Kurier  
j
Galicy ski  
Niezależne pismo Polaków na Ukrainie  
Jest to też wasze  
miejsce…  
Polskie media na Wschodzie walczą o stabilne finansowanie  
XII Zjazd Federacji w Warszawie  
› strona 9  
Romans Haliny  
Zalewskiej (cz. 1)  
› strona 10  
O XXVI Dialogu  
dwóch kultur  
w Polsce  
Stabilność finansowa redakcji, przyszłość mediów poloninych i ich rola w przeciwdziałaniu dezinformacji –  
to najważniejsze tematy XII Zjazdu Federacji Mediów Polskich na Wschodzie, który 12–13 października odbył się  
w Warszawie. Podczas inauguracji w Sejmie RP przedstawiciele środowisk dziennikarskich z Ukrainy, Białorusi,  
Litwy, Łotwy, Czech, Słowacji, Węgier, Mołdawii i Kazachstanu podkreślali, że bez silnych mediów trudno mówić  
› strona 12  
Wielki jubileusz  
Ogólnopolskiego  
Festiwalu  
o zachowaniu więzi z polskością.  
› strona 4  
Piosenki i Bałaku  
Lwowskiego  
Adriana Porowska: „Akcja Pamięć Pogranicza jest niezwykle istotna  
dla obu społeczeństw”  
7 października polscy  
i ukraińscy wolontariusze ze  
Stowarzyszenia Folkowisko  
z Gorajca, Stowarzyszenia  
„Czajnia” z Tomaszowa  
Lubelskiego, Fundacji O Rzesz  
z Rzeszowa oraz uczniowie  
liceum nr 1 w Sokalu  
› strona 16  
i studenci Katolickiego  
Uniwersytetu we Lwowie  
w ramach tegorocznej  
akcji „Pamięć Pogranicza”  
wspólnie porządkowali  
teren historycznego  
Państwo  
chrześcijańskie,  
bądź odczulanie  
cmentarza i Kopca Powstania  
Styczniowego w Sokalu.  
Do prac w tym miejscu  
wiecznego spoczynku  
włączyła się również Adriana  
Porowska, sekretarz Stanu  
w Kancelarii Prezesa Rady  
Ministrów RP.  
› strona 20  
› strona 5  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
2
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Zakończono ekshumacje na Hołosku we Lwowie.  
Odnaleziono szczątki 115 polskich żołnierzy  
Budynek Akademii Nauk  
poważnie uszkodzony  
po rosyjskim ataku  
Zakończyły się prace  
ekshumacyjne na terenie  
dawnego cmentarza w Hołosku  
Wielkim, znajdującym  
Co najmniej dwie osoby  
zginęły, a 26 zostało rannych  
w wyniku rosyjskich ataków  
na Kiów 28 września –  
zakończeniu prac odpowiednie służby  
będą mogły ocenić stan konstrukcji i usta-  
lić, czy budynek będzie można odbudować,  
czy też konieczne będzie usunięcie pozo-  
stałości i wzniesienie nowej konstrukcji.  
W rejonie hołosijiwskim rosyjski atak  
uszkodził również budynek centrum me-  
dycznego. Początkowo informowano  
o trzech osobach poszkodowanych, a następ-  
nie bilans wzrósł do ośmiu rannych. W pobli-  
żu zapalił się także dach czteropiętrowego  
się obecnie w granicach  
administracyjnych Lwowa.  
Prowadzone od 25 sierpnia  
działania doprowadziły do  
odnalezienia i ekshumowania  
szczątków 115 żołnierzy  
Wojska Polskiego, którzy  
polegli we wrześniu 1939 roku  
podczas obrony Lwowa.  
poinformował mer stolicy  
Ukrainy Witali Kliczko.  
Osiem osób zostało  
hospitalizowanych, a jedna  
z nich jest w ciężkim stanie.  
Jednym z celów rosyjskiego ataku był  
Prace prowadził Instytut Pamięci  
Narodowej we współpracy z ukraińskim  
partnerem firmą „Ukraińska Pamięć”.  
budynek Narodowej Akademii Nauk Ukra- budynku mieszkalnego. Strażacy uratowali  
iny w rejonie szewczenkowskim Kijowa.  
W wyniku uderzenia w budynku wybuchł  
z niego jedną osobę i ugasili pożar.  
Według mera Kijowa Witalija Kliczki  
W działaniach uczestniczył również dr  
Przy szczątkach zabezpieczono około  
terenu do stanu pierwotnego oraz zamknię-  
ciem bazy.  
pożar, a jego górna część została poważ- łącznie w wyniku ataków 28 września  
nie zniszczona. Początkowo informowano w stolicy zginęły dwie osoby, a 26 zosta-  
o jednej ofierze śmiertelnej i sześciu oso- ło rannych. Osiem osób trafiło do szpitali.  
bach rannych. Pozostałym poszkodowanym udzielono  
Ukraińskie służby ratunkowe prowadzi- pomocy ambulatoryjnej lub bezpośrednio  
Łukasz Szleszkowski, przedstawiciel Uni- 2900 przedmiotów. Wśród nich znalazły  
wersytetu Medycznego we Wrocławiu. się elementy wyposażenia i umundurowa-  
Przedsięwzięcie odbywało się przy udzia- nia wojskowego, m.in. guziki, klamry, heł-  
le Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Na- my, bagnety oraz znaki tożsamości, czyli  
rodowego RP oraz Konsulatu Generalnego tzw. nieśmiertelniki.  
Jednocześnie trwa poszukiwanie rodzin  
polskich żołnierzy, których szczątki odnale-  
ziono na Hołosku. Informacje o krewnych  
mogą pomóc w przeprowadzeniu badań  
DNA i identyfikacji poszczególnych osób.  
Ekshumacje są kolejnym etapem działań  
mających na celu odnalezienie, zidentyfiko-  
wanie oraz zapewnienie godnego pochówku  
polskim żołnierzom poległym podczas obro-  
ny Lwowa we wrześniu 1939 roku.  
Ostatnim etapem przedsięwzięcia bę-  
dzie uroczysty pochówek odnalezionych  
szczątków żołnierzy Wojska Polskiego na  
polskim cmentarzu w Mościskach w obwo-  
dzie lwowskim.  
ły na miejscu akcję gaśniczą oraz rozbiórkę  
uszkodzonych konstrukcji. W trakcie prze-  
na miejscu.  
Do ataków odniósł się również prezy-  
RP we Lwowie.  
Odnaleziono również przedmioty oso-  
W trakcie prac odsłonięto obszar o po- biste należące do pochowanych żołnierzy  
wierzchni około 260 metrów kwadrato- – portfele, monety, niezbędniki, klucze  
wych, na którym ujawniono trzy rzędy oraz dewocjonalia. Zabezpieczone arte-  
pochówków w sąsiedztwie istniejącego fakty mogą mieć znaczenie zarówno dla  
upamiętnienia. Szczątki polskich żołnierzy dalszych badań historycznych, jak i proce-  
znajdowały się w pojedynczych grobach su identyfikacji poległych.  
szukiwania gruzowiska ratownicy odnaleźli dent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. W jed-  
ciało kolejnej osoby. Państwowa Służba  
Ukrainy ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (DSNS)  
nym z komunikatów poinformował o ro-  
syjskim uderzeniu w budynek Akademii  
poinformowała następnie, że działania ra- Nauk oraz o ataku na placówkę medyczną  
townicze w tym miejscu zostały zakończone. w centrum Kijowa. Podkreślił, że służby  
Według Kateryny Pop, rzeczniczki Ki- ratunkowe kontynuowały wówczas dzia-  
jowskiej Miejskiej Administracji Wojsko- łania na miejscu uderzeń.  
rozmieszczonych na całej długości mogiły.  
Podczas prac ujawniono także szczątki  
Wcześniejsze informacje przekazywa- 18 żołnierzy niemieckich. Zostały one pod-  
ne w trakcie prac mówiły o odnalezieniu jęte przez firmę „Ukraińska Pamięć” i prze-  
szczątków 90 osób. Ostatecznie liczba ta kazane niemieckiej organizacji Volksbund,  
wzrosła do 115 polskich żołnierzy. Jak poda- zajmującej się poszukiwaniem oraz pochów-  
je IPN, liczba odnalezionych szczątków oraz kiem szczątków niemieckich żołnierzy.  
sposób ich pochowania odpowiadają wcze-  
śniejszym ustaleniom wynikającym z analiz dzone są działania związane z uporządkowa-  
historycznych oraz relacji świadków. niem miejsca ekshumacji, przywróceniem  
wej, pożar objął niemal wszystkie kondy-  
gnacje budynku, z wyjątkiem pierwszej.  
Prezydent Ukrainy poinformował rów-  
nież, że tego samego dnia rosyjskie ataki ob-  
Górna część obiektu została całkowicie jęły inne obiekty cywilne w Ukrainie, między  
zniszczona, a konstrukcja budynku zawali- innymi przedsiębiorstwo farmaceutyczne  
Instytut Pamięci Narodowej poinformo-  
wał, że o terminie uroczystości pogrzebo-  
wych zostanie wydany osobny komunikat.  
ła się w kierunku pierwszego piętra.  
i stacje paliw w Kijowie oraz centrum bizne-  
Po zakończeniu prac terenowych prowa-  
– Długo prowadzony był rozbiór gru- sowe w Dnieprze.  
zów, ponieważ cała konstrukcja poszła  
ŹRÓDŁO: NA PODSTAWIE IPN  
w kierunku pierwszego piętra, konstruk-  
cji nośnej budynku – powiedziała Ka-  
teryna Pop. Jak zaznaczyła, dopiero po  
ŹRÓDŁO: DSNS UKRAINA/ VITALIY  
KLYCHKO/ KATERYNA POP/  
VOLODYMYR ZELENSKYY  
XVIII Dni Kultury Polskiej w Żytomierzu  
Noc na 14 października pod ostrzałem  
W Żytomierzu w środkowo-  
zachodniej Ukrainie  
13 października od godz.  
nie ostrzegli wcześniej o wystrzeleniach,  
więc Ukraina wykryła pociski dopiero  
w momencie zbliżania się ich do miasta,  
a po alarmie praktycznie nie było czasu  
na reakcję.  
Druga fala pocisków balistycznych roz-  
poczęła się po godzinie 4:00 nad ranem.  
Wróg wystrzeliwał je seryjnie, w odstępach  
kilku godzin. Oprócz sektora energetyczne-  
go, znacznym uszkodzeniom uległa infra-  
struktura kolejowa w różnych regionach.  
Dzielnice mieszkalne są ostrzeliwane od  
dwóch dni również w Równem, gdzie trafio-  
no m.in. w gmach Wydziału Sztuki Muzycz-  
nej Uniwersytetu w Łucku. Są ranni.  
zakończyły się Dni Kultury  
Polskiej, jedna z największych  
imprez mniejszości polskiej  
w tym kraju, która w tym  
roku zgromadziła ponad 200  
uczestników.  
18:00 i przez całą noc na 14  
października Rosja prowadziła  
kolejny zmasowany, łączony  
atak na Ukrainę, wykorzystując  
drony i 39 rakiet różnych  
typów, celujących po  
trajektorii balistycznej. Cechą  
charakterystyczną ataku było  
równoczesne stosowanie  
środków uderzeniowych  
różnych typów z różnych  
kierunków oraz dużej ilości  
„balistyki” przeciwko obiektom  
energetycznym – informują Siły  
Powietrzne Ukrainy.  
Zwieńczeniem wydarzenia był sobotni  
Festiwal Kultury Polskiej „Tęcza Polesia”,  
na którym wystąpiły 22 zespoły, repre-  
zentujące organizacje i szkoły polskie  
z niemal całej Ukrainy.  
Jego uczestnicy w rozmowie z dzienni-  
karzami PAP wyrażali przekonanie, że kul-  
tura jest sposobem na zachowanie własnej  
tożsamości narodowej, pomimo trwającej  
w Ukrainie wojny.  
– Wyjechaliśmy na początku wojny  
do Polski, potem do Stanów Zjednoczo-  
Jesteśmy też silni, naród polski i ukraiński,  
gdy wspólnie opieramy się wspólnemu wro- wieńce i zapalili znicze pod krzyżem w pol-  
gowi, jakim jest Rosja – podkreśliła.  
Otwierając sobotni koncert ukraiń-  
ska orkiestra wojskowa odegrała hymny  
Ukrainy i Polski, następnie minutą ciszy  
Uczestnicy Dni Kultury Polskiej złożyli  
Rosja masowo atakowała obiekty kole-  
jowe w różnych regionach Ukrainy. Zaata-  
kowano lokomotywownie i wagonownie,  
firmy remontowe, stacje kolejowe oraz  
skim miejscu pamięci w Żytomierzu.  
– Wspominaliśmy Polaków, których  
rozstrzelały sowieckie władze bądź ze- Rosjanie wystrzelili około godziny 23:00.  
Pierwszą falę pocisków balistycznych  
słały do Kazachstanu. Wielu z naszych  
Głównym celem ataku była elektrocie- tabor kolejowy w obwodach chmielnic-  
płownia w stolicy Ukrainy, ale trafili rów- kim, winnickim, kijowskim, charkowskim  
nych. Po dwóch latach wróciliśmy, bo uczczono pamięć żołnierzy, poległych przodków, którzy zginęli w represjach,  
zrozumieliśmy, że polskość na Ukrainie  
trzeba wspomagać, żeby dorobek po-  
przednich pokoleń Polaków w tym kra-  
ju przetrwał – wyznała Karolina Jermak  
z Zespołu Pieśni i Tańca Polanie znad  
Dniepru z Kijowa.  
Głównym organizatorem XVIII Dni Kul-  
tury Polskiej oraz XXXI Międzynarodowego  
Festiwalu Kultury Polskiej „Tęcza Polesia”  
było Stowarzyszenie Kongres Oświaty Po-  
lonijnej oraz Żytomierski Obwodowy Zwią-  
zek Polaków na Ukrainie.  
Prezes Związku Wiktoria Laskowska-  
-Szczur za najważniejsze zadanie imprezy  
uważa pielęgnowanie polskości w star-  
szym pokoleniu Polaków i jej krzewienie  
wśród młodzieży.  
w wojnie z Rosją. Przypomniano, że wśród  
nich jest wielu obywateli Ukrainy polskie- wiła  
go pochodzenia.  
do dziś nie ma swoich grobów – mó- nież w dziewięciopiętrowy budynek. Sta- i tarnopolskim.  
w
pierwszym dniu wydarzenia  
nem na poranek, zginęły tam co najmniej  
trzy osoby, ponad 20 zostało rannych.  
Laskowska-Szczur.  
ŹRÓDŁO: LB.UA, KORESPONDENT.NET,  
MONITOR WOŁYŃSKI  
– Jako społeczność Polska staramy się  
Przymusowe wywózki Polaków z ów- Amerykańscy partnerzy drugą noc z kolei  
czesnego ZSRR do Kazachstanu miały miej-  
mówić o wojnie i wspierać żołnierzy, którzy  
na niej walczą. Są wśród nich nasi koledzy  
z zespołu, którzy śpiewali z nami, tańczy- około 70 tys. Polaków i Niemców. Władze  
li, a dziś nas bronią – podkreśliła Karolina  
Jermak.  
XVIII Dni Kultury Polskiej trwały od  
piątku. Przeprowadzono wówczas m.in.  
Międzynarodową Konferencję Naukowo- skiego dla uczniów języka polskiego oraz  
-Praktyczną pod hasłem „Pamięć historycz- warsztaty edukacyjne dla nauczycieli.  
na, wartości demokratyczne i bezpieczeń-  
stwo Europy: polsko-ukraiński wymiar”.  
W piątek wieczorem odbył się nato- wycieczka wytyczona adresami polskimi  
miast koncert „Ignacy Jan Paderewski. w tym mieście oraz msza święta w koście-  
sce w 1936 roku. Wywieziono wówczas  
Andrzej Duda o końcu wojny w Ukrainie  
sowieckie uznawały ich za wrogów.  
W sobotę, drugiego dnia wydarzenia,  
przeprowadzono Konkurs Recytatorski  
Poezji Polskiej im. Walentyna Grabow-  
Andrzej Duda ocenił, że zakończenie  
wojny na Ukrainie nie może  
oznaczać trwałego przejęcia  
okupowanych terenów przez Rosję. –  
To jest coś, nad czym świat nie może  
tak po prostu spokojnie przejść, bo  
jest to straszliwie niebezpieczny  
precedens – powiedział były  
– Trzeba uczynić jak najwięcej, by te-  
reny, które Rosja dzisiaj okupuje, nie stały  
się Rosją – mówił w Newsmax Polska.  
– Rosja nie może zyskać na tej wojnie  
i to przede wszystkim dzisiaj przywódcy  
światowi powinni mieć na względzie, kie-  
dy zastanawiają się nad tym, w jaki spo-  
sób można doprowadzić do zakończenia tej  
wojny – powiedział Andrzej Duda.  
W niedzielę, w ostatnim dniu przeglą-  
du w Żytomierzu, odbyła się tradycyjna  
prezydent w Newsmax Polska.  
