. Celem zaznajomienia i sze-  
rokich kół obywatelskich z nową  
ustawa stemplową, urządzają  
w sali izby handlowej i przemy-  
słowej, trzy referaty na ten temat,  
dla swych członków; izba han-  
dlowa i przemysłowa, izba adwo-  
katów i polskie Tow. ekonomicz-  
ne. Referaty na powyższy temat  
Służba wojskowa jest kon-  
stytucyjnym  
obowiązkiem  
mężczyzny, ale nie zawsze radzi  
idą oni w „kamasze”. Tak było  
i wówczas.  
Pobór rocznika 1906  
W dniach najbliższych uka-  
że się obwieszczenie w sprawie  
służby wojskowej wszystkich  
mężczyzn, urodzonych w r. 1906.  
KOSÓW – TO MALOWNICZE MIASTECZKO WSPANIALE NADAJĄCE SIĘ NA SZKOLENIA  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
19  
Z przedwojennej prasy  
www.kuriergalicyjski.com  
wygłosi dr. Stanisław Krzemicki.  
Pierwszy wykład, który odbył  
się d. 18 b. m. zgromadził bardzo  
znaczną ilość słuchaczów ze sfer  
handlowych i przemysłowych.  
Nagroda literacka miasta  
Lwowa. Wczoraj na posiedze-  
niu sekcji drugiej (finansowe?)  
rady miejskiej radny adwokat  
dr. Dwernicki zgłosił wniosek  
o stworzenie nagrody literac-  
kiej miasta Lwowa i wstawie-  
nie do budżetu na rok 1927 na  
ten cel sumy 10.000 zł. Suma  
ta miałaby być wstawiana rok-  
rocznie do budżetu i rozdziela-  
na w ciągu roku w postaci dwu  
nagród za najlepsze dzieła lite-  
rackie. Po wyjaśnieniu przez  
prezydenta miasta, p. Neuma-  
na, że magistrat opracowywał  
właśnie, w porozumieniu ze  
Związkiem literatów w War-  
szawie, podobny projekt, prze-  
kazano ów wniosek magistra-  
ponad normalny poziom. Z Sa-  
noka donoszą o dalszym przy-  
pływie o 1 m. Zasanie i sze-  
reg wsi w okolicach Przemyśla  
w części zalane.  
Wojsko i władze polityczne  
objęły akcję ratunkową. Z oko-  
lic nad rzeką Stryjem, w szcze-  
gólności zaś w Turce, stan wody  
podniósł się o 6 m.. w Stryju zaś  
o 2 m. Powódź przybrała kata-  
strofowe rozmiary. Wynikła  
szkoda i konieczność material-  
nej pomocy rządowej przekro-  
czy kilkakrotnie fundusze, które  
można było wydać w lecie na re-  
gulacje tych rzek, co zapobiegło-  
by katastrofie.  
Te przetwory są uniwersalne  
pod względem żywnościowym,  
tym bardziej, że akurat mamy  
sezon ich przygotowywania.  
Kapusta kwaszona,  
jako pożywienie  
BEZROBOTNI MĘŻCZYŹNI NA „GIEŁDZIE PRACY” POD POMNIKIEM JANA SOBIESKIEGO WE LWOWIE  
towi do rozważenia.  
Według ostatnich badań na-  
ukowych, surowa kapusta kwa-  
szona zawiera, obok pomidorów,  
najwięcej witamin wszelkiego  
rodzaju (Witaminy A, B, C i D).  
A zatem pod względem tzw. dje-  
ty witaminowej, surowa ka-  
pusta kwaszona jest środkiem  
odżywczym najpotężniejszym,  
a zarazem najtańszym.  
Według prof. A. Hartmana,  
także nie kwaszona, surowa  
kapusta biała i czerwona, przy-  
rządzona, jako sałata, z oliwą  
lub kwaśną śmietaną, jest tak  
samo odżywcza i zdrowa.  
Ceńmy też bardzo wysoki  
odsetek składników mineral-  
nych kapusty. Poza tem ist-  
niejące w niej bacylle kwasu  
mlecznego działają tak samo,  
jak zsiadłe mleko – zabójczo na  
bakterie szkodliwe, rozwijające  
się w kiszkach.  
Brak spirytusu do palenia  
Asygnat na spirytus do ce-  
lów konsumpcyjnych dla po-  
Brak spirytusu do palenia  
sprawia wiele kłopotu miesz- jedynczych oficerów lub sto-  
kańcom miasta, którzy nie po- łowni oficerskich Intendantura  
siadają instalacji do palenia.  
Wczoraj w całem mieście zabra-  
kło w sprzedaży detalicznej spi- kowem posiedzeniu rady miej-  
rytusu denaturowanego. Kupcy skiej prezydent Neumann złożył  
tłumaczyli się, że nie otrzyma- hołd pamięci skrytobójczo za-  
li „przydziału”, albowiem zbyt  
wiele tego spirytusu wychodzi  
we Lwowie, rzekomo dlatego, że  
niektórzy mieszkańcy używają gach zmarłego. Radni wysłu-  
go do picia. W interesie wzmo- chali tych słów stojąc, poczem na  
żenia konsumpcji gazu, nale- znak żałoby, odroczono posie-  
żałoby przeprowadzić w szere- dzenie do następnego tygodnia.  
gu domów instalacje gazowe na  
raty, finansując je przez miejską  
kasę oszczędności.  
wydawać nie może.  
Z rady miejskiej. Na czwart-  
mordowanego kuratora ś. p. So-  
bińskieigo, wygłaszając dłuższe  
przemówienie o pracy i zasłu-  
Istnieje projekt, ażeby ulicę Kró-  
lewską, na której zamordowano  
ś.p. kuratora, nazwać ulicą Sta-  
Mając do dyspozycji bar- nisława Sobińskiego.  
dzo szczupły zapas spirytusu,  
może można jedynie zaopatry- rowego.  
wać w spirytus rektyfikowany  
Ograniczenie ruchu towa-  
W
okręgu dyrekcji  
lwowskiej ograniczono z powo-  
i denaturowany apteki, szpita- du braku wagonów ruch towa-  
Spożywajmy więc kapustę!  
le, a więc dla celów leczniczych  
i sanitarnych, a nie dla celów  
konsumpcyjnych. Zapotrzebo- punktem kolejności, przepisów  
wanie spirytusu mają zakła- przewozowych.  
rowy przesyłek pół i całowago-  
nowych, znajdujących się za 6  
A
teraz kącik poetycki  
i twórczość niejakiego „Anty-  
ka” (a może Antka?).  
dy sanitarne i apteki składać  
w Okręgowej aptece wojsk. We  
Włamanie do urzędu pocz-  
towego. Do kasy urzędu poczto-  
Kwiatek  
Lwowie, ta zaś przedkłada In- wego na dworcu w Podzamczu  
tendanturze sumaryczne za- dostali się dwaj włamywacze  
potrzebowanie, potwierdzone przez wycięty otwór w suficie.  
przez głównego referenta apte- Wycięli otwór w kasie, ale byli  
Nie od paru mówią latek:  
– Do kożucha przypiął kwiatek! –  
Ot, przysłowie, jak przysłowie,  
Niechaj je kto damom powie!  
Sztuczne kwiatki lśnią na futrach  
(karakułach, skunksach, lutrach)  
– bowiem przysłów nikt nie słucha,  
karskiego i szefa sanitarnego.  
spłoszeni przez posterunko-  
TAK SIĘ KIEDYŚ KISIŁO KAPUSTĘ. DLATEGO BYŁA TAKA PYSZNA  
I ZDROWA  
Intendantura wydaje asy- wych i uciekli, nie zabrawszy  
gnatę, którą potwierdza szef  
sanitarny. Na podstawie tej  
nic.  
Śnieg. Od wtorku w nocy  
asygnaty pobiera składnica sa- pada u nas obfity śnieg, któ- śnieg topnieje i stwarza nie- kilkudniowych  
ulewnych gdy kwiat modny do kożucha.  
nitarna przydzieloną ilość spi- ry pokrył wzgórza  
rytusu w Centrali spirytusowej  
za opłatą.  
i
mniej  
uczęszczane miejsca dość gru- w górach przyczyniły się do  
bą warstwą. Na ulicach miasta wylewu Sanu i Stryja. Z powodu  
znośne błoto. Opady śniegu  
deszczów ze śniegiem nastą-  
pił katastrofowy wzrost wody  
w Sanie, który osiągnął 4 m.  
Została zachowana  
oryginalna pisownia  
(2, 5). W niniejszej notatce posta-  
nowiono zwrócić uwagę na fakt, że  
oprócz aptek istniały we Włodzi-  
mierzu i nie tylko również składy  
apteczne (drogerie). Właścicielami  
2. Kołomyjska – Kot I.: Mój ojciec  
i jego apteka. Gazeta Farmaceutyczna  
2000, nr 11 (103), s. 46–47.  
3. Leksykon. Encyklopedia po-  
wszechna ilustrowana w jednym tomie  
A – Z. Lam S. (red.). Nakładem Księgarni  
Trzaski, Everta i Michalskiego. War-  
List do redakcji  
Skład apteczny we Włodzimierzu  
Bogata historia Włodzimierza  
Wołyńskiego (od 1922 roku obowią-  
zywała nazwa Włodzimierz) od-  
notowana została  
w
Encyklopedii  
wspomnianych składów  
w
oma-  
Powszechnej i Leksykonie (1, 3, 4).  
Również na tle historii wspomnia-  
nego miasta opisano dzieje istnieją-  
cej w nim apteki, której właścicielem  
był Antoni Kołomyjski – prowizor  
farmacji.  
wianym mieście na przełomie lat  
1926/1927 byli: Senders K., Ostro- szawa 1936, s. 2518.  
micz P., Kaufman J. Sokuler A. (6).  
Jeden ze składów zaprezentowano  
na zamieszczonej poniżej pocztów- śniewski R.: Apteka Antoniego Ko-  
ce. Zwrócono uwagę na składy ap- łomyjskiego na dawnej pocztówce.  
4. M. P. z 1922 r. Nr 134. poz. 71.  
5. Sawicka-Wiśniewska B., Wi-  
W 1912 roku osiedlił się we Wło-  
dzimierzu Wołyńskim. Kupił „Starą  
Aptekę Bazylianów” mieszczącą się  
wówczas w budynku klasztornym.  
Po zakończeniu pierwszej wojny  
światowej przeniósł aptekę na ul.  
Piłsudskiego nr 83 i zmienił nazwę  
na „Stara Apteka A. Kołomyjskiego”  
teczne (drogerie) we Włodzimierzu.  
Zaprezentowano pocztówkę obrazu- 2010/2011, T. 33, s. 63–64.  
jącą jeden ze składów aptecznych we  
wspomnianym mieście.  
Acta Medica Premisliensia. Przemyśl.  
6. Urzędowy spis lekarzy… 1926/27.  
Warszawa. s. 268.  
WŁODZIMIERZ. UL. FARNA. POCZTÓWKA PISANA 22.07.1928  
R. NAKŁ. KSIĘGARNI I SKŁADU PAPIERU D. MORGENSTERNA.  
WŁODZIMIERZ. „AKROPOL” KRAKÓW. PO LEWEJ STRONIE ULICY  
W ROGU WIDOCZNY SZYLD Z NAPISEM „SKŁAD APTECZNY”.  
Piśmiennictwo  
1. Encyklopedia Powszechna PWN.  
Warszawa 1975, T. 4. s. 672.  
BOŻENA SAWICKA-WIŚNIEWSKA  
RYSZARD WIŚNIEWSKI  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
20  
Okruchy historii  
www.kuriergalicyjski.com  
Międzynarodowa Wystawa Światowa 1939 roku w Nowym Jorku  
i udział w niej lwowskich firm i artystów ( cz. 3)  
30 kwietnia 1939 roku  
w Nowym Jorku została  
uroczyście otwarta  
Międzynarodowa Wystawa  
Światowa. W sekcji  
międzynarodowej Wystawy  
pawilon polski był jednym  
z najciekawszych nie  
tylko w swoich formach  
architektonicznych, ale też  
według prezentowanych  
eksponatów, których  
przygotowano w różnych  
województwach kraju  
ponad 11 000. Wiele  
z nich przedstawiały firmy  
przemysłowe i artystów  
ze stolicy kraju Warszawy,  
ale nie zabrakło też  
z innych stron, na przykład  
z Huculszczyzny. Lwów  
też dostojnie przedstawiał  
swój dorobek przemysłowy,  
naukowy, kulturalny  
i artystyczny.  
JURIJ SMIRNOW  
a głównej sali Wystawy,  
Sali Honorowej, wysta-  
wiono siedem monu-  
MAKATA „KRÓL JAN III SOBIESKI I CESARZ LEOPOLD”  
MAKATA „BĘDZIE POKÓJ”  
N
w Paryżu to dzieło  
mentalnych obrazów o tema- inicjatorem i wiceprezesem Pol- artysty malarza, a następnie  
i entuzjasta alpinizmu, również  
skiego Związku Entomologicz- kontynuowała naukę w Szko- pochodził ze znanej profesor-  
nego (od 1924 roku). Pochowany le Sztuk Pięknych i Rzemiosł skiej rodziny ze Lwowa. W War-  
we Lwowie na Cmentarzu Ły- Artystycznych „Kunstgewer- szawie Maria Łomnicka-Buja-  
tyce historycznej, wykonanych  
przez 11 artystów malarzy  
z Bractwa św. Łukasza ,którym  
towarzyszyły inne obiekty, czakowskim. Bratem Jarosława  
między innymi cztery makaty był profesor matematyki Antoni  
sztuki tkackiej zostało  
odznaczone Grand Prix,  
zaś Maria Łomnicka-  
Bujakowa otrzymała  
indywidualnie medal  
srebrny.  