– Dni Kultury Polskiej pokazują, jak silni  
są Polacy tutaj, na Ukrainie. Trwają bombar-  
dowania, często nie mamy prądu, nie mamy  
światła, ale zbieramy się wszyscy razem.  
Muzyka, która serca jednoczyła” w wyko- le konkatedralnym w intencji pokoju na  
naniu nauczycieli i uczniów szkół muzycz- Ukrainie.  
nych. Na polskim cmentarzu w Żytomierzu  
Andrzej Duda uznał rosyjską agresję  
na Ukrainę za najpoważniejsze naruszenie  
prawa międzynarodowego od 1945 r.  
ŹRÓDŁO: ŁUKASZ KUCZERA,  
WIADOMOŚCI.WP.PL  
pochowany jest ojciec Paderewskiego.  
Z ŻYTOMIERZA JAROSŁAW JUNKO (PAP)  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Wolna Trybuna  
3
www.kuriergalicyjski.com  
Prezydent musi odejść  
10 października Donald  
satelitarną, aby odciąć się od  
Starlinka, należącego do nie-  
obliczalnego Elona Muska. Ten  
regularnie sięga po szantaż  
wobec Ukrainy, a teraz i sabo-  
taż, ograniczając zdolności bo-  
jowe Ukraińców. Co prawda za  
toczącymi się rozmowami nie  
stoi altruizm, a obawa przed  
utratą pozycji na rynku wobec  
nowych inwestycji Muska, ale  
powody mają mniejsze znacze-  
nie, niż efekty, jakie możemy  
dzięki nim osiągnąć.  
Byłoby doskonale, gdyby-  
śmy w Europie i w innych dzie-  
dzinach dostrzegli, jak wielkie  
korzyści może nam przynieść  
współpraca i szukanie rozwią-  
zań, które pozwolą nam działać  
niezależnie od USA. Jeżeli jeden  
człowiek może, bez ostrzeżenia,  
wpłynąć na losy operacji bo-  
jowych, odcinając ukraińskie  
Trump oznajmił, że żąda  
zmiany prezydenta Ukrainy.  
Być może świat przeszedłby  
nad tym do porządku  
dziennego, bo chyba niewiele  
osób przejmuje się tym,  
co mówi prezydent USA,  
skoro on sam nie szanuje  
swoich słów. Zmienia zdanie,  
zaprzecza, by powiedział to,  
co udokumentowały media,  
podejmuje decyzje w imieniu  
innych polityków. Dość  
wspomnieć zdumienie, jakie  
wywołało jego stwierdzenie  
o zgodzie Rosji i Ukrainy  
na „rozejm energetyczny”.  
Kiów usłyszał o tym od  
Trumpa, Moskwa przegapiła  
tę wiadomość i nadal  
bombardowała ukraińską  
infrastrukturę energetyczną.  
Ukraińcy mieli pretensje, ale  
im wyjaśniono, że rozejm ma  
dotyczyć jedynie rafinerii,  
których nie posiadają  
(jedna uszkodzona nie liczy  
się). W tej sytuacji Rosja  
faktycznie może w pełni  
dotrzymać „porozumienia”  
– co miała zniszczyć, już  
zniszczyła, a inne cele nadal  
są w jej zasięgu. Ukrainie  
z kolei nie wolno atakować  
rafinerii rosyjskich, które  
będą potrzebne Trumpowi.  
realizować do tego samego kraju,  
który produkuje olej napędowy  
z nadwyżką, ale bardziej opłaca  
Czy jest to prawdopodobny  
scenariusz? Problem w tym, że  
dziś, gdy mowa o polityce USA,  
który rozpętał. Jakby tego było  
mało, próbuje ingerować w spra- wojsko od systemu łączności  
wy wewnętrzne suwerennego satelitarnej Starshield, nie-  
zbędnego do kontroli dronów  
raczej nie ma, być jego prezy- atakujących rosyjskie cele, tym  
bardziej musimy liczyć tylko na  
siebie.  
Byłoby jeszcze lepiej, gdy-  
cjonujące w Polsce wojska ame- byśmy mogli do tego przeko-  
mu się go eksportować, niż za- wszystkie warianty leżą na sto- kraju i narzucać mu kto ma, lub  
oferować Amerykanom. Istny  
cyrk, który kosztować będzie  
ludzkie życie, bo z pozyskanych  
pieniędzy Moskwa będzie fi- oraz dzięki tej świetnej wia- obawia się dnia, w którym sta-  
nansować prowadzoną wojnę.  
Dodajmy, że podejmując tę  
decyzję administracja Trumpa oleju napędowego dla Amery- nas do zmiany władzy na taką,  
złamała prawo. Nie tylko wprost kanów – a właściwie dla ca- która jest bliższa wizji zrodzonej  
naruszając decyzję Kongre- łego świata – będą gwałtow- w Waszyngtonie. Ktoś powie, że  
su USA z 2022 roku, dotyczą- nie i znacząco spadać!” cieszy to niemożliwe? A czemu by nie?  
cą zakazu importu rosyjskich  
surowców energetycznych, ale  
też nie przedstawiając uza- ci wątpią w polepszenie sy- zdanie, a przede wszystkim nie  
sadnienia tego kroku. O braku  
konsultacji z Kongresem nawet  
le i sięga się po nie wymiennie.  
„Dzięki naszej całkowitej dentem. Trudno w tej sytuacji  
kontroli nad cieśniną Ormuz dziwić się, że część Polaków  
domości dotyczącej rosyjskich  
zasobów energetycznych ceny  
rykańskie zaczną przekonywać  
nać polityków różnych opcji,  
bo dla niektórych ostrożność  
wobec Waszyngtonu jest wciąż  
równoznaczna zdradzie stanu  
i z uporem nie zauważają, że to  
Ameryka zdradza nas i atakuje  
słowami swojego prezydenta.  
Byłoby wspaniale, gdyby  
wreszcie pojęli to zwyczajni  
obywatele, ale tutaj akurat po-  
jawił się cień nadziei, że choć  
kilka osób przejrzy na oczy.  
Zniszczenie przez Ukraińców  
się Trump w jednym ze swo- Przecież tym wojskiem rządzi  
ich wpisów, chociaż eksper- dziś ktoś, kto co chwilę zmienia  
AGNIESZKA SAWICZ  
tuacji. Iran natomiast ogłasza  
wdrożenie nowej strategii, za Nie pojmuje nawet, że układa się  
sprawą której chce zwiększyć  
wpływ na tę newralgiczną trasę  
transportową.  
rozumie, co dzieje się na świecie.  
merykański przywód- nie warto wspominać. O tym,  
ca dogadał się bowiem że Trump ponownie pokazał,  
z Putinem, który przeko- ile dla niego znaczą sojusze  
ze zbrodniarzem. Jak dotąd nikt  
nie słyszał, by Trump domagał  
się uczciwych wyborów w Rosji.  
Dziś mówi się coraz więcej  
A
nał go, że musi zrealizować cele  
Specjalnej Operacji Wojskowej  
i dobrze było, aby nikt mu w tym  
nie przeszkadzał. Trump poszedł  
w swojej uprzejmości o krok da- ropę, skoro dziś sam gotów jest  
lej i chcąc zagwarantować przy- wspierać zabijanie.  
(nic), też można byłoby milczeć.  
I o tym, jakie to ma znaczenie,  
że jeszcze niedawno nakładał  
cła na kraje kupujące rosyjską  
Skoro w kwestii Iranu może  
infrastruktury  
rosyjskiego  
być trudno o spektakularny suk- o kompromitacji Stanów Zjed- Yandexu sprawiło, że w Inter-  
ces przedwyborczy, Trump ser- noczonych, utracie zaufania,  
wuje inne rozwiązanie i radośnie upadku wartości, na których  
oświadcza, że „Zakrojone na sze- zbudowano ten kraj, o zniszczo-  
roką skalę poszukiwania ropy,  
gazu i minerałów rozpoczną się  
wkrótce na naszej nowej i pięknej  
Grenlandii!”. Co prawda Dania  
necie przycichły głosy opluwa-  
jące Ukrainę, Unię Europejską,  
NATO. Niektórym zniknęło  
grono obserwatorów, a komen-  
tarzy pisanych przez Zapłaka-  
ną Kuzynkę i Mariusza Mariu-  
sza jest jakby mniej. Może choć  
niektórzy zastanowią się, czy  
nie są od dawna ofiarami ro-  
nym autorytecie. Co więcej, po-  
wtarza się, że USA stają się w tej  
konfiguracji politycznej zagro-  
żeniem. Rządzi nimi człowiek,  
jacielowi z Kremla spokojny sen,  
zapowiedział odcięcie Ukraiń- w ocenie Trumpa fakt, że taka  
ców od danych wywiadowczych.  
Wcześniej, jak donosi „Financial  
Times”, zagroził ograniczeniem trzeby kraju na kilkadziesiąt ły we wrześniu w Nowym Jorku  
Chyba też niewiele zmieni  
ilość paliwa, jaką spodziewa się  
otrzymać z Rosji, zaspokoi po- i Grenlandia oraz USA podpisa- który niczym rozkapryszone  
dziecko nałożył sankcje na Mię-  
dostaw uzbrojenia dla Kijowa,  
jeśli ten nie przerwie ataków na  
rosyjskie pozycje.  
Jest to o tyle ważne dla Stanów  
Zjednoczonych, że ich prezydent  
postanowił wrócić do otwarcie  
prowadzonych interesów z Ro- nek i import rosyjskiego diesla,  
sją. Skoro rozpętał wojnę z Ira- które będzie obowiązywać do 7  
nem i nie potrafi jej zakończyć,  
a Amerykanie płacą za pali-  
wo horrendalne kwoty (jeszcze  
w marcu cena diesla wynosiła  
3,6 dolara, dziś sięga 6,3 dolara  
za galon), musi rzucić opinii pu- winna wszystkiemu jest Ukra- denta. Tymczasem w sercu Eu- czenie kilku rosyjskich rafi-  
blicznej ochłap, którym ta przez  
moment się zadowoli i na powrót  
uwierzy w geniusz biznesme- zaprzestano też dzielenia się  
na, który stał się politykiem. Na  
chwilę przed niezwykle waż- mi z Kijowem, w tym ostrzeże- w sklepach, regulując rachun- ale też kłamie w tak wielu kwe-  
godzin. Znacznie ważniejsze porozumienie w sprawie bez- dzynarodowy Trybunał Karny, syjskiej propagandy, może ko-  
wydaje się w tym kontekście  
nie 4,8 miliona ton rosyjskiego  
oleju napędowego, ale złagodze- ciem terytorium i nieograniczo- Pillay, po czym zaczął grozić  
nie sankcji nałożonych na Rosję  
na sprzedaż, dostawę, rozładu-  
pieczeństwa, ale zdaje się, że nie  
było ono równoznaczne z przeję- Pokojowej Nagrody Nobla Navi  
którego sędzią była laureatka  
muś zrobi się głupio.  
A
najlepiej będzie, jeśli  
wszyscy pojmiemy, że sojusz-  
nik, aby nim być, musi być  
przewidywalny i wiarygodny.  
I że jeśli układa się z naszymi  
wrogami, to coś z tym sojuszem  
jest nie tak.  
ną eksploatacją zasobów.  
Norwegii. A to tylko dlatego, że  
Jednocześnie na drugim znów nie dostał Pokojowej Na-  
końcu świata Rosja udaje, że  
jest silniejsza, niż wszyscy  
sądzą i może rozdawać kar-  
grody Nobla za te wojny, które za  
jego sprawą toczą się na świecie.  
Waszyngton udaje, że nie  
kwietnia 2027 roku.  
Cały świat płaci na stacjach  
benzynowych za wojnę USA  
z Iranem, a tymczasem ten,  
kto ją rozpoczął, przekonuje, że  
ty. Niektórzy politycy i oby- widzi śmierci, za które odpo-  
watele amerykańscy wierzą wiada nowy przyjaciel Trumpa.  
w te zapewnienia, tak jak wie- Udaje że za kryzys paliwowy  
rzą w opowieści swojego prezy- odpowiada częściowe znisz-  
Krzysztof Kowalewicz  
(ur. 1974) zajmuje  
się rysunkiem  
ina i brudzi sobie ręce ukra- ropy ponosimy coraz większe  
ińską krwią. Jeśli faktycznie  
nerii, choć wiele państw i tak  
od lat nie sprowadza surowców  
z tego kraju. Kłamie, że Kijów  
nie chce rozejmu czy pokoju,  
satyrycznym od 16.  
roku życia. W prasie  
zadebiutował w 1990  
roku. Jest autorem  
kilkuset rysunków  
opublikowanych w prasie  
lokalnej w całej Polsce  
oraz w prasie poloninej.  
Obecnie prowadzi stałe  
rubryki satyryczne  
w dwóch tytułach  
prasowych.  
koszty kupczenia demokracją,  
wolnością, życiem. Płacimy za  
informacjami wywiadowczy- polityczny i biznesowy cynizm  
nymi wyborami połówkowymi  
w USA Trump wylewnie podzię- balistycznych (Trump twier- do zbrojeń, choć pieniądze te  
kował Putinowi za „otrzymuje- dzi, że dane są przekazywane, powinny być przeznaczone na  
my ogromne ilości paliwa, a kon- Zełenski że nie), można skła- zdrowie i edukację. Pomagając  
kretnie oleju napędowego”, które niać się ku refleksji, która jest  
ma dostarczyć Rosja. coraz częściej podnoszona – że  
niami o wystrzeleniu pocisków  
ki, dokładając kolejne miliony  
stiach, że trudno je wszystkie  
tu wymienić. Jego decyzje wy-  
muszają podejmowanie dzia-  
łań, które uniezależnią Europę  
od Stanów Zjednoczonych, co  
jeszcze niedawno byłoby nie  
do pomyślenia. Teraz Deut-  
sche Telekom, Orange, Vodafo-  
państwu, które nasz sojusznik  
(USA przynajmniej formalnie  
Ta sama, która nie ma pa- w zamian za kapitulację Ukra- wciąż nim są) usiłuje rozbroić  
liwa dla własnych obywateli,  
a niedobory na stacjach są tam  
codziennością. Dostawy ma  
iny prezydent Stanów Zjedno- i skazać na porażkę.  
czonych chce kupić sobie po-  
parcie swoich obywateli.  
Trump każe niewinnym lu- ne i Telefónica chcą wspólnie  
dziom płacić życiem za konflikt, budować europejską łączność  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
4
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
Polskie media na Wschodzie walczą o stabilne finansowanie  
XII Zjazd Federacji w Warszawie  
dokończenie ze strony 1  
TEKST I ZDJĘCIA  
EUGENIUSZ SAŁO  
XII Zjazd Federacji Mediów Polskich  
na Wschodzie zgromadził przedstawicieli  
polskich redakcji działających poza grani-  
cami kraju, organizacji wspierających Po-  
laków za granicą oraz instytucji państwo-  
wych. Spotkanie było okazją do wymiany  
doświadczeń, omówienia problemów,  
z którymi mierzą się redakcje polskie oraz  
wypracowania rekomendacji dotyczących  
dalszego wsparcia polskich mediów na  
Wschodzie.  
Podczas otwarcia uczestnicy wielokrot-  
nie zwracali uwagę na trudną sytuację fi-  
POLSKIE CZASOPISMA WYDAWANE NA WSCHODZIE  
nansową redakcji, szczególnie w kontekście  
LILIA LUBONIEWICZ I MIKOŁAJ FALKOWSKI  
zmian w systemie dotacji. Nie zabrakło rów-  
nież głosów dotyczących bezpieczeństwa  
Odnosząc się do przykładu Zaolzia, pod-  
kreślił, że lokalne redakcje mogą skutecznie  
przeciwdziałać próbom wywoływania na-  
pięć między społecznościami. Ich siłą jest  
odpowiedzi na pytania o przyszłość współ-  
pracy redakcji z państwem polskim.  
dziennikarzy pracujących w warunkach inicjatywami, nowymi artykułami, nowy- czterech ma pozwolić przeznaczyć więcej  
wojny i represji politycznych.  
mi projektami – podsumowała.  
pieniędzy na zadania medialne.  
Halina Szczotka ponownie  
na czele Federacji  
Podkreślił ponadto, że redakcje powinny znajomość lokalnych realiów oraz zaufanie  
Nie możemy pracować  
bez finansowania  
Prezes Federacji Mediów Polskich na  
Wschodzie i redaktor naczelna polskiego  
Senat zapowiada dalsze  
wsparcie  
dostosowywać sposób działania do zmian  
społecznych i demograficznych. Dotyczy to  
między innymi Polaków, którzy wyjechali  
odbiorców.  
Andrzej Poczobut zwrócił również  
uwagę na trudności związane z pozyski-  
Podczas XII Zjazdu wybrano również  
nowe władze Federacji Mediów Polskich  
na Wschodzie. Na stanowisko prezesa  
ponownie wybrano Halinę Szczotkę, re-  
daktor naczelną polskiej redakcji „Zwrot”  
w Czechach. Powołano także nowy Zarząd  
oraz Radę Programową organizacji.  