beschule” w Wiedniu. Specja- kowa pracowała w Państwowej  
lizowała się w grafice, emali Szkole Przemysłowej Żeńskiej  
(gobeliny) „wyjątkowej warto- Łomnicki (1881–1941), wybit- i tkactwie. Po powrocie z Wied- jako kierowniczka artystycz-  
ści artystycznej” pod tytułem ny matematyk, jeden z najbar- nia do Lwowa pracowała naj- na Spółdzielni Pracy Absol-  
„Król Jan III Sobieski”. Maka- dziej cenionych przedstawicieli  
ty zostały wykonane według  
projektu profesora Mieczysła- nej. Aresztowany przez gesta- kilimkarskim. Projektowała  
wa Szymańskiego, przez ze- powców wieczorem 3 lipca 1941  
spół hafciarek ze spółdzielni  
„Inicjatywa” w Warszawie pod  
kierunkiem Marii Łomnic- był kwiat lwowskiej inteligen- i jakości wykonania. Jako na-  
pierw jako artystka w Instytu- wentek Szkół Rękodzielniczych  
„Inicjatywa”.  
lwowskiej szkoły matematycz- cie Przemysłowym w Zakładzie  
Projekt gobelinu przygoto-  
wał Mieczysław Szymański,  
m.in. jeden z uczniów prof. Ta-  
deusza Pruszkowskiego, zwią-  
zany też z Bractwem św. Łuka-  
sza. Jak pisał w grudniu 1937  
roku „Kurier Poranny”, „Mie-  
czysław Szymański zdobył  
Grand Prix za makatę „Król Jan  
III Sobieski” (haft i gobelin). Dy-  
plomy honorowe otrzymał „Ład”  
na którego tkaninie wykonano  
makatę i spółdzielnia „Inicja-  
tkaniny. Jej prace były wyso- Projektowała kilimy,  
roku, wraz z grupą innych zna- ko cenione pod kątem walorów  
nych uczonych lwowskich (to artystycznych, oryginalności  
tkaniny, gobeliny.  
Najbardziej znanym  
z nich była makata  
(gobelin w technice  
mieszanej) „Król Jan  
III Sobieski”, która  
była wystawiona  
kiej-Bujakowej.  
W
katalogu  
cji), został rozstrzelany w nocy na  
uczycielka rysunku i projekto-  
wania od 1928 roku pracowała  
wystawy adres Marii Łomnic- 4 lipca na Wzgórzach Wuleckich.  
kiej-Bujakowej podana jako  
Warszawa, lecz naprawdę była  
ona lwowianką, przez wielu lat  
ściśle związaną z rodzinnym  
miastem i pochodziła z rodzi- kację artystyczną otrzymała  
ny zasłużonej i przez pokolenia  
związanej ze Lwowem.  
Maria Łomnicka po ukoń- w Państwowej Szkole Zawodo-  
czeniu lwowskiego prywat- wej Żeńskiej, również kierowa-  
nego gimnazjum żeńskiego ła pracowniami artystycznymi.  
im. Juliusza Słowackiego, edu-  
Od 1930 roku współpraco-  
wała ze Spółdzielnią Artystycz-  
w polskim pawilonie  
na Międzynarodowej  
Wystawie w Paryżu  
w 1937 roku. Był to  
unikalny gobelin  
na Wydziale Przemysłu Ar- ną „Ład” w Warszawie. Tworzy-  
tystycznego lwowskiej Szko- ła m.in. duże makaty (gobeliny)  
ły Technicznej, gdzie studio- figuralne i z pejzażami. Dopie-  
tywa”,  
w
której warsztatach  
makata była haftowana. Poza  
tym Maria Łomnicka-Bujako-  
wa, która kierowała pracami  
nad tą piękną makatą otrzyma-  
ła indywidualnie medal srebr-  
ny. Ów gobelin postanowiono  
też przedstawić w 1939 roku na  
Międzynarodowej Wystawie  
w Nowym Jorku. Jednak maka-  
tę znacznie zmieniono, miano-  
wicie podzielono na cztery czę-  
ści. Faktycznie powstały cztery  
nowe dzieła sztuki pod tytu-  
łami: „Alegoria zwycięstwa”  
(„Anioł”), „Będzie pokój”, „Król  
Jan III Sobieski i cesarz Leopold  
po zwycięstwie pod Wiedniem”  
oraz „Król Jan III Sobieski i kró-  
Maria Łomnicka  
wała malarstwo dekoracyjne  
ro po zamążpójściu przeniosła  
m.in. pod kierunkiem Kazi- się do Warszawy. Jej mąż Jakub  
mierza Sichulskiego, znanego Bujak, utalentowany inżynier  
o wymiarach 12 na 3,5  
metra. Na wystawie  
(1901–1985) urodziła się  
w Kołomyi, zaś w latach  
1904–1934 mieszkała  
we Lwowie. Ojciec jej,  
profesor Jarosław  
Łomnicki (1873–1931)  
był znanym uczonym  
– entomologiem,  
paleozoologiem  
i geologiem, od roku  
1915 i do śmierci  
– dyrektorem  
słynnego Muzeum  
Przyrodniczego im.  
Dzieduszyckich przy  
ulicy Teatralnej,  
lowa Marysieńka  
dworu”.  
z
damami  
W 1940 roku po zakończe-  
niu wystawy w Nowym Jorku  
Stefan de Ropp, komisarz ge-  
neralny polskiego pawilonu,  
zdeponował siedem obrazów  
historycznych Bractwa św. Łu-  
kasza i cztery makaty „Król Jan  
III Sobieski” w uczelni jezuickiej  
Le Moyne College w Syracuse,  
w stanie Nowy Jork, USA, gdzie  
one w latach 1958–2022 zostały  
założonego przez  
znanego mecenasa  
i entuzjasty  
Włodzimierza hr.  
Dzieduszyckiego.  
Jarosław Łomnicki aktyw-  
nie działał też jako społecz-  
nik na rzecz nauki polskiej, był  
OBRAZ „CHRZEST LITWY. ROK 1386”  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
Okruchy historii  
21  
www.kuriergalicyjski.com  
z obozu tureckiego. To właśnie  
on otworzył pierwszą w Wied-  
niu kawiarnie, później wrócił  
do Lwowa.  
Kustosz biblioteki Inga H.  
Barnello tak opisała tematykę  
tych makat wyjątkowej war-  
tości artystycznej: „Katalog  
wystawy wymienia „makaty”  
(gobelin w technice mieszanej),  
przeplatany złotą lub srebrną  
nicią. Używa się też określenie  
„Haft i gobelin”, które oznacza  
gobelin w stylu francuskim. Go-  
belin „Anioł” został wykonany  
tą techniką, w przeciwieństwie  
do innych scen, które zostały  
opisane jako jedyne znane przy-  
kłady gobelinów z nałożonym  
haftem. Są one wełniane, a trzy  
z nich są haftowane wełnianą  
i jedwabną nicią ze szklanymi  
i metalowymi koralikami. Ich  
obecne rozmiary to 9 na 7 stóp  
(2,7 na 2,1 metra) każdy. Pier-  
wotnie wszystkie były połą-  
czone pionowo, co czyniło z nich  
monumentalny gobelin odpo-  
wiedni do wysokiej cylindrycz-  
nej rotundy honorowej w pary-  
skim pawilonie Polski. Był ów  
gobelin 12 metrów wysokości.  
Kolejna makata „Król Jan III  
Sobieski i cesarz Leopold po  
zwycięstwie pod Wiedniem”  
przedstawia dwóch monarchów  
konno w otoczeniu rycerzy i or-  
szaku królewskiego. W tle ob-  
razu legendarne polscy husarze  
skrzydlaci. Jan III Sobieski na  
białym koniu, symbolu zwycię-  
stwa, cesarz Leopold – na czar-  
nym. Trzecia makata „Król Jan III  
Sobieski i królowa Marysieńka”.  
Na nim para królewska została  
przedstawiona w tle kwitnącego  
ogrodu w otoczeniu dam dworu  
królowej. W części dolnej alego-  
ryczne figury zwierząt – wilka,  
węża i łasicy. Na niebie widać  
głowę i ogon komety, zwiastu-  
jącej wojnę z Turkami. W lipcu  
2022 roku dzięki wieloletnim  
staraniom polskiego Minister-  
stwa Kultury i Dziedzictwa Na-  
rodowego (MKiDN) po 83. latach  
siedem historycznych obrazów  
Bractwa św. Łukasza i cztery  
makaty „Król Jan III Sobieski”  
powróciły do Polski i trafiły do  
zbiorów Muzeum Historii Polski  
w Warszawie. Według informa-  
Spółdzielnia „Ład” została  
założona w 1926 roku przez  
profesorów i studentów  
ASP w Warszawie.  
Powstały różnorodne  
warsztaty – projektowano  
meble, ceramikę,  
tkactwo i haſt. Dążono do  
„doskonałego wykonania”,  
najlepszego połączenia  
formy i funkcji, równowagi  
między wyborem  
materiału a techniką.  
Gobeliny są w dużej mierze  
wspólnym dziełem artysty  
i rzemieślnika. Artysta  
miał wiedzę o tkactwie  
i hafcie. Rzemieślnicy,  
dzięki swojej wiedzy  
o projektowaniu, mogli  
wprowadzać własne  
techniki, aby osiągnąć  
pożądany efekt…  
Makata  
„Będzie  
pokój”  
MAKATA „KRÓL JAN III SOBIESKI I KRÓLOWA MARYSIEŃKA”  
Upamiętniają one życie kró- przedstawia mężczyznę, praw-  
la Jana III Sobieskiego, dowód- dopodobnie w zdobytym obozie  
którym podgrzewa kawę, trzy- Kulczyckim, szlachcicu epod  
ce sił zbrojnych sprzymierzo- osmańskim, wraz z alegorycz- mając w ręku młynek do kawy”.  
Sambora na Ziemi Lwowskiej, cji MKiDN, „szczególne wysiłki  
nych narodów, które pokonały  
wojska osmańskie w 1683 roku  
pod bramami Wiednia… Makaty  
zostały utkane i wyhaftowane  
nymi symbolami zwycięstwa,  
jak to białe gołębie i dzieci ofia- nie przedstawia szeroko znaną  
rujące kwiaty. Mężczyzna stoi  
nad opuszczonym ogniskiem, na  
Owa fabuła jednoznacz- który okazał znaczne usługi  
na tym polu zostały poczynione  
przez dyrektora Departamen-  
królowi Janowi III Sobieskiemu  
i popularną właśnie we Lwowie  
historię o legendarnym Jerzym  
pod Wiedniem i dostał w na- tu Dziedzictwa Kulturowego za  
grodę worki z kawą, trofeum Granicą śp. Jacka Millera”.  
Pogoń Lwów łączy młodzież przez sport. Kolejny turniej siatkarski za nami  
W hali widowiskowo-  
sportowej Lokomotiw we  
Lwowie odbyła się druga  
edycja międzyszkolnego  
turnieju siatkarskiego,  
w którym zmierzyli się  
uczniowie starszych klas  
Liceum nr 10 im. św. Marii  
Magdaleny oraz Liceum nr  
24 im. Marii Konopnickiej.  
Wydarzenie było okazją nie  
tylko do sportowej rywalizacji,  
ale również do integracji  
młodzieży z polskich szkół  
i rozwiania jej zainteresowań  
sportowych.  
EUGENIUSZ SAŁO  
TEKST  
chętnie gra w siatkówkę. To wysportowa- oraz konsul Michał Bogdanowicz. Pogra-  
ANDRZEJ TOMKIW  
ZDJĘCIA  
z bardziej wymagającymi przeciwnikami. trenerów rozegrano również towarzyski  
Renat Stramyk z Liceum nr 10 przyznał,  
że kolejne mecze stawiały przed drużyną  
ni chłopcy i dziewczyny. Sport rozwija ich  
mecz drużyn mieszanych, w których zna- fizycznie i duchowo – podkreślił konsul.  
leźli się zawodnicy z obu liceów. Wspólna Na trudne warunki, w jakich odbywa  
tulowali zawodnikom sportowej postawy  
i zaangażowania, a także podziękowali  
trenerom za przygotowanie drużyn i kibi-  
com za doping.  
Zawody rozegrano  
w
kategoriach coraz większe wyzwania. – Najpierw było  
gra pozwoliła młodzieży spotkać się poza się organizacja podobnych przedsięwzięć,  
szkolnymi murami, lepiej poznać i budo- zwrócił uwagę Paweł Kowalski, kierownik  
dziewczęcych i chłopięcych. Uczestnicy łatwo, potem już trudniej. Myśleliśmy, że  
zaprezentowali swoje umiejętności, zaan- w meczu ze starszą grupą będziemy grać  
gażowanie i wolę walki, a mecze dostar- na równi, ale niestety się nie udało. Może  
czyły emocji zarówno zawodnikom, jak  
i kibicom. Faworytami ponownie okazali  
się uczniowie Liceum nr 10, jednak na uwa- czyła również Tatiana Steca z Liceum nr  
gę zasługiwał również wyraźny postęp  
drużyn Liceum nr 24 w porównaniu z po- rę w nim udział po raz drugi. Byłam tutaj  
Po zakończeniu rozgrywek na uczest-  
wać relacje poprzez sport.  
Znaczenie inicjatywy podkreślił kon- towego Pogoń Lwów. – Jesteśmy wdzięczni  
sul RP we Lwowie Michał Bogdanowicz, organizatorom i sponsorom za to, że ten tur-  
W wydarzeniu po raz drugi uczestni- który uczestniczył w ceremonii wręczenia  
nagród. – Wielką i piękną rzeczą jest to, że  
24. – Bardzo mi się spodobał turniej. Bio- taki turniej dla młodzieży polskiego pocho- z różnych polskich szkół we Lwowie mogła  
sekcji siatkarskiej Lwowskiego Klubu Spor- ników czekał poczęstunek przygotowany  
dzięki wsparciu Fundacji Pogoń Lwów.  
Organizatorzy podziękowali Konsu-  
następnym razem wygramy – mówił.  
niej mógł się odbyć pomimo wojny i dzisiej- latowi Generalnemu RP we Lwowie za  
szych alarmów powietrznych, a młodzież  
dofinansowanie projektu „Młodzi w grze  
– podtrzymywanie polskiej tożsamości po-  
przez sport”, a także dyrekcjom obu liceów  
dzenia, uczniów szkół z polskim językiem  
nauczania, odbywa się we Lwowie. Jest to  
się tutaj spotkać – powiedział.  
przednią edycją turnieju.  
pierwszy raz rok temu – powiedziała.  