W skład Zarządu Federacji Mediów Pol-  
skich na Wschodzie weszli: Halina Szczot-  
ka – prezes (Czechy), Rajmund Klonowski  
(Litwa), Andrzej Pisalnik (Białoruś), Jerzy  
Wójcicki (Ukraina), Ryszard Stankiewicz  
(Łotwa), Wiktoria Laskowska (Ukraina).  
Skład Rady Programowej Federacji:  
O znaczeniu mediów polonijnych mówił  
również Robert Tyszkiewicz, koordyna- z Ukrainy i Białorusi i nadal potrzebują dostę- waniem i utrzymywaniem wartościowych  
pu do polskojęzycznych informacji. dziennikarzy. Jego zdaniem budowanie  
– Bez mediów polonijnych nie ma Polo- zespołów zdolnych do konkurowania z in-  
wyjątkowo trudny dla wielu polskich re- dostrzega potrzebę stabilniejszego finanso- nii. Tak jak bez edukacji nie ma Polonii, tak nymi mediami ma kluczowe znaczenie dla  
dakcji. Część z nich nie przetrwała, inne wania redakcji, a także uwzględniania zróż- bez mediów polonijnych Polonii nie ma – za- przyszłości polskich redakcji. – To kwestia  
musiały ograniczyć działalność i zwolnić nicowanych warunków, w jakich pracują  
miesięcznika „Zwrot” w Czechach Hali- tor do spraw Polonii i Polaków za Granicą  
na Szczotka podkreśliła, że ten rok jest w Kancelarii Senatu RP. Podkreślił, że Senat  
znaczył Robert Tyszkiewicz.  
przetrwania polskości – podkreślił.  
dziennikarzy.  
Podziękowała Fundacji Pomoc Polakom  
na Wschodzie oraz Fundacji Wolność i De- pierwszy programy dwuletnie dla mediów  
mokracja za wsparcie, dzięki któremu wiele  
redakcji mogło kontynuować działalność.  
– My nie jesteśmy w stanie pracować,  
dziennikarze w poszczególnych państwach.  
– Wprowadziliśmy w tym roku po raz  
Andrzej Poczobut:  
dziennikarz jest  
przewodnikiem w świecie  
dezinformacji  
Ważnym głosem podczas inauguracji  
było wystąpienie Andrzeja Poczobuta, dzien- ganizacji zjazdu oraz Kancelarii Sejmu za  
Fundacje apelują o debatę  
nad przyszłością mediów  
Mikołaj Falkowski, prezes Fundacji  
Pomoc Polakom na Wschodzie, podzię-  
kował Kancelarii Senatu za wsparcie or- Witalij Chmielewski (Kazachstan), Anna  
Paniszewa (Białoruś), Margarita Chiril-  
możliwość przeprowadzenia spotkania lova (Mołdawia), Romuald Mieczkowski  
w gmachu parlamentu. Zwrócił uwagę na (Litwa), Jerzy Sokalski (Ukraina), Wiktoria  
znaczenie regularnych spotkań przedsta- Pilipczuk (Białoruś).  
Nowe władze będą reprezentować  
i struktur i jestem gorącym zwolenni-  
kiem, żeby w przyszłorocznym konkursie  
również zostały utrzymane – powiedział  
nie będąc finansowani. Chciałam powie- Tyszkiewicz.  
dzieć, że to, o co prosimy, to nie jest jał-  
mużna. My nie chcemy pieniędzy za to, że  
istniejemy. My chcemy pieniądze na naszą  
rzetelną, prawdziwą pracę – zaznaczyła ności finansowej.  
Halina Szczotka.  
Jednym z głównych problemów po- dysponował w 2026 roku budżetem w wy-  
zostaje skala dostępnego finansowania. sokości 72 mln zł na wsparcie środowisk  
Według danych przywołanych przez prze- polonijnych i Polaków za granicą. Ponad  
Jak zaznaczył, działalność medialna  
nikarza i działacza polskiej społeczności na  
ma charakter całoroczny, a niekiedy cało- Białorusi. Zwrócił on uwagę na wspólnotę  
dobowy, dlatego wymaga większej stabil- doświadczeń polskich redakcji działających  
w różnych krajach, mimo odmiennych wa- wicieli mediów polskich i polonijnych, któ-  
runków politycznych i społecznych. re pozwalają wymieniać doświadczenia  
Jak podkreślił, polskość pozostaje ele- i wspólnie rozmawiać o stojących przed  
mentem łączącym te środowiska, a media  
odgrywają istotną rolę w utrzymywaniu  
Koordynator poinformował, że Senat  
środowisko polskich mediów działających  
poza granicami kraju i uczestniczyć w dzia-  
łaniach na rzecz ich rozwoju oraz umacnia-  
nia współpracy między redakcjami.  
nimi wyzwaniach.  
Przypomniał również o wieloletniej  
współpracy Fundacji Pomoc Polakom na  
Wschodzie z Fundacją Wolność i Demo-  
wodniczącą Federacji w 2025 roku wspar- 40 proc. tej kwoty przeznaczono na dzia- więzi między Polakami.  
cie polskich mediów poza granicami kraju  
wynosiło około 20 mln zł, podczas gdy  
w 2026 roku było to niespełna 11 mln zł.  
łania związane z Polakami na Wschodzie.  
Jednocześnie do konkursu wpłynęło 1513  
projektów o łącznej wartości przekracza- sto stają się jednymi z pierwszych celów  
Andrzej Poczobut przypomniał, że  
w warunkach presji politycznej media czę- kracja przy organizacji zjazdów, zapocząt-  
kowanej w 2013 roku.  
Wspólne rekomendacje  
dla przyszłości  
Wystąpienia podczas otwarcia XII Zjaz-  
Halina Szczotka zwróciła również uwa- jącej 444 mln zł, co znacznie przewyższało  
działań władz. Zwrócił też uwagę na od-  
powiedzialność dziennikarzy w czasie, gdy  
Z kolei Lilia Luboniewicz, prezes Fun- du Federacji Mediów Polskich na Wschodzie  
dacji Wolność i Demokracja, zachęciła pokazały, że środowisko dziennikarskie mie-  
gę na potrzebę przewidywalnego systemu  
dotacji. Redakcje działają przez cały rok  
dostępne środki.  
Robert Tyszkiewicz zapowiedział rów- odbiorcy są zalewani ogromną ilością infor- uczestników do otwartej dyskusji na temat  
kierunków wspierania polskich mediów  
rzy się z kilkoma powiązanymi wyzwaniami:  
ograniczonymi środkami finansowymi, ko-  
i nie mogą odkładać pracy do czasu roz- nież działania na rzecz zwiększenia środ- macji, w tym treściami wprowadzającymi  
strzygnięcia konkursów. Zwróciła uwagę, ków na wsparcie mediów w kolejnym roku.  
że brak pewności co do finansowania utrud- Jak wyjaśnił, planowane ograniczenie licz- dza się do roli przewodnika w tym potoku  
w błąd. – Rola dziennikarza często sprowa- na Wschodzie. Podkreśliła, że spotkanie niecznością utrzymania zespołów, zmianami  
powinno służyć nie tylko wymianie do- w sposobach docierania do odbiorców oraz  
nia planowanie działalności, utrzymanie ze- by kierunków finansowania z sześciu do  
społów oraz rozwijanie nowych inicjatyw.  
Przewodnicząca Federacji przypomniała  
także o znaczeniu polskich mediów w prze-  
ciwdziałaniu dezinformacji. Jako przykład  
podała akcję dezinformacyjną wymierzoną  
w Polaków mieszkających na Zaolziu, którą  
udało się zdemaskować dzięki działaniom  
miejscowych polskich redakcji. – Polska re-  
dakcja zna ludzi, zna teren, wie, gdzie spraw-  
dzić informacje. I to, co jest najważniejsze, ma  
zaufanie swoich czytelników. A to zaufanie  
buduje się latami – podkreśliła.  
Wskazała trzy priorytety Federacji na  
najbliższe lata: upowszechnianie wiedzy  
o znaczeniu polskich mediów poza grani-  
cami kraju, budowanie prestiżu zawodu  
dziennikarza oraz wypracowanie stabil-  
nego i wystarczającego modelu finanso-  
wania, uwzględniającego różnice między  
poszczególnymi krajami.  
informacji i dezinformacji – powiedział.  
świadczeń, ale również wypracowaniu  
rosnącym znaczeniem walki z dezinformacją.  
Szczególnie trudne warunki mają re-  
dakcje działające w Ukrainie, gdzie dzien-  
nikarze pracują w realiach wojny, oraz me-  
dia białoruskie, których przedstawiciele  
często muszą wykonywać swoją pracę na  
emigracji.  
Uczestnicy zjazdu podkreślali, że pol-  
skie media poza granicami kraju pełnią  
funkcję wykraczającą poza samo przeka-  
zywanie informacji. Pomagają podtrzymy-  
wać język i tożsamość narodową, integru-  
ją lokalne społeczności oraz umożliwiają  
Polakom dostęp do informacji o życiu ro-  
daków w innych krajach.  
Tematy poruszone podczas XII Zjazdu  
Federacji Mediów Polskich na Wschodzie  
będą również przedmiotem osobnych rela-  
cji, które ukażą się w następnym numerze  
„Nowego Kuriera Galicyjskiego”. Czytelnicy  
znajdą w nim materiały poświęcone pane-  
lom dyskusyjnym „Finansowanie mediów  
polskich na Wschodzie” oraz „Nie pozwolić  
zapomnieć, nie pozwolić zamilknąć” – rola  
polskich mediów w Ukrainie.  
– Bardzo bym chciała, aby na następ-  
nym zjeździe, nie musieliśmy już mówić  
o przetrwaniu. Żebyśmy mogli pochwa-  
lić się nowymi dziennikarzami, nowymi  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Wydarzenia  
5
www.kuriergalicyjski.com  
Adriana Porowska: „Akcja Pamięć Pogranicza jest niezwykle istotna  
dla obu społeczeństw”  
dokończenie ze strony 1  
a jednocześnie być obok ludzi, którzy dzi-  
siaj cierpią z powodu rosyjskiej agresji.  
Jedno nie odbiera niczego drugiemu. Dla  
mnie właśnie na tym polega szacunek.  
Od dawna noszę w sobie zdanie, że  
wszystkie wojny toczą się dwa razy, pierw-  
szy raz na polu bitwy, drugi raz w pamięci.  
Po tym wyjeździe jeszcze mocniej widzę, że  
ta druga zaczyna się bardzo wcześnie wte-  
dy, kiedy kolejna wiadomość przestaje nas  
poruszać, nazwiska zamieniają się w liczby,  
a cudze cierpienie staje się czymś odległym.  
Nie chcę się do tego przyzwyczaić.  
W ostatnich dniach świat obiegły in-  
formacje o Oleszkach okupowanym przez  
Rosję mieście, gdzie ludzie cierpią z powo-  
du braku żywności, leków i wody, zaś bez-  
pieczna ewakuacja jest niemal niemożliwa.  
Siostry opowiedziały mi o synu, który  
przez zaminowany teren wywiózł na tacz-  
ce skrajnie wycieńczoną mamę. Śledził ich  
dron. W pewnym momencie przewrócił się  
razem z nią i właśnie to miało uratować im  
życie.  
TEKST I ZDJĘCIE  
KONSTANTY CZAWAGA  
Adriana Porowska jest doświadczoną  
pracownicą socjalną, od wielu lat zaanga-  
żowaną w pomoc osobom wykluczonym  
i uchodźcom. Przez wiele lat była prezeską  
Kamiliańskiej Misji Pomocy Społecznej.  
Prowadziła schronisko oraz mieszkania  
treningowe dla osób w kryzysie bezdom-  
ności i uchodźców wojennych z Ukrainy.  
Od lipca 2025 r. – sekretarz Stanu w Kan-  
celarii Prezesa Rady Ministrów.  
W wywiadzie dla Kuriera Adriana Po-  
rowska zaznaczyła:  
– Jestem absolutnie przekonana, że ta  
akcja jest niezwykle istotna dla obu spo-  
łeczeństw, pamięć przypomina o tym, że  
wojna toczy się nie tylko na froncie, ale  
również w pamięci. Trzeba o tym pamię-  
tać. Wiele osób mieszka po jednej stronie  
granicy i po drugiej. Sam ten projekt, i ta  
inicjatywa, którą zainicjowałam w KPR-  
M-ie, wynika z mojego głębokiego prze-  
konania. Jako młoda dziewczyna uczest-  
niczyłam w takich akcjach w Polsce, gdy  
pilnowaliśmy grobów osób, które już wy- stał się wówczas strategicznym punk- gdzie polscy wolontariusze Jacek Zając  
Ja pamiętam. O tych, którzy byli przed  
nami. O tych, którzy dzisiaj bronią swojego  
domu. I o ludziach, którzy swoją codzien-  
ną pracą nie pozwalają nam o nich zapo-  
mnieć” – zaznaczyła Adriana Porowska.  
Już po raz drugi włączyła się w tę ini-  
prowadził zanim Rosja rozpoczęła wojnę.  
jechały z tych miejsc. To jest szacunek do  
tem niesienia pomocy. W klasztorze oo. i Marcin Piotrowski w strojach powstań- Wojna nadal trwa, choć zajmuje coraz mniej  
drugiego człowieka. Przyjechałam tutaj, bernardynów oraz w dobrach hrabiego ców polskich zaciągnęli wartę honorową miejsca w naszych rozmowach i wiadomo- cjatywę „Pamięć Pogranicza” grupa stu-  
na Ukrainę pokazać, że Polacy pamiętają, Dzieduszyckiego w sąsiedniej Poturzycy  
społeczeństwo polskie pamięta o tym, że i Walawce zorganizowano szpitale polo- tam wieniec i zapaliła znicze. Wolontariusze  
wojna nadal się toczy. Ta pamięć jest nie- we dla rannych powstańców. Głównym  
zwykle potrzebna i może nas łączyć. inicjatorem budowy oraz osobą, która  
Wielki teren dawnego cmentarza w So- włożyła w to własną, fizyczną pracę, był  
przy krzyżu. Adriana Porowska złożyła  
ściach. Kolejni ludzie trafiają do szpitali, inni dentów Ukraińskiego Uniwersytetu Kato-  
każdego dnia ich leczą, rehabilitują, opie- lickiego we Lwowie.  
otrzymali z jej rąk pamiątkowe upominki.  
W tym czasie przechodził kondukt  
pogrzebowy. Sokal żegnał kolejnego oby- cjom, siostrom, wolontariuszom i wszyst- będzie mógł nadal pracować na polskich,  
kują się nimi i przywożą potrzebne rzeczy.  
– Dla nas niezwykle ważne jest two-  
Jestem bardzo wdzięczna polskim organiza- rzenie polsko-ukraińskiego zespołu, który  
kalu niestety jest zaniedbany, zarośnięty  
przez krzaki i chwasty. Przyszło zaledwie  
kilka osób z miejscowej parafii rzymskoka- sokalskim cmentarzu. Groby uczestników  
Paweł Zaczkowski – podoficer i weteran  
powstania, który po latach sam spoczął na  
watela miasta. Żołnierza Ukraińskiego.  
Bohatera.  
Pani minister opowiedziała, że w trak- sprzęt, pieniądze, transport, własny czas,  
cie wizyty na Ukrainę odwiedziła szpital  
dla rannych żołnierzy w Zaleszczykach  
kim ludziom którzy przez lata nie uznają, że  
można już odwrócić wzrok. Pomoc to leki,  
ukraińskich i żydowskich cmentarzach  
tego pogranicza – przestrzeni, która jest  
dla nas szczególnie ważna i cenna – powie-  
dział Włodzimierz Olszański, kierownik  
tolickiej, wśród nich tylko jeden mężczyzna.  
Wyjaśnili, że Polaków i osób pochodzenia  
polskiego można policzyć na palcach, zaś  
do kościoła nawet w święta przychodzi do  
dwudziestu wiernych. Dlatego w Sokalu  
z wielką wdzięcznością przyjmują wolon- lazł się w granicach Ukraińskiej SRR, dla  
tariuszy z Polski. Przybył zastępca burmi- komunistycznych władz pamięć o polskim stronie na facebooku napisała:  
strza. Miejska służba komunalna użyczyła zrywie narodowym przeciwko carskiej Ro-  
specjalistycznego sprzętu do wywozu od- sji była tematem skazanym na zapomnienie.  
padów roślinnych z cmentarza. Przez wiele dziesięcioleci stary cmentarz  
zrywu z 1863 roku znajdują się zarówno  
w obrębie samej mogiły kopcowej, są też  
rozsiane w różnych kwaterach starej czę- i spotkała się z dominikankami, które prze- mięci dostała jeszcze inne znaczenie. Razem  
ści cmentarza. kazują na Ukrainie pomoc humanitarną.  
Po II wojnie światowej, kiedy Sokal zna- Wkrótce, tego samego dnia, po powro- na Folkowisko i ludźmi zaangażowanymi  
czasem zwyczajna obecność.  
Pojechaliśmy do Sokala i tam myśl o pa- Centrum Pogranicza UKU. – Pracując ra-  
zem i dbając o miejsca pamięci, nie tylko  
ze Stowarzyszeniem Fundacja Humanitar- zachowujemy wspólne dziedzictwo, ale  
także umacniamy nasze relacje i przyjaźń.  