Zwieńczeniem turnieju była ceremo- za współpracę i udział w przedsięwzięciu.  
– To była dobra gra, wspaniały turniej.  
Dużo nauczyliśmy się nowego. Poznaliśmy  
uczniów z innych szkół. Było wspaniale –  
powiedziała Nadia Gonczarewska, uczen-  
nica Liceum nr 10.  
Istotnym elementem spotkania była ważne wydarzenie wspierane przez stro- nia wręczenia pamiątkowych pucharów  
integracja uczniów obu szkół. Z inicjatywy nę polską. Jak widzimy, młodzież bardzo i medali. Poprowadzili ją Paweł Kowalski  
Wyrazy wdzięczności skierowano również  
do nauczycieli wychowania fizycznego,  
w szczególności do Olgi Pony z Liceum nr  
10, która pomogła w organizacji wydarze-  
nia i sędziowaniu spotkań.  
Podobne wrażenia miała Polina Sokul-  
ska, która podkreśliła znaczenie zdobywa-  
nia nowych doświadczeń i nawiązywania  
znajomości z rówieśnikami. – Zdobyliśmy  
nowe doświadczenie. Poznaliśmy uczniów  
z innych szkół, chociaż z niektórymi już  
graliśmy, bo te zawody odbywają się po  
raz drugi – zaznaczyła.  
Podziękowania otrzymała także re-  
dakcja „Kuriera Galicyjskiego” za patronat  
medialny i promocję turnieju.  
Lwowski Klub Sportowy Pogoń Lwów  
zapowiada kolejną edycję zawodów jesz-  
cze w tym roku. Organizatorzy mają na-  
dzieję, że inicjatywa będzie się rozwijać,  
przyciągając kolejne szkolne drużyny  
i obejmując swoim zasięgiem także inne  
miejscowości obwodu lwowskiego.  
Turniej był także okazją do spraw-  
dzenia swoich możliwości w rywalizacji  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
22  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Sto lat temu urodził się Andrzej Waligórski, jeden z najbardziej błyskotliwych  
poetów humorystycznych, w dzieciństwie i młodości związany ze Lwowem.  
jego losy z „Wesołą Lwowską  
Falą”, bo podobnie jak ta legen- nie, dziś, nabywszy od tam-  
darna audycja przed wojną, tak tej chwili blisko cztery dekady  
„Studio 202” było pierwszą re- doświadczenia, być może ro-  
gularną, pełnowymiarową au- zumiem dlaczego w jego twór-  
dycją rozrywkową w powojen- czości, mierzonej tysiącami  
Przechowując to wspomnie-  
Mędrzec uśmiechu  
Jego myśli obleczone  
w żart nie porywają do  
rechotu, wymagają poczucia  
humoru wzmocnionego  
zdolnością do bystrej  
nym polskim radiu. I podobnie  
jak „Lwowska Fala”, choć „202”  
utworów, o Lwowie mówią tyl-  
ko dwa wiersze – „Rozmowa ze  
tworzono w rozgłośni regional- Lwowem” i „Modlitwa”, niety-  
nej, zyskało ogólnopolską sławę  
i zbudowało trwałą legendę.  
powe, boleśnie liryczne, których  
zresztą nie opublikował za ży-  
refleksji. Jest to satyra  
erudycyjna, inteligencka  
i inteligentna w najlepszym  
znaczeniu tych słów.  
Jan Kaczmarek, znakomity cia. Napisał je w 1946 roku, tuż  
tekściarz, kabareciarz, o poko- po opuszczeniu Lwowa w ostat-  
lenie młodszy od „kierownika”,  
a więc słusznie mający się za  
nim transporcie wypuszczonym  
przed zamknięciem wyrysowa-  
Dowcip Waligórskiego bywa  
więc cięty, lecz zawsze  
wykwintny i perfekcyjny  
literacko. Wedle opinii  
zaprzyjaźnionego  
wychowanka „Studia 202”, pi- nej w Jałcie granicy. Kilka lat po  
sał o Waligórskim, że „odwaga  
i ryzyko były jego ulubionymi  
śmierci Andrzeja Waligórskiego  
podała je do druku siostra poety,  
„używkami” zwłaszcza od mo- odnalazłszy rękopisy w rodzin-  
mentu stworzenia „Studia 202”, nych szpargałach.  
magazynu satyrycznego, który  
od początku, to znaczy od 1956  
Niestety, nigdy się już nie do-  
wiemy co sprawiło, że pamięć  
z Waligórskim Jana  
Miodka, jego twórczość  
pragnie „obudzić myślenie  
i racjonalność. Uderza  
z reguły w narodowe  
stereotypy i w językową  
sztampę, odzierając je  
z maski głupoty i obłudy”.  
W tym właśnie, zdaniem  
profesora, Waligórski jest  
„najbardziej uniwersalny,  
ponadczasowy, i jakże przy  
tym, niestety, aktualny.  
„Być może także tędy  
roku odznaczał się brawuro- o Lwowie nie była dlań powodem  
wą, a czasami wręcz szaleńczą  
odwagą w zwalczaniu głupoty,  
szkodnictwa wszelkiej maści,  
czy napuszonej pychy”.  
do żartów. Szanując tę ciszę, ko-  
rzystajmy z mądrej pogody du-  
cha jego wierszy, gawęd i piose-  
nek, w których często odzywa się  
Poznałem Andrzeja Waligór- przekorne lwowskie echo.  
skiego, zresztą w towarzystwie  
Kaczmarka, w 1990 roku. Były  
to czasy, gdy lwowskie tema-  
ty zostały świeżo „odmrożone”.  
Kilka dni wcześniej Wojciech  
„Tunio” Dzieduszycki zdra-  
dził mi, że i Waligórski „ma ja-  
kieś lwowskie antenacje”. Kiedy  
więc rychło nadarzyła się okazja  
pogadać z „radiowym Zagłobą”,  
jako dziennikarski młokos, ko-  
rzystając z serdecznej atmosfe-  
ry spróbowałem popłynąć na tej  
ożywionej lwowskiej fali i zaga-  
iłem. Powiedział zaledwie parę  
Andrzej Waligórski  
Modlitwa  
Fiat voluntas Tua... sad za oknem płacze  
Za szatą złotych liści, za barwą przepychu...  
Do Ciebie serce moje stęsknione kołacze.  
Chce się skarżyć przed Tobą...  
właśnie snuje się delikatna  
nić duchowo łącząca  
Waligórskiego ze Lwowem.  
Chce się żalić cicho...  