Ten wyjazd dał nam również okazję do bliż-  
szego poznania Sokala, jego lokalnej kultu-  
ry, architektury i krajobrazu miejskiego.  
cie do Polski Adriana Porowska na swojej  
w „Pamięć Pogranicza” porządkowaliśmy  
historyczny cmentarz i Kopiec Powstania  
„W Zaleszczykach byliśmy razem z sio- Styczniowego. Patrzyłam na ludzi z Polski  
strami z Broniszewic w szpitalu, do którego  
przywiozły pomoc humanitarną i w którym  
i Ukrainy, którzy przyjeżdżają z rękawica- Spacerowaliśmy po mieście, zobaczyliśmy  
mi, grabiami i sekatorami, odsłaniają stare ważne historyczne budowle i mieliśmy  
Igor Daciuk, historyk, prezes Towa- oraz kopiec były zaniedbane i stopniowo  
rystwa „Proswita” powiedział, że wznie- popadały w ruinę. Sytuacja zmieniła się  
siony na skraju cmentarza pamiątkowy dzięki zaangażowaniu polskich i ukraiń- rozmawialiśmy z lekarzami i pacjentami.  
kopiec Powstańców Styczniowych został skich wolontariuszy. Przy wsparciu Insty- Z Polski można przeczytać informację  
leczeni są także ranni żołnierze. Chodzi- nagrobki, odczytują nazwiska i ratują miej- okazję porozmawiać z naszymi polskimi  
liśmy po oddziałach, zaglądaliśmy do sal,  
sca, które bez ich pracy zabrałyby czas  
i natura. Bardzo szanuję ludzi, którym chce  
się to robić. Pamięć potrzebuje czyichś rąk,  
czasu i troski. Dziękuję Wam.  
przyjaciółmi  
w
nieformalnej atmosfe-  
rze. A ponadto – zaplanowaliśmy kolejny  
wspólny wyjazd. Już 16 października wy-  
ruszamy do Polski, gdzie będziemy razem  
usypany pod koniec XIX wieku w celu  
upamiętnienia powstańców z 1863 roku,  
tutu POLONIKA ustawiono również tablicę o kolejnym rosyjskim atakurannych czy  
informacyjną w trzech językach: po polsku, zabitych i po chwili przejść do następnej  
Polacy i Ukraińcy mają wspólną hi- pracować na cmentarzach wokół Gorajca.  
którzy po walkach z armią carską w Kró- po ukraiński i po angielsku.  
wiadomości. Na miejscu, patrząc w oczy  
człowieka, mimowolnie zaczyna się myśleć  
o jego rodzinie, domu, planach o życiu, które  
storię, również trudną i bolesną. Możemy  
o niej mówić uczciwie, pamiętać o swoich  
zmarłych, nie omijać tego, co nas dzieliło,  
Wierzymy, że wspólna praca na rzecz pa-  
mięci to także praca na rzecz naszej wspól-  
nej przyszłości.  
lestwie Polskim wycofali się na teren ów-  
Razem z panią minister weszliśmy po  
czesnej Galicji (zabór austriacki). Sokal stromych zboczach kopca na jego szczyt,  
Inauguracja roku akademickiego 2026/2027 w Instytucie Teologicznym  
im. Św. Józefa Bilczewskiego Archidiecezji Lwowskiej  
Inaugurację roku akademickiego  
rozpoczęło w piątek 18  
września 2026 r. Sympozjum  
naukowe pt.: Św. Jan Paweł  
II – orędownik Jezusowego  
pokoju i przebaczenia.  
Całość wydarzenia w roku  
poświęconym Najświętszemu  
Sercu Pana Jezusa związana  
została z 25. rocznicą  
pielgrzymki św. Jana Pawła II na  
Ukrainę.  
Pawłа II na polityczną sytuację na Ukrainie  
i poza jej granicami), ks. dr hab. Mirosław  
Brzeziński, prof. KUL, prodziekan Wydziału  
Teologii z Lublina (Chrześcijaństwo funda-  
mentem kultury i jedności narodowej. 25 lat  
od wizyty św. Jana Pawła II na Ukrainie), ks.  
dr hab. Witold Ostafiński, dziekan Wydziału  
Teologicznego UP JP II z Krakowa (Retoryka  
gestu Jana Pawła II. Komunikacja niewerbal-  
na jako narzędzie perswazji i oddziaływania).  
Ten ostatni wygłosił homilię w trakcie Mszy  
św., której przewodniczył ks. abp Mieczy-  
sław Mokrzycki, metropolita lwowski.  
ok. 150 gości, w tym także przedstawiciele  
rodzin nowych studentów (oprócz wyżej  
wymienionych, obecny był także prezes Sto-  
warzyszenia Kultury Polskiej Emil Legowicz).  
Ks. Dziekan wręczył dyplom ukończenia  
studiów w IT oraz dyplom magisterski KUL  
JP II Marii Cybulak, absolwentce Instytutu.  
Do immatrykulacji na nowy rok akademicki  
przystąpiło 10 studentów Kursu B (świeccy)  
i 2 kleryków (Kurs A), którzy złożyli przyrze-  
czenie i otrzymali z rąk ks. dr. hab. Mirosława  
Brzezińskiego, prof. KUL, tradycyjne indeksy,  
dziękujac za przyjęcie do grona studentów  
Instytutu.  
Wśród prelegentów Sympozjum z uczest-  
nictwem ok. 70 osób, które prowadził ks. dr  
W kolejnym dniu, w sobotę 19 września  
2026 r., odbyła się uroczysta Inauguracja  
Akademię zwieńczyło słowo gości,  
Jacek Uliasz, dyrektor Instytutu, znaleźli się: rozpoczęta Mszą św. w kościele akademic- Jacek Uliasz, który też złożył sprawozdanie  
ks. bp Marian Buczek, diec. charkowsko-  
Wykład inauguracyjny pt. Miłość Serca przedstawicieli uczelni z Polski i Ukrainy,  
kim pod przewodnictwem abp. Mieczysła- za rok akademicki 2025/2026. Nagrody dla Jezusa jako źródło chrześcijańskiego życia  
konsula RP we Lwowie oraz ks. abp. Mie-  
-zaporoska (Św. Jan Paweł II umocnił wiarę  
zachowaną w czasie prześladowań), prof.  
dr Wasyl Kuibida z Kijowa (Spotkanie, które  
zmieniło Ukrainę. Wpływ wizyty św. Janа  
wa Mokrzyckiego, który również wygłosił  
homilię. Wprowadzono sztandar Instytutu  
i odśpiewano hymn Gaudeamus igitur. Aka- tej Polskiej we Lwowie, wręczył je konsul  
demię prowadził dyrektor Instytutu, ks. dr Krzysztof Łukjanowicz.  
najlepszych studentów 2025/2026 zostały i służenia bliźniemu. Refleksje na kanwie en- czysława Mokrzyckiego. Na zakończenie  
ufundowane przez Konsulat Rzeczpospoli- cykliki Franciszka „Dilexit nos” autorstwa ks.  
uroczystej akademii odśpiewano pieśń  
„Śliczna Gwiazdo miasta Lwowa”.  
dr. hab. Mirosława Brzezińskiego, prof. KUL,  
prodziekana ds. studenckich, wysłuchało  
IWANKA TORBA (STUDENTKA IT)  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
6
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
możliwości uzyskania statusu insty-  
w obwodzie wołyńskim oraz Lubelskiej  
Wojewódzkiej Komendy Ochotniczych  
Hufców Pracy w Mielnikach organizo-  
wana jest akcja „Bieg Pokoju”.  
Tegoroczny bieg poprzedziła wspól-  
na modlitwa przy grobach poległych  
oraz złożenie kwiatów i zniczy pod  
tucji szkolnictwa średniego ogólno-  
kształcącego mniejszości narodowej.  
Instytucje takie będą mogły po-  
wielać nazwiska, dokumenty indywi-  
dualne, dokumentację urzędową i do-  
kumenty edukacyjne w odpowiednim  
Przegląd prasy  
polskiej  
języku. W programach edukacyjnych pomnikiem żołnierzy KOP, a także na  
możliwe będzie również zapewnienie  
możliwości studiowania historii, kul-  
tury, tradycji, symboliki i zwyczajów  
narodowych.  
Podobne możliwości mają szkoły  
posiadające status ogólnokształcącej  
placówki szkolnictwa średniego rdzen-  
położonej obok kwaterze wojskowej,  
na której spoczywają polegli w wojnie  
z Rosją ukraińscy obrońcy.  
Następnie wszyscy chętni mieli  
możliwość pokonania dystansu, który  
ma symboliczną długość 1939 metrów.  
Na zakończenie uroczystości uczest-  
nicy posadzili nowe drzewa pamięci  
na skwerze w centrum wsi. Odbyło się  
na Ukrainie  
OPRACOWAŁ  
lata wojny. Pandemia nie zatrzyma-  
ła tego projektu. Wojna również go nie  
zatrzymała.  
Z klubowych doświadczeń wyra- nej ludności Ukrainy.  
stały własne inicjatywy. Ketrin Sko- W przypadku reorganizacji lub li-  
KRZYSZTOF SZYMAŃSKI  
czelas, tak opisuje: „Do PKP UA do- kwidacji takiej placówki założyciel, także wręczenie nagród zwycięzcom  
Impuls polskości – kultura,  
która nie chowa się przed  
wojną  
„Impuls Polskości” jest dowodem łączyłam w 2015 roku jako aktywna  
na wniosek rodziców, ma obowiązek  
i uczestnikom biegu.  
tego, że kultura jest potrzebna – że ję-  
zyk, muzyka, taniec, pamięć i wspólne  
spotkanie mają znaczenie. Bo czasem  
największą deklaracją nadziei jest po  
prostu to, że mimo wszystko przygoto-  
wujemy kolejne wydarzenie. Przyjeż-  
dżamy. Zakładamy stroje. Wychodzimy  
na scenę. Śpiewamy. Tańczymy. Spoty-  
kamy się. I robimy to dalej. W Kijowie.  
Na Ukrainie. W czasie wojny.  
uczestniczka. Klub był dla mnie jed- zagwarantować możliwość kontynu-  
nym z miejsc, dzięki którym bliżej po- owania nauki w innej szkole o odpo-  
znałam środowisko osób polskiego  
pochodzenia na Ukrainie, spotkałam  
wielu ciekawych ludzi, nawiązałam  
wartościowe kontakty oraz zdobyłam  
doświadczenie w działalności zwią- ustawy ma na celu usprawnienie me-  
zanej z językiem, kulturą i tradycjami chanizmów realizacji praw edukacyj-  
polskimi. Z perspektywy lat postrze- nych mniejszości narodowych i lud-  
gam PKP UA jako jedno ze środowisk,  
które pomogło mi lepiej poznać życie  
W wydarzeniu wzięli udział pra-  
cownicy Konsulatu Generalnego RP  
w Łucku, przy wsparciu którego od-  
bywa się „Biegu Pokoju”, zastępca  
przewodniczącego Wołyńskiej Rady  
Obwodowej Hryhorij Pustowit, za-  
stępczyni przewodniczącego Szackiej  
Hromady Ludmyła Jerofiejewa, organi-  
zatorzy „Biegu Pokoju”, straż graniczna  
obu państw, duchowieństwo, studenci  
polonistyki Wołyńskiego Uniwersyte-  
tu Narodowego im. Łesi Ukrainki oraz  
miejscowi mieszkańcy.  
20 września br. Kijów znów usłyszał  
polską muzykę, zobaczył polskie stro-  
je i taniec. Za tym pięknym obrazem V  
Jubileuszowej Edycji Festiwalu Kultu-  
ry Polskiej „Impuls Polskości” kryje się  
jednak rzeczywistość, którą nie zawsze  
widać na zdjęciach. Kultura w Kijowie  
podczas wojny nie odbywa się w ode-  
rwaniu od rzeczywistości. Odbywa się  
obok alarmów powietrznych, bom-  
bardowań, schronów i niepewności.  
A mimo to – się odbywa.  
wiednim statusie, w której kształce-  
nie prowadzone jest w odpowiednim  
języku.  
Zgodnie z notą wyjaśniającą projekt  
ności rdzennej oraz powinien zapewnić  
połączenie edukacji w języku państwo-  
ŁESIA JERMAK  
DZIENNIK KIJOWSKI  
społeczności polskiej na Ukrainie, roz- wym z możliwością zachowania tożsa-  
winąć własną aktywność społeczną mości językowej i kulturowej.  
15 lat PKP UA –  
oraz realizować inicjatywy na rzecz  
osób polskiego pochodzenia i wszyst- zobowiązań Ukrainy w dziedzinie in-  
kich miłośników języka, kultury oraz tegracji europejskiej.  
Dokument dotyczy wypełniania  
MONITOR WOŁYŃSKI  
Tegoroczny „Impuls Polskości” roz- Pierwszego Klubu Polskiego  
począł się jeszcze zanim podniosła się  
kurtyna. Ulicami Kijowa przeszła Para- nym stole w Kijowie. Dziś uczestni-  
da Polskiej Kultury – barwny korowód ków dzielą granice i strefy czasowe,  
Zaczęło się od kilku osób przy jed-  
Na spotkaniu klubu  
książkowego w Łucku  
tradycji polskich”.  
SŁOWO POLSKIE  
Z klubowych znajomości powsta-  
wały przyjaźnie, pary i rodziny. Wikto- Kieleckie Solarisy jednak  
rozmawiano o powieści Olgi  
Tokarczuk  
W księgarni „Je” w Łucku odbyło się  
kolejne spotkanie klubu książkowego.  
Tym razem jego uczestnicy omawiali  
powieść polskiej pisarki, laureatki li-  
terackiej Nagrody Nobla, Olgi Tokar-  
artystów, zespołów i uczestników w tra- ale nadal łączy język polski. W paź-  
dycyjnych strojach, z polskimi symbola- dzierniku 2026 roku PKP UA świętuje  
mi i muzyką. Było to coś więcej niż wido-  
wisko. Była to obecność i wyraźny znak,  
że polska kultura jest tutaj – w Kijowie,  
na Ukrainie – także w czasie wojny.  
ria Gonczarenko stworzyła miejsce, do  
którego można wracać z daleka – także  
będą jeździć w Winnicy  
piętnastolecie.  
Po skandalu w Kielcach z udzia-  
Wiktoria Gonczarenko założyła po piętnastu latach.  
Pierwszy Klub Polskiego w 2011 roku  
łem lokalnych działaczy, protestują-  
ANDŻELIKA PŁAKSINA cych przeciwko przekazaniu miastu  
i pozostaje jego liderką. Zasada była  
DZIENNIK KIJOWSKI  
partnerskiemu Winnicy wycofanych  
Ważnym elementem jubileuszowej  
edycji była również sesja fotograficzna  
„Twarze Polskości”, której bohaterami  
prosta: przyjść może każdy, a udział jest  
bezpłatny. Sobotnie rozmowy pomagały  
przełamać nieśmiałość. Z czasem wy-  
autobusów komunikacji miejskiej czuk pt. „Prowadź swój pług przez kości  
Nowa ustawa o rozszerzeniu  
praw edukacyjnych  
mniejszości narodowych  
Na początku października do Rady  
Najwyższej wpłynął projekt ustawy,  
z powodu pojawienia się tam ulicy Ban-  
dery, wspomniane autobusy jednak się  
w Winnicy pojawiły. Zadziało się to za  
sprawą fundacji „Sikorki na Ukrainie”.  
Latem do zbiórki pieniędzy na  
umarłych”.  
– Takie spotkania klubu książkowe-  
stali się ludzie tworzący polskie śro- rosła z nich społeczność, której historia  
go odbywają się już od trzech lat. Organi-  
zujemy różne dyskusje: klub dla nasto-  
latków, klub książkowy „Własna Półka”,  
w ramach którego czytamy współcze-  
sną literaturę ukraińską, oraz nasz klub  
książkowy o różnorodnej formule, na  
którym pod koniec każdego miesiąca  
dowisko – artyści, młodzież, działacze  
i uczestnicy Festiwalu. Bo za kulturą  
zawsze stoją ludzie – ich historie, praca,  
pasja i codzienna determinacja.  
Kolejny etap wydarzenia przeniósł  
się do Kijowskiego Miejskiego Akade-  
mickiego Teatru Opery i Baletu. Jednak  
Festiwal rozpoczął się tam jeszcze przed  
sięga poza naukę języka.  
Tę otwartość zapamiętał Jan Kali-  
nowski, kierownik Wydziału Politycz-  
nego Ambasady RP w Kijowie. Wspo-  
minając spotkania prowadzone przez  
Wiktorię, mówi: „Do klubu języka pol-  
która przewiduje rozszerzenie praw zakup tych autobusów dla Winni-  
edukacyjnych przedstawicieli mniej-  
szości narodowych na Ukrainie. W do-  
kumencie zaproponowano szersze wy-  
cy przyłączyło się prawie 7200 chęt-  
nych. Łącznie zebrali 624 000 złotych,  
za co „Sikorki na Ukrainie” wykupiły  
skiego prowadzonego przez Wiktorię korzystanie ich języków w procesie  
Gonczarenko trafiłem po raz pierwszy  
wszystkie 15 kieleckich autobusów omawiamy literaturę światową, klasy-  
kę ukraińskiej literatury i wiele innych  
edukacyjnym obok języka państwowe- dla ukraińskiego miasta. Pierwsze trzy  
koncertem. W foyer teatru odbywa- ponad 10 lat temu – bardzo pozytyw-  
go. Wygląda na to, że dzięki staraniom  
Węgier udogodnienia odczują także inne  
wspólnoty narodowe, w tym – polska.  
Projekt ustawy proponuje m.in.  
już dotarły. Reszta będzie dostarczana  
stopniowo. Uzupełnią one miejski park  
transportowy Winnicy, co jest szcze-  
dzieł – powiedziała managerka Oksana  
Poliszczuk. Zapowiedzi spotkań można  
śledzić w mediach społecznościowych  
księgarni „Je” w Łucku.  
Podczas dyskusji członkowie klubu  
książkowego dzielili się wrażeniami  
na temat powieści, stylu autorki oraz  
specyfiki utworu. Zwrócili uwagę na  
wielowymiarowy charakter posta-  
ci głównej bohaterki powieści, Janiny  
Duszejko oraz poruszyli temat trakto-  
wania starszych kobiet przez społe-  
czeństwo, który pojawia się również  
ły się warsztaty, spotkania, rozmowy,  
tańce i przygotowania do występów.  
Uczestnicy nie tylko prezentowali  
swoje umiejętności, ale mieli również  
nie zaskoczyło mnie, że tak wiele osób  
autentycznie chce się uczyć języka  
polskiego. Klub stworzył trwałą spo-  
gólnie ważne  
w
przypadku przerw  
łeczność ludzi promujących polską zmienić ustawy „O oświacie”, „O zapew-  
w dostawie prądu.  
możliwość spotkania, wymiany do- kulturę, wiem, że niektórzy do tej pory  
nieniu funkcjonowania języka ukra-  
ińskiego jako państwowego” i „O peł-  
nym ogólnokształcącym szkolnictwie  
średnim”.  
Jakie zmiany mogą nastąpić:  
– Zezwolić na używanie w proce-  
sie edukacyjnym, obok języka pań-  
SŁOWO POLSKIE  
świadczeń i wspólnego tworzenia at-  
mosfery jubileuszowego wydarzenia.  
aktywnie działają w kijowskich orga-  
nizacjach. Ze spotkań klubu (również  
Uczestnicy „Biegu Pokoju”  
w Mielnikach pokonali 1939  
metrów  
We wsi Mielniki odbyła się trady-  
cyjna ukraińsko-polska akcja „Bieg Po-  
Towarzyszyła temu wystawa po- tych w plenerze) pamiętam atmosferę  
kazująca przygotowania i drogę do Fe-  
stiwalu – przypomnienie, że to, co widz  
ogląda przez kilka minut na scenie,  
jest efektem wielu godzin prób, pracy  
i zaangażowania.  
świetnej zabawy. Z mojej perspektywy  
największą wartością klubu było jego  
szerokie otwarcie na zwykłych ludzi,  
nie mających wcześniej kontaktów ze  
środowiskami polskimi”.  
stwowego, języków ludności rdzennej koju” upamiętniająca polskich żołnierzy  
i mniejszości narodowych, które są ję- zamordowanych przez bolszewików – w innych dziełach Olgi Tokarczuk.  
Na scenie teatru spotkali się arty-  
ści i zespoły z różnych części Ukrainy.  
Muzyka, polskie tańce, śpiew, poezja,  
muzyka fortepianowa i taniec współ- żeniu dwóch godzin w każdą sobotę od  
czesny stworzyły program pokazujący  
różnorodność i żywotność polskiej kul-  
Skala rosła: na sobotnie spotkania  
przychodziło po 70 osób, a do 2021 roku  
klub odwiedziło 12 600 osób. Przy zało-  
zykami urzędowymi UE;  
informują władze gminy Szack.  
Uczestnicy klubu dyskutowali rów-  
nież o specyfice ukraińskich przekładów  
utworu. Na Ukrainie powieść Olgi To-  
karczuk „Prowadź swój pług przez kości  
umarłych” ukazała się w dwóch przekła-  
dach: w 2011 r. w wydawnictwie „Urbi-  
no” w tłumaczeniu Bożeny Antoniak oraz  
w 2026 r. w wydawnictwie „Tempora”  
w tłumaczeniu Ołeny Szeremet.  
– Członkowie klubu czytali róż-  
ne ukraińskie edycje tej powieści. Co  
ciekawe, każdy z nas pozytywnie oce-  
nił przeczytany przez siebie przekład,  
a kiedy po omówieniu książki zaczę-  
–
Zezwolić na używanie odpo-  
– W 1939 r. wierni przysiędze pol-  
scy żołnierze stoczyli w pobliżu wsi  
Mielniki nierówną walkę z okupan-  
tami z 52 Dywizji Strzeleckiej Armii  
Czerwonej. Podczas bitwy zginęło  
wielu polskich żołnierzy i oficerów.  
Część szczątków poległych Polaków  
została odnaleziona przez miejscowych  
mieszkańców i pochowana na wiejskim  
cmentarzu – podano na stronie inter-  
netowej gminy Szack. 27 września we  
wsi Mielniki k. Szacka przy pomniku  
poległych oficerów Korpusu Ochrony  
wiednich języków podczas innych  
form komunikacji pomiędzy ucznia-  
mi a uczestnikami procesu edukacyj-  
nego na terenie i na terenie placówki  
oświatowej;  
– Umożliwienie uczniom, którzy  
kształcili się w języku ludności rdzennej  
lub mniejszości narodowej, otrzymania  
zadań oceny zewnętrznej i innych za-  
dań w tłumaczeniu na odpowiedni ję-  
zyk, z wyjątkiem zadań z przedmiotów  
językowych i literackich;  
jesieni 2011 to około 780 spotkań i po-  
nad 1500 godzin bezpłatnej praktyki  
tury. Były momenty pełne energii i ra- konwersacyjnej. Od 2020 roku spotka-  
dości, były też chwile wzruszenia.  
Po zakończeniu koncertu, podczas  
wręczania dyplomów i statuetek, kiedy  
wszyscy uczestnicy byli jeszcze razem  
na scenie, rozległ się alarm. Zamiast po- i Ameryki.  
zostać na scenie, wszyscy musieli zejść  
do schronu.  
nia online pozwalają podtrzymywać  
więzi także po przeprowadzce. Dziś  
dołączają do nich uczestnicy z Ukra-  
iny, Polski, innych krajów Europy, Azji  
Pierwszy Klub Polskiego organizo-  
wał seanse filmowe, wyjścia do teatru,  
grille, wyprawy za miasto, noclegi pod  
Kilka minut wcześniej była muzyka,  
–
Wprowadzić możliwość nada- Pogranicza uczczono pamięć polskich liśmy porównywać wybrane akapity  
światła, oklaski i taniec. Chwilę póź- namiotami i żeglarstwo. PKP UA orga-  
nia szkołom statusu placówek oświa-  
towych mniejszości narodowej lub  
rdzennej ludności Ukrainy.  
Dla szkół, w których ponad 50 proc.  
uczniów uczy się języka mniejszości  
narodowej który jest językiem urzę-  
dowym UE, proponuje się zapewnienie  
funkcjonariuszy straży granicznej po-  
ległych w bitwie pod Szackiem, a także  
rozstrzelanych przez sowietów pod ko-  
niec września 1939 r.  
z obu przekładów, okazało się, że brzmią  
one inaczej, choć język jest piękny  
w obu tłumaczeniach – zauważyła Ok-  
sana Poliszczuk.  
niej – schron. To właśnie jest dzisiejszy  
Kijów.  
nizował także wspólne obchody uro-  
dzin klubu, Bożego Narodzenia, No-  
V
Jubileuszowa Edycja „Impul- wego Roku, Dnia Polonii i Polaków za  
su Polskości” była kontynuacją drogi  
rozpoczętej jeszcze przed pandemią,  
a następnie prowadzonej przez kolejne  
Granicą, Dnia Flagi RP, Święta Konsty-  
tucji 3 Maja oraz Narodowego Święta  
Niepodległości.  
Co roku, zaczynając od 2016 r.,  
CHRYSTYNA KAŁAUR  
ANHELINA STRYŻEUS  
MONITOR WOŁYŃSKI  
z
inicjatywy organizacji społecznej  
„Forum Dziennikarzy Ukraińskich”  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Wydarzenia  
7
www.kuriergalicyjski.com  
Płomień, który pokonuje granice i czas  
Rusza XX edycja akcji „Podaruj znicz na Kresy”  
Pamięć o tych, którzy odeszli,  
należy do najgłębszych  
„Wspólnota Polska” (SWP) w Ka-  
towicach, organizując jubile-  
uszową, XX edycję akcji „Poda-  
ruj Znicz na Kresy”.  
każde światełko zapalone na  
polskim grobie we Lwowie czy  
Drohobyczu ma dla tamtejszej  
Polonii wartość szczególną –  
daje poczucie, że Macierz o nich  
pamięta, a pamięć o naszych  
przodkach trwać będzie bez  
względu na przeszkody”.  
Organizatorzy apelują do  
szkół, uczelni, instytucji kultu-  
ry, firm i osób prywatnych o ak-  
tywne włączenie się w tegorocz-  
ną zbiórkę. Każdy przekazany  
znicz to kolejny płomień, który  
rozświetli mrok na opuszczo-  
nych kresowych cmentarzach,  
stając się czytelnym znakiem, że  
pamięć narodu nie gaśnie nigdy.  
i najbardziej poruszających  
fundamentów ludzkiej  
kultury, stanowiąc zarazem  
filar polskiej tożsamości  
narodowej. Ogień zapalany  
na mogiłach przodków od  
wieków symbolizuje nadzieję,  
nieśmiertelność ducha oraz  
niezerwaną więź łączącą  
żywych ze zmarłymi.  
Przez dwie dekady trwa-  
nia tej inicjatywy mieszkańcy  
Górnego Śląska, i Polonia z wielu  
europejskich krajów udowodnili,  
że geograficzne i polityczne po-  
działy nie są w stanie zniszczyć  
wspólnoty serc. Bilans dotych-  
czasowych edycji jest imponu-  
jący – na Kresy przewieziono  
i rozpalono łącznie ponad 135 ty-  
sięcy zniczy. Każdy z tych pło-  
mieni to osobna historia solidar-  
ności, w którą masowo włączają  
W polskiej tradycji chrześci-  
jańskiej troska o miejsca spo-  
czynku to nie tylko gest ludzkiej  
życzliwości, ale głęboki moralny  
obowiązek i wyraz duchowej się dzieci, młodzież szkolna, stu-  
łączności z pokoleniami, które  
wyprzedziły nas w drodze do  
wieczności.  
denci, pedagodzy, samorządowcy,  
przedsiębiorcy oraz liczne orga-  
nizacje społeczne. Zbiórka stała  
się w regionie aktywności Gór-  
nośląskiego Oddziału SWP żywą  
INFORMACJE ORGANIZACYJ-  
NE I KONTAKT  
Jak pisał Cyprian Kamil  
Norwid: „Stygnie ciało, za-  
pał gaśnie... Lecz ten ma cień  
swój, ten ma, i ten ma, co nie  
gaśnie”. To właśnie ten niega-  
snący płomień ludzkiej pamięci  
i wdzięczności staje się naszym  
zobowiązaniem wobec tych,  
którzy spoczywają na dawnych  
ziemiach Rzeczypospolitej.  
Na dawnym pograniczu Rze-  
czypospolitej tysiące polskich  
mogił przez dziesięciolecia ule-  
gało zatarciu pod wpływem cza-  
su, dziejowych burz oraz zmian  
granic. Pozostały tam cmenta-  
rze – cisi świadkowie bogatej  
historii, kultury i obecności na-  
szych rodaków we Lwowie, Dro-  
hobyczu i w licznych miastecz-  
kach obwodu lwowskiego. Wielu  
z pochowanych tam Polaków nie  
ma już bliskich, którzy mogliby  
w listopadowe dni zapalić na ich  
grobach mały płomień.  
Koordynator główny akcji  
(Górnośląski Oddział Stowarzy-  
szenia „Wspólnota Polska”):  
Alicja Brzan-Kloś –  
tel.: +48 501 459 655, e-mail:  
Zbiórka zniczy w Katowicach  
(Towarzystwo Miłośników  
Lwowa): Jadwiga Feifer  
(prezes Oddziału TML  
lekcją historii  
i
patriotyzmu,  
ucząc najmłodsze pokolenia po-  
szanowania dla dziejów Rzeczy-  
pospolitej oraz chrześcijańskiej  
odpowiedzialności za materialne  
i duchowe dziedzictwo przodków.  
Tegoroczna,  
jubileuszowa  
edycja odbywa się w warun-  
kach szczególnych i niezwykle  
dramatycznych. Trwająca na  
Ukrainie wojna stawia przed  
organizatorami dodatkowe wy-  
zwania logistyczne, ale zarazem  
sprawia, że gest pamięci nabiera  
jeszcze głębszego wymiaru.  
w Katowicach)  
– tel.: +48 698 838 691,  
e-mail: jjfeifer@poczta.fm  
W PORTALU WSPÓLNOTY  
Równolegle, we współpracy  
z Towarzystwem Miłośników  
Dziedzictwa Kultury Polskiej  
Polska” w Katowicach, Alicja  
Brzan-Kloś:  
„Przez dwadzieścia lat budu- POLSKIEJ  
„Zabytek” we Lwowie, prowa- jemy żywy most pamięci pomię- https://wspolnotapolska.org.pl/  
Znicze zebrane na Śląsku zo- dzone są prace porządkowe na  
staną przetransportowane za  
dzy Górnym Śląskiem i środo- wiadomosci.php?id=9967  
W PORTALU POLONIJNEJ  
zabytkowym Cmentarzu Ja- wiskami polonijnymi a Kresami.  
granicę w kilku etapach, docie- nowskim, przygotowujące ne- Nasza akcja to nie tylko zbiórka  
rając do Lwowa oraz okolicznych kropolię do obchodów Święta materialna, ale przede wszyst- https://pai.media.pl/pai_wia-  
miejscowości. Na miejscu, we Zmarłych oraz Narodowego kim wyraz chrześcijańskiej domosci.php?id=45397  
współpracy z polską mniejszo- Święta Niepodległości. solidarności patriotycznego PATRONAT MEDIALNY/  
O sensie i duchowej wa- obowiązku wobec tych, któ-  
tego przedsięwzięcia rzy pozostali na dawnych zie- OPRACOWANIE  
AGENCJI INFORMACYJNEJ  
i
ścią narodową, harcerzami oraz  
młodzieżą polskiego pochodze- dze  
Naprzeciw temu wyzwaniu  
od dwudziestu lat staje Górno-  
śląski Oddział Stowarzyszenia  
nia, światła pamięci zapłoną na  
opuszczonych i zapomnianych  
mogiłach.  
mówi inicjatorka akcji, skarb- miach Rzeczypospolitej na za- TEKST NA LICENCJI CC BY-ND  
nik Górnośląskiego Oddzia- wsze. W obecnych, niezwykle Polonijna Agencja  
łu Stowarzyszenia „Wspólnota trudnych wojennych czasach, Informacyjna  
Informacja o wykonanych pracach porządkowych i dokumentacyjnych we Lwowie  
Dotyczy wniosku Stowarzyszenia  
Wspólnota Polska nr 30/2026. Nazwa za-  
dania: Kontynuacja wolontariackich prac ińskiej wyjazd grupy wolontariuszy z Polski  
granicznych z Polską lub też bezpośrednio  
na przejściach granicznych po stronie ukra- żony na planie prostokąta i od ulicy jest  
Cmentarz na Lewandówce jest poło-  
Do realizacji zadania we Lwowie włą- przygotowany do tegorocznych obchodów  
czyło się aktywnie jako wolontariusze 40  
oddzielony niewysokim metalowym par- uczniów klasy dziesiątej i jedenastej oraz  
kanem. Jest on skrajnie zaniedbany, po- nauczyciele Liceum nr 10 im. świętej Ma-  
Uroczystości Wszystkich Świętych i Dnia  
Zadusznego.  
Cmentarz Zamarstynowski jest bar-  
rii Magdaleny, członkowie Towarzystwa dzo zaniedbany, nie jest ogrodzony i do-  
porządkowych i dokumentacyjnych na  
zabytkowym cmentarzu katolickim w Dro-  
hobyczu oraz na lwowskich cmentarzach na  
Zamarstynowie i Lewandówce na Ukrainie.  
Projekt z 2026 roku stanowi konty-  
nuację prac porządkowych i dokumen-  
tacyjnych rozpoczętych na cmentarzach  
w obwodzie lwowskim przed czterema  
laty i zrealizowanych przez Stowarzysze-  
nie Wspólnota Polska zgodnie z umowami  
zawartymi z Narodowym Instytutem Pol-  
skiego Dziedzictwa Kulturowego Zagrani-  
cą Polonika.  