Fiat voluntas Tua... zabrałeś mi wszystko,  
Ojczyznę, ziemię, mienie, radość i pogodę;  
Biedniejszy jestem dzisiaj od tych złotych  
listków,  
SŁAWOMIR GOWIN  
we Lwowie, bo go Niemcy ści- tej ściany zabrał. Tato stanął  
gali”. W powojennych latach z boku i widział, jak wszystkich  
tym niechęt- Żydów rozstrzelali”.  
odaj najżywsze wspo- opowiadał  
o
mnienie jego dzieciństwa  
to chwile spędzane z całą  
rodziną przy głośniku, gdy  
nadawano legendarną „Wesołą ulicy opowiedziane przez ojca:  
Lwowską Falę”. Ciepły, bezpre- „Niemcy wyłapywali ludzi na  
tensjonalny humor, piosenki  
z dobrym tekstem oraz specy- nych oddzielali Żydów, których  
ficzny klimat tamtego radia to- postawili pod murem. I mojego miał się za radiowca i tekścia- gorzkim bon motem, że ma  
warzyszyły mu przez dziesię- ojca też złapali i razem z Żyda- rza, bo słowa poeta w stosun- w pamięci dwa dalekie miejsca.  
nie i bardzo zdawkowo. Ma-  
rek Waligórski przytacza jed- z rodziną w dolnośląskim Ja- po ostatnim wyraźnie akcen-  
no tylko zdarzenie z lwowskiej worze, później we Wrocławiu. tując kropkę. Gdy, ośmielony  
Po ekspatriacji znalazł się zdań, uprzejmie zdawkowych,  
Które wiatr zimny uniósł w brudną kałuż  
wodę.  
B
Szybko zaczął pisywać w pra- odrobinę spirytualną atmosfe-  
sie, a w 1950 roku po raz pierw- rą, nie zważając na dzielące nas  
Fiat voluntas Tua... Bądź Twa wola, Panie,  
Niech mnie trawy przykryją i liście jesienne,  
Tylko niech z Twojej Łaski cud się  
przedtem stanie,  
Niech ujrzę moje Miasto, wolne  
i promienne…  
ulicy, a później od tych złapa- szy zasiadł przy radiowym mi- cztery dekady doświadczenia,  
krofonie i odtąd do końca życia cisnąłem, podsumował rzecz  
ciolecia. Po latach tworzony  
przez niego we Wrocławiu ka- A ponieważ mój dziadek, jako  
baretowy magazyn radiowy  
„Studio 202” był wszakże swo- mieckich, to jakiś Niemiec po- wszystkim zaś twórcą maga- ma, i okupacyjne miasto wcze-  
istą emanacją ducha dawnej znał na szczęście ojca i powie- zynu rozrywkowego „Studio snej młodości, którego na szczę-  
mi ustawili. Za Żyda go wzięli.  
ku do siebie unikał. Kilka lat  
później, jesienią 1956 roku  
Miasto dzieciństwa, rozbrzmie-  
wające „Wesołą Lwowską Falą”,  
Rozmowa ze Lwowem  
lekarz, leczył też oficerów nie- został kierownikiem, przede którego, na nieszczęście już nie  
Bądź zdrowy, Lwowie! Chociaż z ostatnimi  
Opuszczamy mury Twoje prawiekowe  
i chociaż biorę garść Twej świętej ziemi  
Na życie nowe –  
lwowskiej rozrywki.  
dział: „To nie jest Żyd” i go spod  
202”. Symbolicznie splatało to  
ście już nie ma.  
Urodził się 20 październi-  
ka 1926 roku w Nowym Targu  
„przypadkowo”. Rodzice, lwo-  
wiacy, wyjechali tam z powodu  
służbowych obowiązków ojca,  
lekarza. Szybko wrócili, naj-  
pierw do Gródka Jagiellońskie-  
go, później do Lwowa. Zatem to  
Lwów i jego najbliższe okolice  
ukształtowały twórczą osobo-  
wość Andrzeja, doskonale znał  
miasto, przeżył tu obie okupacje.  
Jednak wojenne losy przyszłe-  
go poety w jego dojrzałym życiu  
spowite były mrokiem głębo-  
kiej traumy. Wiadomo, że ojciec  
pracujący w lwowskim szpitalu  
działał także w Armii Krajowej  
i w 1945 roku został areszto-  
wany przez NKWD. Zwolniono  
go, jednak wkrótce po powrocie  
z obozu zmarł na serce.  
Czuję się zdrajcą, żem w ciężkiej potrzebie  
nie zginął raczej, zamiast rzucić Ciebie.  
Przebacz mi, Lwowie... W godziny  
wieczorne,  
gdy słucham, z sercem ciążącym jak ołów,  
czy może dzwony usłyszę nieszporne  
Twoich kościołów –  
Modlitwy moje w Twoją lecą stronę –  
Grodzie mych ojców, Miasto wymarzone!  
W daleką stronę rzuciłeś nas, Boże!  
Ludzie tu obcy – ich dusze jałowe  
nie rozumieją, jak tęsknić może  
serce kresowe...  
Nie mogą pojąć, że na śląskiej ziemi  
Lwów nam się marzy z kościoły swoimi.  
Bądź zdrowe, Miasto! Zanim noc nastanie,  
z duszą stęsknioną, ale nieugiętą,  
Młody Andrzej Waligór-  
ski również działał  
w
pod-  
ziemiu, według relacji syna,  
Marka, uczestniczył „w mło-  
dzieżowych oddziałach Armii  
Krajowej i musiał się ukrywać  
chcę Ci ślubować swe wierne oddanie  
przysięgą świętą:  
iż krwią wywalczę mury Twoje stare  
albo w popioły przemienię się szare!  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
23  
Informacje  
www.kuriergalicyjski.com  
W grudniu rusza kolejna edycja akcji charytatywnej  
„POMOCNA DŁOŃ DLA LWOWA”  
W grudniu odbędzie  
w przedsięwzięcie  
się kolejna edycja  
poprzez przekazanie  
darów rzeczowych lub  
wsparcie finansowe.  
Każdy gest solidarności  
ma znaczenie i pozwala  
sprawić, że święta  
akcji charytatywnej  
„POMOCNA DŁOŃ DLA  
LWOWA”, organizowanej  
przez FUNDACJĘ „SERCE  
DLA LWOWA” w Poznaniu.  
Poznańska Inicjatywa od  
wielu lat niesie pomoc  
Polakom mieszkającym we  
Lwowie oraz na dawnych  
Kresach Wschodnich.  
Bożego Narodzenia będą  
dla wielu rodaków na  
Kresach czasem radości,  
nadziei i pamięci ze  
wolontariuszy, która osobiście  
dostarczy dary do polskich ro-  
dzin, osób samotnych i chorych  
oraz do polskich organizacji  
działających na terenie Lwowa  
strony Polaków z kraju.  
W ramach akcji wolontariu-  
sze przygotowują i dostarczają  
paczki z żywnością, słodycza-  
Akcja „Serce dla Lwowa” od  
lat łączy mieszkańców Pozna-  
mi, środkami higienicznymi, i okolic. Szczególnym wyda- nia, harcerzy, szkoły, wolonta-  
artykułami szkolnymi oraz  
upominkami świątecznymi dla  
dzieci, seniorów i osób znajdu-  
jących się w trudnej sytuacji  
życiowej. Pomoc trafia bezpo-  
rzeniem będzie dodatkowo po- riuszy oraz darczyńców, którzy  
moc organizatorom spotkań św. wspólnie pokazują, że pamięć  
Mikołaja z najmłodszymi pod- o rodakach mieszkających za  
opiecznymi akcji.  
wschodnią granicą pozostaje  
żywa i przekłada się na realną  
pomoc.  