W bieżącym roku jako miejsce realiza-  
cji zadania wybrano zabytkowy cmentarz  
katolicki w Drohobyczu oraz dwa dzielni-  
cowe cmentarze we Lwowie w czasie ogło-  
szonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ  
Międzynarodowego Roku Wolontariatu  
na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (IVY  
2026), któremu towarzyszy hasło: „Każdy  
gest ma znaczenie”.  
do Ukrainy przesunięto na drugą dekadę  
września bieżącego roku. Prace porządko- rośnięty trawą a wielu nagrobków już nie  
we na lwowskich cmentarzach były jed- ma. Są to przeważnie groby ziemne z me- Miłośników Dziedzictwa Kultury Polskiej  
nak prowadzone przez naszych partnerów  
zarówno przed przyjazdem wolontariuszy  
z Polski, jak też po ich powrocie do kraju.  
Dwa lwowskie cmentarze zostały wy- dobrze widoczne z ulicy. Chowano na nim  
brane do realizacji projektu z uwagi na sta- ludzi jeszcze przed przyłączeniem Lewan- polskiego oraz 30 uczniów i nauczycieli  
le postępujące zniszczenie znajdujących  
się tam obiektów i brak stałej opieki nad  
grobami.  
Cmentarz Zamarstynowski jest po- nagrobków ma złamane krzyże, inne na- Lewandówka.  
łożony w północnej części Lwowa. Naj- grobki z piaskowca i granitu są zwalone, Liczba wolontariuszy uczestniczą-  
starsza część to cmentarz miejski, gdzie co wymaga ich odkopania i ustawienia na  
chowano polskich mieszkańców. Po wy- miejsce. Niektóre nagrobki mają części  
siedleniu Polaków w latach 1944–1946  
polska część cmentarza zaczęła popadać  
w zapomnienie, mogiły ziemne zaczęły się  
zapadać, a grobowce niszczeć.  
konywane są tam nadal pochówki lokalne.  
Wolontariusze z Polski i uczniowie Liceum  
talowymi krzyżami, chociaż spotyka się „ZABYTEK”, społecznicy Towarzystwa  
również nagrobki. Sporo polskich grobów „Radio Lwów”, 15 uczniów i nauczycie- nr 10 im. świętej Marii Magdaleny oraz  
jest zlokalizowanych przy ogrodzeniu i są  
le Ogólnokształcącej Szkoły numer 67,  
w której prowadzone są zajęcia z języka  
członkowie Towarzystwa Miłośników  
Dziedzictwa Kultury Polskiej „ZABYTEK”  
przeprowadzili tam prace porządkowe  
przy najbardziej zarośniętych nagrobkach  
wzdłuż głównej alei cmentarnej. Oczysz-  
czano nagrobki z mchów, wycinano naro-  
sty z traw i krzewów.  
dówki do Lwowa a po II wojnie światowej  
cmentarz zamknięto.  
Średniej Szkoły Zawodowej numer 20 we  
Lwowie a także działacze Centrum Kultury  
i Sztuki „Suputnyk” z lwowskiej dzielnicy  
Na cmentarzu na Lewandówce wiele  
Cmentarz wymaga jednak prowadze-  
nia dalszych prac porządkowych.  
cych w pracach była znacznie większa,  
niż wstępnie planowano, co potwierdza  
Zadanie jest realizowane ze środków  
ziemne wymagające odkopania, oczysz- sporządzona dokumentacja fotograficzna Narodowego Instytutu Dziedzictwa Na-  
czenia a następnie ponownego uformowa- i filmowa.  
nie mogił ziemnych. Zdaniem Zbigniewa W trakcie wykonywanych prac na  
Pakosza – wiceprezesa TMDKP „ZABY- obydwu cmentarzach wolontariusze za- tów wskazanych w programie „Polskie  
TEK” – jest to krytyczny moment dla ra- opatrzeni w sprzęt i narzędzia kosili trawę  
rodowego za Granicą ,,Polonika”. Pozwala  
to na wypracowanie długotrwałych efek-  
W roku 1967 duży segment cmentarza  
polskiego i mogiły zbiorowe splantowano towania na tym cmentarzu uszkodzonych  
przy użyciu ciężkiego sprzętu. Wybudo- polskich nagrobków i mogił ziemnych.  
dziedzictwo kulturowe za granicą – wo-  
lontariat” Narodowego Instytutu Polskie-  
i inne porosty, wycinali krzewy, wynosili  
powstałe w wyniku tych prac śmieci i pa- go Dziedzictwa Kulturowego za Granicą  
Z uwagi na rozpoczęcie ataków po-  
wietrznych Federacji Rosyjskiej na infra-  
strukturę, środki transportu publicznego,  
stacje benzynowe i pozostałe obiekty  
zaplecza technicznego w pobliżu przejść  
wano tam szkołę, obiekty sportowe i ga-  
raże a na innym fragmencie cmentarza po- lwowskie cmentarze nie posiadają statusu  
sadzono sad. W części cywilnej trudno jest  
określić liczbę zniszczonych w ten sposób  
nagrobków.  
Należy również wyjaśnić, że te dwa  
kowali je w worki. Oczyszczono również  
wiele nagrobków porośniętych mchem,  
„Polonika”.  
obiektów zabytkowych, więc nie jest wy- metalowe krzyże i tabliczki nagrobne.  
magana zgoda na prowadzenie tam prac  
o charakterze porządkowym.  
OPRACOWAŁA ALICJA BRZAN-KLOŚ  
W wyniku przeprowadzonych prac  
cmentarz na Lewandówce został już  
KOORDYNATOR ZADANIA  
PROJEKTOWEGO  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
8
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
35 lat Fundacji im. Św. Jadwigi  
Od polsko-niemieckiego partnerstwa po pomoc Ukrainie  
polsko-ukraińska, wspieranie różnego  
rodzaju inicjatyw na terenie Ukrainy,  
a szczególnie Lwowa, praktyki, które Fun-  
dacja zapewnia młodym ludziom ze Lwo-  
wa i dawnych kresów Rzeczypospolitej, to  
jest ogromne dzieło – mówił.  
Wrocław uczcił 35-lecie  
działalności Dortmundzko-  
Wrocławsko-Lwowskiej  
Fundacji im. Św. Jadwigi.  
Jubileusz był okazją do  
podsumowania ponad  
O znaczeniu pomocy dla Ukrainy mó-  
trzech dekad działalności  
organizacji, która od  
lat rozwia współpracę  
polsko-niemiecką,  
wił także prof. dr hab. Dariusz Patkowski,  
kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii i Uro-  
logii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego  
we Wrocławiu. Jak podkreślił, szczególnie  
w ostatnim okresie Fundacja angażuje się  
w pomoc osobom z Ukrainy. Sam profesor  
współpracuje z jej prezesem Kazimierzem  
Pabisiakiem i przyjmuje w swojej klinice  
lekarzy z Ukrainy. Wspomniał również  
o swojej pracy medycznej we Lwowie.  
a w ostatnim ćwierćwieczu  
także polsko-ukraińską.  
Szczególne miejsce  
w działalności Fundacji  
zajmują praktyki  
zawodowe dla młodych  
ludzi oraz wsparcie  
„Nie możemy się zmęczyć  
w czynieniu dobra”  
inicjatyw we Lwowie  
i innych częściach Ukrainy.  
Niedzielne uroczystości rozpoczęły się  
Mszą św. w katedrze wrocławskiej. Litur-  
gii w intencji Fundacji przewodniczył ks.  
kanonik Paweł Cembrowicz, proboszcz ar-  
chikatedry pw. św. Jana Chrzciciela.  
Duchowny podkreślił, że katedra od lat  
EUGENIUSZ SAŁO  
TEKST  
FUNDACJA IM. ŚW. JADWIGI  
ZDJĘCIA  
przede wszystkim na Lwowie, rozszerzyła  
się na inne części Ukrainy.  
Olga Gawrońska, p.o. prezesa lwow-  
skiej Fundacji „Dajmy Nadzieję”, podkre- pozostaje miejscem spotkań związanych  
ślała, że współpraca obejmuje wymianę  
studentów i praktykantów w różnych  
dziedzinach, m.in. medycynie i informaty- cy w czasie wojny na Ukrainie. – Cieszymy się  
ce. Fundacja św. Jadwigi zapewnia także  
wsparcie materialne i merytoryczne. –  
A teraz w czasie wojny to ta współpraca  
nawet jeszcze bardziej się poszerzyła. O ile  
wcześniej była tylko we Lwowie, to teraz  
na całą Ukrainę – mówiła.  
z działalnością Fundacji. Zwrócił również  
uwagę na szczególne znaczenie tej współpra-  
Uroczystości jubileuszowe odbyły się  
3 października w Strefie Kultury Studenc-  
kiej Politechniki Wrocławskiej. Dzień póź-  
niej w katedrze wrocławskiej odprawiono  
Mszę św. w intencji Fundacji.  
z tego, że tutaj w Katedrze Wrocławskiej każ-  
dego roku gromadzimy się, aby właśnie prze-  
żywać kolejną rocznicę istnienia Fundacji.  
Staramy się, tak jak jest to możliwe, uczest-  
niczyć, zwłaszcza teraz w tych czasach nie-  
pokoju, wojny na Ukrainie, kiedy staramy się  
W obchodach uczestniczyli m.in. pre-  
zydent Wrocławia Jacek Sutryk, wice-  
prezydent Jakub Mazur, konsul generalny  
Ukrainy we Wrocławiu Taras Tokarski,  
radny Sejmiku Dolnośląskiego Sławomir  
Piechota, radny Wrocławia Jarosław Krau-  
ze, prezes Fundacji Kazimierz Pabisiak, dr  
inż. Elżbieta Dobiejewska, założycielka  
Fundacji im. Św. Jadwigi, Iwona Sienkie- Od Wrocławia i Dortmundu  
wicz, wieloletnia prezes Fundacji im. Św.  
Jadwigi. W spotkaniu wzięli udział także  
przedstawiciele środowisk akademickich,  
duchowieństwa, organizacji społecznych,  
O współpracy z Fundacją im. Św. Ja- również materialnie wspierać działania Fun-  
dwigi mówiła również s. Lidia Ziembowicz  
ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek  
Rodziny Maryi, która od 12 lat pracuje we  
Lwowie w Fundacji „Dajmy Nadzieję”. Jak  
dacji – mówił ks. Cembrowicz.  
Jak zaznaczył, ważnym elementem  
tego wsparcia jest również modlitwa  
za Ukrainę. – Przede wszystkim jeste-  
Rok po rozpoczęciu działalności orga- zaznaczyła, w tym roku lwowska organi- śmy z Wami zjednoczeni duchowo. Tutaj  
nizacja zainicjowała program praktyk zacja obchodzi 15-lecie działalności. Po- w katedrze modlimy się codziennie wła-  
dla młodych mieszkańców Wrocławia dziękowała Fundacji św. Jadwigi za współ- śnie o to, by ten czas się zakończył, byście  
do Lwowa  
Jak podkreśliła Justyna Staszak, członek  
Rady Dortmundzko-Wrocławsko-Lwowskiej w Dortmundzie. Każdego roku kilkanaście  
Fundacji im. Św. Jadwigi, historia organizacji osób wyjeżdżało do Niemiec, zdobywając  
pracę, życzliwość i pomoc.  
Podczas jubileuszu można było rów- w poczuciu takiej pewności życia, która  
nież wesprzeć działalność lwowskiej Fun- jest potrzebna każdemu człowiekowi –  
mogli żyć w poczuciu bezpieczeństwa,  
pracodawcy, darczyńcy, byli też obecni sięga jeszcze czasów poprzedzających jej for- pierwsze doświadczenia zawodowe.  
praktykanci oraz rodziny praktykantów malne powstanie. – Dzisiaj świętujemy 35-le-  
Doświadczenia współpracy polsko- dacji „Dajmy Nadzieję”, która prowadzi  
podkreślił proboszcz archikatedry.  
z Wrocławia.  
Podczas uroczystości prezydent Wro- Fundacji im. Św. Jadwigi. 35 lat temu Funda- rzenia działalności o Ukrainę. W tym roku  
cławia Jacek Sutryk wręczył medale Meri- cja w 1991 roku została zarejestrowana i od  
to de Wratislavia. Otrzymała go lwowska tego czasu prowadzi formalnie działalność  
Fundacja „Dajmy Nadzieję”, a także działa- właśnie jako organizacja pozarządowa. Ale te  
cze Fundacji im. Św. Jadwigi: dr inż. Elżbie- kontakty pomiędzy Dortmundem a Wrocła- kańcy Lwowa, ale również młodzi ludzie  
ta Dobiejewska, Monika Kordylewska, Ka- wiem, które pozwoliły na utworzenie Funda- z innych miast Ukrainy. Wśród prakty- pomocową Fundacji.  
cie Dortmundzko-Wrocławsko-Lwowskiej  
-niemieckiej stały się podstawą do rozsze- m.in. hospicjum domowe dla nieuleczalnie  
Homilię wygłosił ks. Rafał Zborow-  
chorych dzieci. Przygotowano mini-kier- ski, dyrektor Caritas Spes Archidiecezji  
Lwowskiej. W czasie kazania podkreślił,  
mija 25 lat od rozpoczęcia praktyk dla mło- masz z przedmiotami wykonanymi przez  
dych ludzi ze Lwowa we Wrocławiu.  
dzieci podczas warsztatów terapii zajęcio- że jubileusz powinien być nie tylko cza-  
Z programu korzystają nie tylko miesz- wej, wolontariuszy i młodzież katedralną. sem podsumowań, ale również spojrzenia  
Dochód przeznaczany jest na działalność w przyszłość. – Nie możemy się zmęczyć  
w czynieniu dobra. Nie wolno nam przy-  
zwyczaić się do wojny, w której codzien-  
nie ginie lub zostaje rannych kilka tysięcy  
osób. Te 35 lat to solidny fundament, na  
którym musimy budować dalej – mówił.  
Duchowny podziękował również za-  
zimierz Pabisiak, Justyna Staszak i Iwona  
Sienkiewicz.  
Prezydent Wrocławia Jacek Sutryk  
podkreślił, że 35-letnia historia Fundacji to  
przede wszystkim historia ludzi, którzy po- partnerstwo. Z czasem współpraca obej-  
trafili przekładać idee współpracy na kon- mowała konferencje, seminaria oraz dzia-  
kretne działania. Prezydent podziękował łalność charytatywną. To właśnie zbudo-  
cji, rozpoczęły się dużo wcześniej – mówiła.  
Jak przypomniała, już 55 lat temu  
we Wrocławiu rozpoczęły się spotkania  
mieszkańców obu miast i rozwijało się ich  
kantów są m.in. lekarze, architekci, ar-  
tyści i urzędnicy, którzy przyjeżdżają do  
Wrocławia, aby zdobywać doświadczenie  
i rozwijać swoje kompetencje zawodowe.  
„Można razem  
współpracować ponad  
granicami”  
Znaczenie działalności Fundacji pod-  
kreślał ks. Mariusz Krawiec SSP, przełożo- łożycielom, wolontariuszom i mieszkań-  
ny paulistów w Polsce i na Ukrainie. – To com Wrocławia, wskazując Fundację jako  
Współpraca jeszcze  
ważniejsza w czasie wojny  
również prezesowi Fundacji Kazimierzowi  
wane w ten sposób zaufanie stworzyło  
W ostatnich latach działalność Fundacji co teraz ma miejsce, a mianowicie przesu- przykład budowania zjednoczonej Europy  
Pabisiakowi oraz wszystkim osobom, któ- podstawy do działalności Fundacji.  
nabrała dodatkowego znaczenia ze wzglę- nięcie działalności Fundacji już nie tylko  
du na rosyjską agresję na Ukrainę. Współ- w kierunku zachodnim, czyli współpraca  
poprzez współpracę i solidarność. Na za-  
kończenie modlono się o sprawiedliwy po-  
re przez lata angażowały się w jej działal-  
ność. – Życzę kolejnych lat pełnych dobrych  
spotkań, nowych pomysłów i współpracy,  
która nadal będzie łączyć ludzi ponad grani-  
cami – dodał prezydent Wrocławia.  
Jednym z najważniejszych projektów  
Fundacji stały się praktyki zawodowe.  
praca, która wcześniej koncentrowała się  
polsko-niemiecka, ale także współpraca kój dla Ukrainy, siły dla narodu ukraińskie-  
go oraz o dalszy rozwój Fundacji.  
35 lat i plany na przyszłość  
Jubileusz był przede wszystkim okazją  
do podziękowania wszystkim, którzy przez  
lata angażowali się w działalność Fundacji.  
Jak podkreślała Justyna Staszak, członek  
Rady Fundacji im. Św. Jadwigi, organizacja  
chce kontynuować dotychczasowe projek-  
ty i zapewniać wsparcie kolejnym osobom.  
35 lat działalności Fundacji św. Jadwi-  
gi to historia budowania relacji pomiędzy  
Wrocławiem, Dortmundem i Lwowem. Jej  
obecna działalność pokazuje, że wypra-  
cowane przez dziesięciolecia kontakty  
mogą być nie tylko przestrzenią wymiany  
doświadczeń, ale również realnym wspar-  
ciem dla młodych ludzi i dla Ukrainy, szcze-  
gólnie w czasie wojny.  
Konsul generalny Ukrainy we Wro-  
cławiu Taras Tokarski, składając Fundacji  
jubileuszowe życzenia, podkreślił zna-  
czenie jej działalności na rzecz pojedna-  
nia i współpracy polsko-niemieckiej oraz  
polsko-ukraińskiej. – Jestem pewien, że  
wysiłek państwa na rzecz pojednania  
polsko-niemieckiego, polsko-ukraińskiego  
jest wart tego zaangażowania i tego po-  
święcenia i że Ukraińcy, obywatele, którzy  
z powodu wojny okazali się tutaj we Wro-  
cławiu, są wdzięczni i będą zawsze pamię-  
tać to dobro, które otrzymują m.in. też od  
obywateli, od mieszkańców Wrocławia,  
ale przy aktywnym zaangażowaniu Fun-  
dacji – mówił konsul.  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Kurierowe rozmowy  
9
www.kuriergalicyjski.com  
Jest to też wasze miejsce…  
Dalej będą miały miejsce  
Siedziba, działająca  
warsztaty artystyczne,  
wykłady dla młodzieży  
o historii najnowszej –  
tej której nie ma jeszcze  
we Lwowie przy ul.  
Winnyczenki 30, stała się  
dla Polaków we Lwowie  
miejscem, gdzie odbywają  
się niezwykle interesujące  
imprezy, spotkania,  
koncerty. O działalności  
Centrum KRZYSZTOF  
SZYMAŃSKI rozmawiał  
z dyrektor Centrum  
Kultury Polskiej we  
opisanej w podręcznikach:  
wydarzenia w Radomiu  
w 1976 r., powstanie  
Solidarności itd.  
Wykładowcą będzie Michał  
Przeperski z Muzeum  
Historii Polski.  
Z okazji roku Jerzego Giedroycia pla-  
nuję dyskusję na temat tej wybitnej  
postaci, która łączy, a nie dzieli. My-  
ślę, że będzie to bardzo interesująca  
dyskusja.  
W planie mamy cykl „Lepiej rozma-  
wiać”. Jest to taka trochę podchwy-  
tliwa nazwa, bo chodzi o to, by lepiej  
mówić po polsku, lepiej rozmawiać  
niż milczeć, bo rozmowy dają pozy-  
tywne możliwości. Takie spotkania  
już się odbywają. Moim założeniem  
było włączenie tu lokalnej społecz-  
ności i panie nauczycielki z obu szkół  
prowadzą takie zajęcia.  
Lwowie panią  
AGATĄ SAKOWICZ.  
Nadarzyła się kolejna okazja  
i Pani przyjazd do Lwowa z ra-  
cji spotkania z polskim dzien-  
nikarzem Zbigniewem Para-  
fianowiczem, autorem szeregu  
książek, poświęconych obec-  
nej sytuacji na Ukrainie. Pro-  
siłbym o kilka słów o działal-  
ności Centrum i historii jego  
powstania.  
AUTOR WYWIADU Z AGATĄ SAKOWICZ  
Historia tego miejsca jest taka, że po- prezentacje, koncerty, szkole- sobie sprawę, ilu Polaków tu jest, jak  
czątkowo mieścił się tu klasztor kar- nia. Jak udaje się Pani pozyskać potoczyły się ich losy we Lwowie po  
ludzi, którzy są chętni przyje- II wojnie światowej. Są to dla nich  
wyszło jak wyszło, a teraz tu  
jest ten lokal, gdzie Polacy mogą  
się skupiać i działać.  
W Centrum działa „Kawiarenka języ-  
kowa”, gdzie zajęcie z języka polskie-  
melitanek bosych, a potem Wyższe  
Seminarium archidiecezji lwowskiej.  
chać tu – jak by tam nie było –  
też mocno edukacyjne spotkania  
i wyjazdy.  
Tak, jak najbardziej. Zachęcam go prowadzone są na trzech pozio-  
wszystkich państwa, by do mnie pi- mach. Projekt ten jest dofinansowany  
W okresie powojennym w tym gma- do wojennego Lwowa i spotkać  
chu działał Instytut Metrologii i inne  
instytucje.  
się z rodakami?  
To wszystko, co się tu odbywa, jest  
sać, dzwonić, bo sal jest tak wiele,  
Dziś korytarze zapełniła mło- dla wszystkich wystarczy i będę je  
z Instytutu Języka Polskiego.  
W listopadzie planujemy duży pię-  
ciodniowy projekt „WizJA”. Skiero-  
Dzięki inicjatywie Kurii, arcybi- wyłącznie moim autorskim pomy- dzież szkolna, czy jest to kolej- udostępniać z wielka chęcią. Niech  
skupa Mieczysława Mokrzyckie- słem. Przedstawiłam kilka projek- na akcja?  
to miejsce żyje. Już wiele imprez, spo- wany jest on do liderów organizacji  
go i dobrej współpracy z władzami  
obwodowymi udało się odzyskać te  
pomieszczenia i przeprowadzić re- realizuję. Napisałam do Senatu pro- łowany „Mikstury kultury”. Jest to  
mont. Było to powiązane ze zwrotem jekt na roczną działalność kulturalną dwanaście różnych warsztatów ar- rzystać. A ja, na ile mogę, będę je pań- organizacji przyjadą tu na pięć dni  
Ukraińcom w Przemyślu ich przed- zatytułowany „Kultura solidarności. tystycznych: od teatralnych, cyrko- stwu udostępniać.  
wojennego lokalu. Odzyskano trzy Kultura, która łączy”. Niestety system  
piętra tego budynku. Na trzecim finansowania jest jaki jest, bo nasze  
piętrze mieści się Centrum psycho- projekty są najpierw rozpatrywane  
terapii, a dwa należą do Kurii metro- i zatwierdzane, a środki uzyskuje- i Marii Konopnickiej – do wzięcia  
Jak widać jest to bardzo bogaty  
politalnej. Kuria z kolei przekazała  
dwa piętra Fundacji Pomoc Polakom  
na Wschodzie pod Centrum Kultury  
my przeważnie w drugim półroczu.  
Niestety wygląda to tak, że przez pół  
roku jesteśmy w zawieszeniu, a po- biorą w tym udział. Jest to dla mnie  
wielka radość.  
udziału w tych „Miksturach”. Cieszę  
się, że sale zapełniają się, że dzieci  
Mam taką nadzieję. A rok ten naszej  
działalności zakończymy wspólnym  
spotkaniem opłatkowym i kolędo-  
Polskiej. Taka ciekawostka – nie zo- tem dopiero zaczynamy intensywnie  
stały oddane piwnice pod budynkiem  
i dlatego nie są wyremontowane.  
działać. Program jest tak nasycony, że  
nawet nie sposób odwiedzić wszyst- Widziałem przygotowywaną  
kie imprezy. Przekonałam się, że Po- tu wspaniałą salę baletową ze  
lacy we Lwowie są bardzo otwarci  
i chętni, a sale zawsze są pełne. Daje  
mi to satysfakcję i potwierdzenie W planie mamy zajęcia taneczne. Dziś  
tego, że warto to robić, bo spotyka się  
z zainteresowaniem.  
Remont i adaptacja budynku trwała  
ponad trzy lata. Środki pochodziły  
z funduszy unijnych i polskiego MSZ.  
Chodziło tu również nie tylko o samo  
wyremontowanie tych pomieszczeń,  
ale prace prowadzono pod kątem  
wane są tego rodzaju zajęcia?  
kupujemy lustra do tej sali, bo w takie  
powinna też być wyposażona. Jest to  
konserwatorskim, bo są to zabytko- Faktycznie bardzo ciężko jest na- nasza kolejna inwestycja. Mam na- Jakie są plany działalności Cen- go zrealizować. Do tego dochodzi pro-  
we pomieszczenia. Udało się odnowić  
mówić ludzi na wyjazd do Lwowa.  
dzieję, że później będą odbywały się  
trum na ten rok i na przyszłość?  
mocja, strona internetowa i zachęca-  
nie do odwiedzania naszych imprez.  
stare freski, malowidła i wyekspo- Sytuacja pogorszyła się, gdy w woje- regularne zajęcia i warsztaty tanecz- Do końca roku czekają nas jeszcze  
nować XVII-wieczne mury. Wiem, że  
o powstanie tego Centrum walczyła  
i była mocno zaangażowana w prze- kilkakrotnie zawyły syreny alar- umiejętności choreograficzne.  
bieg prac była konsul generalna RP  
we Lwowie Eliza Dzwonkiewicz.  
Prawie rok trwał odbiór budynku  
wództwach wschodnich zaczęliśmy  
dostawać ostrzeżenia, a w Lublinie  
ne. Myślę, że Edward Sosulski sobie  
z tym dobrze poradzi i przekaże swoje  
dwa spotkania literackie. Będę pań- Mam bardzo dużo różnorodnej pracy,  
stwa informować  
o
konkretnych  
ale daję sobie radę.  
datach, ale już wiem, że będzie to  
spotkanie z pisarzem Ziemowitem  
mowe i dzieci w szkołach musiały  
udać się do schronów. Zrozumiałe,  
że wywołuje to lęk i niepokój. Muszę  
Czy trudno dzielić Pani swoje  
Moim założeniem jest  
też to, żeby nie tylko  
przywozić tu ludzi  
Szczerkiem, zajmującym się tematy- życie pomiędzy Lwów i Lublin?  
ką Ukrainy. Nigdy nie występował tu  
przed państwem, przypuszczam, że  
Jest to bardzo trudno. Przyznam  
szczerze, że początkowo były cał-  
i otrzymanie zezwolenia na jego eks- przyznać szczerze, że kilka osób od-  
ploatację. I nareszcie, w grudniu 2025  
roku ostatecznie mogliśmy oficjalnie  
inaugurować naszą działalność.  
mówiło mi udziału w imprezach. Co-  
raz trudniej jest pozyskiwać osoby do  
wyjazdów do Lwowa. Ale jest wiele  
miłośników Ukrainy i Kresów, któ-  
i dla niego będzie to ciekawe przeży- kiem inne plany mojego życia. Pier-  
cie. Chciałabym też ściągnąć do Cen- wotnie miałam się przeprowadzić do  
z Polski – chociaż jest to  
jedna część działalności  
Centrum – ale włączanie  
lokalnych Polaków do  
współdziałania, żeby stali  
się częścią tego Centrum.  
By sami prowadzili  
warsztaty, spotkania  
i prezentowali tu swoją  
twórczość. Powinni  
działać sami dla siebie,  
bo najlepiej się tu znacie  
i chodzi o to, żeby was  
aktywować i byście się  
czuli częścią tego miejsca.  
trum Szczepana Twardocha. Może mi  
się uda.  
21 listopada zapraszam państwa  
Lwowa i działać tu bezpośrednio, by  
to centrum tętniło życiem codzien-  
nie. Wizja na razie się zmieniła, ale  
Inaugurację i otwarcie Cen- rzy mają wielki sentyment do Lwowa,  
trum połączyliście Państwo ze  
„spotkaniem opłatkowym…  
Ten „opłatek” był pięknym momentem  
inauguracji naszej działalności. Tak pierw coś wymyślam, a potem zderzam  
zaczęliśmy działać, by ludzie po prostu się z realizacją pomysłu. Staję na gło-  
do nas przyszli i zobaczyli, że działa- wie, by doszło do tego co zadecydowa-  
my bez strzelania korków szampana  
i wielkich fajerwerków. Zadaliśmy  
sobie plan, że ma być to miejsce dla  
Polaków i tych Ukraińców, którzy są  
zainteresowani polską kulturą.  
przyjeżdżają tu chętnie i spotykają  
się z publicznością.  
Sytuacja wygląda tak, że ja sobie naj-  
na koncert Marcina Januszkiewi- też może ulegnie kolejnej zmianie.  
cza, który wystąpi wraz z pianistą Zobaczymy. Na razie póki trwa woj-  
w swoim projekcie „Osiecka po mę- na będzie tak jak jest. Miejmy na-  
sku”. Bardzo serdecznie na ten kon- dzieję, że ta sytuacja jak najszybciej  
cert zapraszam, bo jest to wspaniały się skończy, Centrum będzie dzia-  
wokalista na skalę polską i świato- łało, a państwo będą czerpać z tego  
łam – zapraszam, zwabiam by jednak  
przyjechali i zrealizowali projekt…  
wą  
wrażenia.  
i
zapowiadają się wspaniałe  
radość i mieć poczucie, że jest to też  
wasze miejsce i Polacy we Lwowie  
mają nareszcie swój dom.  
…ale potem tego nie żałują…  
…absolutnie! Są zachwyceni i zawsze  
jest to dla nich formą wspaniałego  
Odbędzie się u nas pokaz  
pięciu filmów Andrzeja  
Wajdy i będziemy otwierać  
Filmowy Klub Dyskusyjny.  
Dziękuję bardzo i życzę speł-  
nienia tych wszystkich za-  
miarów, planów, projektów  
i marzeń.  
Był to dobry początek, bo za- spotkania z żyjącymi tutaj Polaka- Mieliśmy wielką nadzieję na  
częły się wspaniałe imprezy, mi. Wiele osób nie do końca zdaje Dom Polski we Lwowie, ale  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
10  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Romans Haliny Zalewskiej (cz. 1)  
Halina była trzecim  
dzieckiem cukiernika  
Ludwika Zalewskiego i jego  
żony Ewy. Na świat przyszła  
we Lwowie pod koniec 1904  
roku w kamienicy, którą  
niedługo później wyburzono.  
Właśnie wtedy rozpoczynał  
się w dużych miastach  
budowlany boom początku  
XX wieku. Wiele zabytkowych  
kamienic uznano za  
przestarzałe i na ich miejscu  
wznoszono monumentalne  
budynki, często użyteczności  
publicznej. I tak zdecydowano  
MŁODA HALINA Z RODZICAMI W MIESZKANIU PRZY AKADEMICKIEJ 22  
o sprzedaży kamienic  
Akademicka numer 17  
i 19, wyburzeniu ich  
wpisuje się więc znakomicie  
w model słuchacza tych kur- 22. To tam Halina, krok po kroku,  
sów. Języki obce, a zwłaszcza nasiąkałakabaretowąatmosferą,  
angielski – cała sfera lingwi- aż stała się nieformalnym człon-  
Zalewskich przy Akademickiej  
i wybudowaniu na tych  
terenach olbrzymiego gmachu  
Izby Przemysłowo-Handlowej,  
który stoi w tym miejscu  
do dziś. Plany budowlane  
spowodowały, że Zalewscy byli  
zmuszeni opuścić swoje lokum.  
Przenieśli się niedaleko,  
na drugą stronę ulicy, pod  
numer 22 na pierwsze piętro,  
gdzie wygodnie mieszkali  
do połowy lat trzydziestych.  
Na parterze zaś mieściła  
się słynna cukiernia  
Zalewskich. A Halina, której  
poświęcam ten artykuł,  
nie tylko zamieszkiwała  
tam – w wydzielonej części  
mieszkania prowadziła przez  
kilka lat swoje fotograficzne  
atelier.  
AKADEMICKA 22, CUKIERNIA ZALEWSKICH I ICH MIESZKANIE  
Z BALKONEM NA PIERWSZYM PIĘTRZE. ZDJĘCIE Z 1919 ROKU  
styczna okaże się szczególnie  
dopasowana do predyspozycji  
Haliny. Łatwość przyswajania  
języków, umiejętność zyskania  
posłuchu w grupie, dar prze- kilkuletnią praktykę w zakładzie  
kazywania wiedzy – te cechy  
charakteru najmłodszej z rodu  
kiem grupy, by w efekcie w 1929  
roku zostać pełnoprawną artyst- własną pracownię fotografii do  
ką „Naszego oczka”.  
Do wybuchu wojny prowadziła  
i brata wynajmuje obszerne pa-  
ropokojowe mieszkanie przy  
pism ilustrowanych oraz portre- ulicy Miodowej 3, na wysokim  
tów aktorów teatralnych i filmo- siódmym piętrze, z widokiem na  
W roku 1931 podjęła Halina  
wych we Lwowie, a w 1936 roku  
fotograficznym Z. i R. Huberowie przeniosła ją do Warszawy. Od- świętej Anny. W ten sposób, wy-  
we Lwowie, najpierw jako uczen- wrocia wielu fotografii pełne są chodząc poza teren rodzinnego  
Stare Miasto i pobliski kościół  
sprawią, że uczenie angielskie- nica, a następnie panna termi- informacji o rodzajach zabiegów miasta, ekspansja Zalewskich  
go stanie się jej hobby. A nadej- nująca w zakładzie fotograficz- technicznych stosowanych przy zatacza coraz to szersze kręgi.  
dą i takie czasy, epoka PRL-u,  
kiedy korepetycje z tego języka  
nym przy ulicy Romanowicza  
11. Tam zaprzyjaźniła się z Zo- opisy, jaką sytuację czy jakie za- Władysława i jego żonę Siunię,  
danym ujęciu lub też zawierają  
Sklep w stolicy, doglądany przez  
będą przez długi czas jej głów- fią, córką Huberów. Po uzyska- danie lub zamierzenie fotogra- działa przy Nowym Świecie 57  
nym źródłem zarobkowania.  