średnio do potrzebujących, bez Organizatorzy  
pośredników.  
zachęcają wszystkich  
ludzi dobrej woli  
do włączenia się  
W tegorocznej edycji, po-  
dobnie jak w latach ubiegłych,  
do Lwowa wyjedzie grupa  
Więcej informacji  
i numer konta na stronie:  
sercedlalwowa.pl/#kontakt  
Lwowska restauracja „Kupoł” zaprasza  
Położona w samym sercu  
Lwowa, przy ul. Cytadelnej  
37. Wyśmienita polska  
kuchnia, ciepła rodzinna  
atmosfera, nastrojowe  
wnętrze i muzyka. Menu  
także po polsku.  
Chór „ECHO” zaprasza  
repertuaru z chóralistyki polskiej (i nie  
Próby oraz spotkania towarzyskie –  
w poniedziałki i środy o godz. 18:30,  
pod kierownictwem profesjonalnych  
animatorów i pedagogów muzyki.  
tylko). Jeśli jesteś młody i dysponujesz za-  
pałem do nauki, to skuteczne nowoczesne  
pliki dźwiękowe pomogą szybko przyswo-  
ić ci partie głosowe.  
Jeśli masz lat 30+, 40+, 50+ itd. i możesz  
poświęcić czas dwa razy w tygodniu na  
próby (2 godz.), to nauczysz się pięknego  
Edward Kuc  
tel.: 0665306908  
„Kupoł” to kameralna restau-  
racja położona w sąsiedztwie  
Lwowskiej Filharmonii oraz  
dawnego Zakładu Narodowego  
im. Ossolińskich oferuje sze-  
roki wybór tradycyjnych gali- rzone warunki do organizacji  
cyjskich dań, bogaty wachlarz przyjęć, bankietów, spotkań  
trunków, wyśmienite desery biznesowych, integracyjnych  
Wszystko to stwarza wyma-  
Zgłoszenie telefoniczne pod nr tel.:  
oraz legendarną lwowską kawę.  
„Kupoł” to miejsce, w którym  
goście zawsze mogą liczyć na  
przyjazną atmosferę i wyjąt-  
kowe przyjęcie. We wnętrzach,  
w których zatrzymał się czas  
belle epoque i przy dźwiękach  
i rodzinnych, romantycznych  
rendez-vous, wystawnych ko-  
lacji oraz innych uroczystości.  
Warto odwiedzić nas o każdej  
porze dnia i roku! Stąd wszędzie  
jest blisko, a całe miasto znajduje  
się na wyciągnięcie ręki. Jesteś  
nastrojowej muzyki poczują we Lwowie – wstąp do „Kupołu”.  
Państwo klimat wspaniałych,  
minionych lat – świata przed-  
wojennego Lwowa.  
KONTAKT: +380506746784  
MAIL: KUPOLLVIV@UKR.NET  
Lwów  
Львів  
Restauracja „Premiera Lwowska”  
Zapraszamy do polskiej restauracji w centrum Lwowa przy ul. Żiż-  
ki 5. Oferujemy wykwintne dania kuchni polskiej i europejskiej,  
burgery, ryby, desery, koktajle oraz szeroki wybór win. Przytulna  
atmosfera, profesjonalna obsługa i niezapomniane smaki.  
Czynne  
codziennie  
11:00–21:00  
Tel. 096 299 82 16, 097 061 73 09  
nr 20 (504) 16–29 października 2026  
24  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Lwowiak Bohdan Łuc zwycięzcą Konkursu Wieniawskiego  
Bohdan Łuc, skrzypek  
urodzony we Lwowie, zdobył  
pierwszą nagrodę w 17.  
skrzypkom możliwości zaprezentowania  
talentu przed międzynarodowym jury.  
Henryk Wieniawski, urodzony w Lubli-  
nie w 1835 roku, należał do najwybitniej-  
szych polskich skrzypków i kompozyto-  
rów XIX wieku. Jako wirtuoz koncertował  
w wielu krajach Europy, zdobywając uzna-  
nie publiczności i muzyków. Jego kompozy-  
cje, w tym koncerty skrzypcowe, polonezy  
i etiudy, na stałe weszły do repertuaru  
skrzypków. Do dziś wymagają nie tylko  
biegłości technicznej, ale także wyczucia  
stylu i umiejętności łączenia wirtuozerii  
z muzyczną ekspresją.  
Międzynarodowym Konkursie  
Skrzypcowym im. Henryka  
Wieniawskiego w Poznaniu.  
Finał konkursu odbył się  
22 października 2026 roku.  
W poznańskim konkursie  
rywalizowało 48 skrzypków  
z różnych krajów.  
ANNA GORDIJEWSKA  
Do finału zakwalifikowało się troje  
uczestników. Drugą nagrodę otrzymał  
chiński skrzypek Jinzhu Li, a trzecią – po-  
łudniowokoreańska skrzypaczka SooBeen  
Lee. Bohdan Łuc okazał się najlepszy  
w gronie finalistów, przekonując jury in-  
terpretacją muzyki skrzypcowej wyma-  
gającej nie tylko doskonałej techniki, lecz  
Pierwszy konkurs w 1935 roku wygrała  
francuska skrzypaczka Ginette Neveu. Dru-  
gie miejsce zajął Dawid Ojstrach, który póź-  
niej stał się jedną z najważniejszych postaci  
światowej wiolinistyki. Wśród nagrodzo-  
nych znalazły się także Ida Haendel i Bro-  
nisław Gimpel. Wybuch II wojny światowej  
przerwał organizację konkursu. Powrócił  
on w 1952 roku, już w Poznaniu, gdzie po-  
został do dziś.  
także dojrzałości artystycznej i umiejętno-  
ści budowania muzycznej narracji.  
W finale Bohdan Łuc wykonał II Kon- dzięki którym jego interpretacje będą mo- Uczestniczył także w kursach mistrzowskich  
Symfoniczną oraz Orkiestrą Symfoniczną  
Filharmonii Lwowskiej.  
W ciągu dziewięciu dekad konkurs  
wypromował wielu znakomitych instru-  
mentalistów. Na liście zwycięzców zna-  
cert skrzypcowy d-moll op. 22 Henryka  
Wieniawskiego z towarzyszeniem Fil-  
gli poznać słuchacze w różnych krajach.  
Bohdan Łuc urodził się 28 listopada 2004  
prowadzonych przez cenionych skrzypków  
i pedagogów, wśród nich Gábora Takácsa-Na-  
Dla Lwowa sukces młodego skrzypka  
harmonii Poznańskiej pod batutą Łuka- roku we Lwowie. Skrzypce zaczął poznawać  
sza Borowicza. Wybór utworu patrona jako dziecko, a jego talent rozwijał się pod  
konkursu miał szczególne znaczenie. opieką pedagogów lwowskiej szkoły skrzyp- cie Muzyki i Sztuki Miasta Wiednia w klasie  
Wieniawski należał do największych cowej. W latach 2011–2014 uczęszczał do profesora Borisa Kuschnira.  
gy’ego, Pinchasa Zukermana i Ivana Vukčevi- ma jeszcze jeden wymiar. Miasto przez leźli się między innymi Ginette Neveu, Igor  
cia. Obecnie Łuc kształci się na Uniwersyte- stulecia było miejscem spotkania różnych  
kultur, języków i tradycji muzycznych.  
Ojstrach, Roza Fajn, Charles Treger, Piotr  
Janowski, Tatiana Grindenko, Wadim Brod-  
Rozwijało się tu życie operowe, działały ski, Alena Baeva, Agata Szymczewska,  
wirtuozów XIX wieku, a jego koncerty do  
dziś pozostają sprawdzianem możliwości  
technicznych i interpretacyjnych skrzyp- naukę we Lwowskiej Specjalistycznej Szkole  
ków. Wcześniej Łuc prezentował między Muzycznej im. Solomii Kruszelnickiej, gdzie  
innymi utwory Eugène’a Ysaÿe’a, Camil- kształcił się między innymi w klasie Marii  
le’a Saint-Saënsa, Karola Szymanowskie- Futorskiej. Od 2017 roku naukę kontynu- szą nagrodę w Międzynarodowym Konkur- cowy im. Henryka Wieniawskiego jest  
go i Siergieja Prokofiewa. W półfinale ował również w Kijowie, w Specjalistycznym sie im. Long-Thibaud w Paryżu. Otrzymał uznawany za najstarszy istniejący  
wykonał Koncert skrzypcowy a-moll An- Liceum Muzycznym im. Mykoły Łysenki, również wyróżnienia publiczności, kryty- konkurs skrzypcowy na świecie. Jego  
Lwowskiej Szkoły Muzycznej nr 1 im. Anato-  
la Kos-Anatolskiego. Następnie kontynuował  
Pierwsze znaczące sukcesy konkurso- teatry, szkoły muzyczne, orkiestry i chó- Soyoung Yoon, Veriko Tchumburidze i Hina  
we skrzypek odniósł jeszcze jako nastola- ry. Lwowskie środowisko muzyczne wy- Maeda. Niektórzy z laureatów stali się póź-  
tek. W 2022 roku zwyciężył w Międzynaro- dało wielu artystów, którzy później wy- niej rozpoznawalnymi solistami, występu-  
dowym Konkursie Skrzypcowym im. Carla  
Nielsena w Danii. Rok później zdobył pierw-  
stępowali na europejskich scenach.  
Międzynarodowy Konkurs Skrzyp-  
jącymi z czołowymi orkiestrami świata.  
Konkurs ma szczególne znaczenie rów-  
nież dla polskiej kultury muzycznej. Łączy  
pamięć o Henryku Wieniawskim z kształ-  
ceniem kolejnych pokoleń instrumentali-  
stów, a zarazem pozostaje miejscem spo-  
tkania różnych tradycji wykonawczych.  
tonína Dvořáka.  
w klasie Olgi Koriniec. W 2018 roku powró- ków muzycznych oraz Orkiestry Gwardii  
Republikańskiej. Bohdan Łuc występował  
pierwsza edycja odbyła się w 1935 roku  
w Warszawie, w setną rocznicę urodzin  
Zwycięzca otrzymał nagrodę w wyso- cił do nauki we Lwowie, pracując w klasie  
kości 60 tys. euro. Przewidziano dla niego  
także możliwość korzystania przez dwa  
lata ze skrzypiec Antonia Stradivariego  
z 1727 roku. Nie mniej ważne będą zapro- cował tam pod kierunkiem Olega Kaskiva,  
szenia na koncerty i trasy artystyczne, Guillaume’a Chilemme’a i Renauda Capuçona.  
Oksany Tsap. Kolejnym etapem edukacji  
była Międzynarodowa Akademia Muzyczna  
Menuhina w Szwajcarii. Bohdan Łuc pra- między innymi z Copenhagen Philharmo- tora i działacz muzyczny. Ideą konkursu  
nic, Orchestre Philharmonique de Mon- było upamiętnienie twórczości Henryka  
te-Carlo, Łotewską Narodową Orkiestrą Wieniawskiego oraz stworzenie młodym  
z orkiestrami i na festiwalach w wielu kra- patrona. Inicjatorem przedsięwzięcia był Zwycięstwo w takim wydarzeniu nie jest  
jach Europy. Jako solista współpracował Adam Wieniawski, bratanek kompozy- wyłącznie wynikiem jednego występu. To  
rezultat wieloletniej pracy i umiejętności  
przekonania jury, że młody artysta ma  
własną osobowość muzyczną.  
Witryna literacka  
Mariusz Olbromski  
PAMIĘĆ O ORLĘTACH  
Które łez nie chcą, ni skarg, ni żałości  
Lecz dają sercom moc czynu, zdrój siły  
Na dzień przyszłości”. Na Łyczakowie  
trwa wciąż moc wielu takich mogił…  
Znów na Orlętach zapłoną znicze.  
Pamięć nie gaśnie, wieki nie zaginie.  
Bo wszak polegli byśmy wolni żyli.  
Swe młode serca jak kamienie  
PEJZAŻ WOŁYŃSKI  
rzucili na szaniec z wiarą i nadzieją.  
Stoją szeregiem w rzędach krzyże,  
idą w ordynku ku gwiazdom do nieba.  
ten t a m ma swój Wysoki Zamek,  
gdzie Pani Łaskawa zawsze czuwa  
i chór aniołów lwowskie pieśni śpiewa.  
Tysiące zniczy – tak wiele wypowie.  
Każda twarz i los zadrży znowu  
wśród liter w malutkim płomieniu.  
Gdy iść tam nie możesz – rusz  
Słońce przetapia czarnoziemy w złoto,  
snują nostalgię dymy ognisk w dali,  
w czaharach chodzą jeszcze ciepłe wiatry,  
jary się barwią kłębowiskiem ożyn,  
tyglami ziół, zwiędłego kwiecia, malin.  
Wiatrów bandury wielostrunne  
po zboczach i po lasach szmernie grają.  
Czasem kurzawę niosą nagle duktem,  
to złote buzdygany gną kukurydz  
a liście szumią jak skrzydła husarii.  
NA CMENTARZU ŁYCZAKOWSKIM  
jednak chociaż z gorącą modlitwą.  
I pochyl czoło w hołdzie, zamyśleniu.  
Tak mży światło zniczy, dymem faluje  
wśród białych figur, kaplic, morza krzyży  
w labiryntach alei, pośród lśniących  
kolumn drzew na zboczach pochylonych.  
Uroczysk tutaj został cały archipelag  
gdzie pracowite życie polskie kwitło.  
Sady zdziczałe gdzieniegdzie zostały  
to winogradem wielkim oplecione,  
to mgłą poranną, szronem aksamitnym,  
nad sianożęcią nigdy niekoszoną.  
Tylko nazwiska, daty. Czasem twarze  
błysną z medalionów, krótka sentencja.  
I prośba o modlitwę, wezwanie zza grobu  
wśród zwilgłych liści pachnących.  
I tylko rosą brylantową wciąż święconą.  
Niekiedy opłakaną cichą gwiazdą  
tak nagle z nieboskłonu spadającą.  
Na Łyczakowie mówią milcząc wieki  
tysięcy świetnych serc uśpionych  
o ich miłości, talentach, zmaganiach.  
Także o losach w ciernistej koronie.  
Przed grobem Konopnickiej trzeba  
też tu stanąć i chłonąć w ciszy słowa,  
do nas skierowane, głębią brzmiące:  
„Proście wy Boga o takie mogiły,