Jest i trzecia miłość Halki:  
niu dyplomu kwalifikującego do  
zawodu fotografa Halina w 1933  
ficzne dane ujęcie przedstawia.  
Swoje prace Halina Zalewska  
już od kilku lat. Otwierając swo-  
ją pracownię w Warszawie, Ha-  
po fotografii i językach – ak- roku otworzyła w mieszkaniu  
eksponowała nie tylko w gablo- lina konsekwentnie i przebojem  
tach umieszczonych po obu stro- zdobywa nowy teren. Staje się  
torstwo. Już same słowa, jak:  
aktor, kino, film – określenia  
wówczas jeszcze dość świeże,  
rodziców na piętrze, w dwóch  
specjalnie wydzielonych na ten nach bramy na Akademickiej coraz bardziej rozpoznawalna  
cel pokojach, własną pracownię.  
22 i nie tylko w kawiarni ojca.  
Brała udział w wielu wystawach  
w kręgach warszawskiej bohe-  
my. Nieważne są koszty. Idzie  
stosunkowo nowe, rozbudza- Jedno ze zdjęć Akademickiej 22  
PAWEŁ DANIEL ZALEWSKI  
ją wyobraźnię. Magnetyzują,  
przyciągają, fascynują.  
Halka nie rozstawała się ze  
swoim aparatem. Jej zdjęcia  
z tego czasu pokazują, że zanim  
ukazuje przy wejściu do bramy  
gablotę z fotografiami. Tak wła- skim hotelu Bristol, klubie YMCA  
śnie Halka reklamowała swoje  
usługi. W celach zarobkowych  
wykonywała zdjęcia portretowe,  
krajowych, m.in.  
w
tarnow- o prestiż i nazwisko. Ma się  
czym pochwalić, nazwisko nosi  
w Krakowie, w Warszawie, Lwo- zacne i z tradycjami. Co prawda,  
wie, Stanisławowie oraz w kilku kupieckimi, ale cukiernicza pa-  
międzynarodowych: w VII Mię- sja ojca i brata na pewno przy-  
alka uczęszczała do li-  
ceum SS. Urszulanek.  
H
W 1921 roku, w nagrodę  
za ładnie zdaną maturę, otrzy- oddała się fotografii w sposób  
ale podczas wyjazdów z rodzica- dzynarodowym Salonie Polskiej  
w pełni profesjonalny, podej- mi na południe Europy chętnie Fotografii w Krakowie (1933), VII  
Międzynarodowym Salonie Fo- zachowania otaczają ją nimbem  
nia świata obiektywem apara- najbliższych, jak i elementy ar- tograficznym w Poznaniu (1934), wyjątkowości i tajemniczości.  
tu. Równie często sama do nich  
pozowała. Już w tych wczesnych  
daje jej zalet, a lwowskie po-  
chodzenie i specyficzny sposób  
mała w prezencie od rodziców  
aparat fotograficzny firmy Vo- mowała różne próby chwyta- fotografowała zarówno swoich  
igtländer. Nikt nie podejrzewał,  
że właśnie fotografia stanie się  
jej największą pasją.  
chitektury czy pejzaże. Robiła to  
z pasją, zacięciem artystycznym,  
IX Międzynarodowym Salonie  
Fotografii w Warszawie (1935).  
Halinie nie wystarcza już jej  
Mówi się o niej „ta” Halina Za-  
lewska. Halka liczy więc, że sta-  
nie się nadwornym fotografem  
Krótko po skończeniu li- kadrach widać zalążek poszuki- czego rezultatem jest bogate ar-  
cem zdiagnozowano  
ny gruźlicę. Przerwała wtedy  
naukę języka francuskiego na  
filologii romańskiej na Uni- jewódzkim „Nasze oczko” pod  
wersytecie Jana Kazimierza.  
Kilka kolejnych lat spędziła na  
u
Hali- wań artystycznych. Także w jej  
chiwum, wielość klisz i albumów.  
Halina jako jedyna w rodzinie  
lwowskie domowe atelier. Po- gwiazd srebrnego ekranu.  
ciąga ją środowisko artystów, Halina przebywała w Warsza-  
działaniach. W latach 1929–31  
występowała  
w
teatrze wo- zyskała status profesjonalist- w szczególności gwiazd rodzi- wie, wpadając od czasu do czasu  
ki w tej dziedzinie. Większość mego kina. W końcu podejmu- do Lwowa. Rodzice nadal wspo-  
kierownictwem Wiktora Bu- swoich prac podpisywała od- je odważną decyzję – postana- magali ją finansowo. O to wspar-  
dzyńskiego, późniejszego twór- ręcznie charakterystyczny wia wkręcić się jako fotograf  
sposób na dolnej krawędzi foto- w świat filmu. A zatem – stolica!  
Próby do występów często od- grafii – starannie wykaligrafo- W 1936 roku Halina przenosi się  
bywały się także w mieszkaniu wanymiimienieminazwiskiem. do Warszawy. Za pieniądze ojca  
w
cie Halina nieustannie prosiła,  
nie mogąc utrzymać się bez po-  
mocy rodziny, mimo że szyb-  
ko zdołała wyrobić sobie opi-  
nię wziętej i modnej fotografki.  
Na okładki do magazynu „Kino”  
miała wyłączność. Wierzyła, jak  
niejeden artysta, że zdolności  
i praca, a nawet popularność ła-  
two przekładają się na zarobki.  
To jednak mit. Do rodziny pisa-  
ła: „Ciężko mi bardzo przemóc  
się, aby raz jeszcze zwrócić się  
do Ciebie z prośbą o pomoc. Ale  
niestety jestem mocno już przy-  
ciśnięta. Mianowicie firma Sta-  
szewscy, która w skandaliczny  
sposób założyła mi linoleum i ta-  
pety, chodzi mocno po piętach. Ja  
mam moc zamówień i już od jutra  
zaczynam pracować. Retuszera  
mam dochodzącego. Kauczyker  
pracuje i znosi mi zamówienia  
od żydowskiej bogatej klienteli.  
Ale oczywiście, że z tego jest tyle  
innych bieżących wydatków, że  
tamtego długu w tej chwili nie  
mogę uregulować”.  
licznych kuracjach w Jarem- cy „Wesołej Lwowskiej Fali”.  
czu, Worochcie, Olchowcach.  
Początki choroby płuc udało  
się skutecznie podleczyć. We  
wspomnieniach pisała: „W tym  
czasie dopełniałam wykształ-  
cenia w domu, ucząc się języ-  
ków obcych oraz gry na for-  
tepianie”. Między innymi  
brała udział w kursach języka  
angielskiego w szkole meto-  
dystów. Jednym z najbardziej  
znanych przedsięwzięć meto-  
dystów, przybyłych zza oceanu  
do wolnej Polski, było utworze-  
nie w Warszawie English Lan-  
guage College – szkoły języko-  
wej, która zresztą przetrwała do  
dziś. W 1922 roku filia lwow-  
ska tej szkoły liczyła około  
pięciuset słuchaczy. Niespeł-  
na dwudziestoletnia Halina,  
ze swoimi zainteresowaniami  
artystycznymi, przerwanymi  
studiami filologicznymi oraz  
głodem wiedzy humanistycz-  
nej, a zwłaszcza lingwistycznej,  
HALINA Z MATKĄ NA PLAŻY W CRIKVENICY, CZERWIEC 1924  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Kurier kulturalny  
11  
www.kuriergalicyjski.com  
HALINA ZALEWSKA, LATA DWUDZIESTE  
Cybulski zadebiutował na wiel-  
kim ekranie  
kometrażowym  
w
filmie krót-  
Kazimierza  
Czyńskiego „Hrabianka Nuna”,  
w którym wystąpił u boku Ka-  
zimiery Skalskiej. „W tym czasie  
było bardzo mało pojazdów silni-  
kowych w Polsce i jeszcze mniej  
ludzi umiejących nimi jeździć.  
Właśnie tak odkryła mnie pol-  
ska wytwórnia filmowa. Potrze-  
bowali kierowcy do niemego fil-  
mu, a ja byłem akurat dostępny”  
– tłumaczył ten fakt w rozmo-  
wie z dziennikarką. W tym sa-  
mym roku Mieczysław zaręczył  
się z Zofią Natalią Zakrzewską,  
FOTOGRAFIA PODPISANA: „KOCHANEJ SZWAGIERCE MOJEJ P. SIUNI  
MILUTKIEJ PODOBIZNĘ SWOJĄ OFIARUJĘ”  
Relacjonowała: „Jestem wspa-  
niale zorganizowana do pracy  
i wszystko mam w zakładzie,  
Romans z amantem przed- urodzoną 23 marca 1904 roku  
wojennego kina, Mieczy- w Małachowicach, jedyną córką  
sławem Cybulskim, to naj- hrabiego Józefa Władysława Za-  
krzewskiego herbu Pomian i Ste-  
fanii z Gąssowskich. Obydwoje  
zadowolona i pełna jak najlep- nie Zalewskiej. Opowieść to za  
cy przy ulicy Marszałkowskiej  
i zapewne tam narodziło się ich  
szych nadzieji na przyszłość.  
Pertraktują ze mną żydzi, abym  
dużo powiedziane. Właściwie  
krótka wzmianka, bo zapew- uczucie. 27 listopada 1928 roku  
robiła fotosy. Była już i arysto- ne nikt nie poznał tajników  
kracja, złożyli zadatek na zdjęcia. ich relacji. Pozostały fotografie  
para wzięła ślub.  
27 lipca 1938 roku ojciec  
Ci jadą na koniku antysemic- Cybulskiego z warszawskie- Ludwik Zalewski żartobliwie  
kim. Ruch już normalny mam  
i cudowne warunki do pracy. Za  
gwiazdkę Waszą kupiłam piękną  
aksamitną kotarę do biura. Ślicz- zodu z jej życia odnoszą się owe  
nie wygląda, za co Wam bardzo,  
bardzo dziękuję”.  
go atelier Haliny, jego zdję- komentował sercowe sprawy  
cie w eleganckim kabriolecie Haliny z odległego Lwowa: „Ha-  
oraz… łzy. Właśnie do tego epi- lina siedzi w Warszawie i nic  
nie pisze. Najdroższy wyjechał  
na urlop do Włoch (tak pisze  
„Kino”)”.  
„zapłakane oczy za kochasiem”,  
wypowiedziane przez nią  
a
Na początku kwietnia 1937  
roku poinformowała rodzinę:  
„Poświęciłam nareszcie zakład,  
dałam 7.00 i 2 zł kościelnemu”.  
Jej siostra donosiła w liście do  
podczas wywiadu w filmie re-  
żyserki Marii Kwiatkowskiej  
o Hance Ordonównie z 1993  
roku.  
INNĄ DEDYKACJĘ DLA SIUNI ZALEWSKIEJ, NASKROBANĄ JESZCZE  
MNIEJ CZYTELNYM PISMEM, UMIEŚCIŁ CYBULSKI NA ODWROCIE  
ZDJĘCIA Z PIESKIEM: „PANI SIUNI NA PAMIĄTKĘ DRUGOSTRONNE  
WYRAZY PRZYJAŹNI, VARSOVI” I RÓWNIE NIEDBALE  
Mieczysław Cybulski  
–
to  
rodziny: „Halina zostaje w War- było nazwisko! Aktor zagrał  
szawie, prosi jedynie mamę, by  
Jej każdego miesiąca niezależnie  
od prowiantów przysłała 50 zł,  
bo nie może wyżyć z firmy”.  
Halina Zalewska, bez względu  
na kłopoty finansowe, przeżywa  
w tym czasie szczyt popularności  
w
okresie międzywojennym  
w blisko czterdziestu filmach.  
Był niekwestionowaną gwiaz- tografii, sprezentowanej Siuni  
dą srebrnego ekranu. Już jako  
piętnastolatek Mieczysław,  
herbu Prawdzic, jako młodzie- słowach nazywa ją bowiem  
niec zdobył kwalifikacje szofe- „swoją szwagierką”. Taka de-  
ZASZYFROWANA DATA, PRAWDOPODOBNIE 1937  
zamożnego cukiernika, niepo- córki, wyraziła się Ewa Zalew-  
korną i zakochaną Halkę.  
ska, zupełnie nie jak elegancka  
mieszczanka, bardziej w stylu  
Jednak zupełnie inne słowo,  
jako fotograf bohemy artystycz- ra, więc w 1920 roku dołączył do  
nej stolicy. Wykonuje portrety  
najbardziej znanym ze świa- Polskiego, gdzie w czasie woj- mieszczan Zalewskich oraz  
ta aktorskiego. Czuje się czę- ny polsko-bolszewickiej zaj- w zakochanej główce ich córki  
ścią tego towarzystwa. W nie- mował się wożeniem wyższych artystki, Haliny. Takie słowa  
klaracja brzmi odpowiedzial- inne określenie pozostało wy- pani z gdowskiej zagrody, skąd  
służb samochodowych Wojska nie, a przynajmniej w głowach eksponowane odziedziczo- przecież pochodziła. A grzechy,  
nej po tamtych czasach rodzin- niekonsekwencje i niespełnienia  
w
nej pamięci. Bowiem wszyscy  
krewni współcześni tamtym  
chwilom, a także potomkowie,  
Cybulskiego wnet ukryła wojna,  
ta sama, która następnie kazała  
mu nagle opuścić kraj i rzuciła  
mal każdym wydaniu czasopism  
„Film” i „Kino” drukowane są jej  
oficerów. W drugiej połowie lat  
dwudziestych należał do zam- deklaracja i pozwalały określać  
zabrzmiały jak jednoznaczna  
z ust do ust powtarzali z uśmie- w daleki świat. Zapisał się zatem  
ten szofer – amant o urodzie che-  
prace, często na okładkach. Pod- kowej kolumny samochodowej, Mieczysława, nawet w odle- chem, słowo w słowo, reakcję  
pisane imieniem i nazwiskiem. a w ramach swojej pracy nie- głych wspomnieniach mianem  
Mówi się o niej „znana warszaw- raz przewoził między innymi „narzeczonego” Haliny. W 1938  
ska fotografka”. Swój cel osiąga, marszałka Józefa Piłsudskiego  
aczkolwiek nadal, nawet po kil- i prezydenta Ignacego Mościc- zaręczony z aktorką Elżbie- Cybulskiego, na definitywnie  
niedoszłej teściowej, matki Ha- rubina w pamięci rodu Zalew-  
liny, Ewy z Korneckich Zalew- skich w dwóch zdaniach: jednym  
roku był najprawdopodobniej skiej, na ostateczne odejście  
utrwalonym jego ręką na pa-  
pierze, drugim wykrzyczanym  
w furii przez mą prababkę Ewę.  
ku latach uznania w środowisku,  
w żaden sposób nie przekłada się  
to na zarobki.  
kiego. To właśnie umiejętność  
jazdy samochodem sprawi- nie miał szans na przetrwa- Dosadnie  
ła, że w 1925 roku Mieczysław nie. Cybulski porzucił córkę wściekłości, widząc rozpacz  
tą Kryńską. Związek z Haliną  
rzucenie Halki. „A kopa w dupę!”  
i
dając upust swej  
(cdn.)  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
12  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
O XXVI Dialogu Dwóch Kultur w Polsce  
z języka ukraińskiego, rosyj-  
Po pierwszej części  
skiego, hiszpańskiego i wło-  
skiego. W okresie swych stu-  
diów i w latach następnych był  
zauroczony myślą bolszewicką.  
W 1935 roku nawet przekro-  
czył nielegalnie granicę z ZSRR,  
gdzie poznał na terenie Ukrainy  
tamtejsze realia, w tym skutki  
sztucznie wywołanego Wiel-  
kiego Głodu w czasie które-  
go zmarło kilka milionów osób  
z braku pożywienia. Po powro-  
cie do Polski do końca swego  
życia był zdecydowanym an-  
tykomunistą. W latach 30. był  
redaktorem naczelnym wy-  
dawanego w Łucku periodyku  
„Wołyń”. Na łamach tego cza-  
sopisma publikowali wiersze  
twórcy Poetyckiej Grupy Wo-  
łyń, m.in.: Czesław Janczarski,  
Wacław Iwaniuk, Stefan Szaj-  
dak, Zygmunt Jan Rumel, Wła-  
dysław Milczarek. W tamtym  
okresie Łobodowski był też bli-  
skim współpracownikiem wo-  
łyńskiego wojewody Henryka  
Józewskiego, zdążającego do  
budowania przyjaznych relacji  
między wszystkimi mieszkań-  
cami tego regionu. Po wybuchu  
wojny Łobodowski był żołnie-  
rzem kampanii wrześniowej  
1939 r. Następnie, po przekro-  
czeniu granicy, został inter-  
nowany na Węgrzech, skąd  
zbiegł do Francji. W 1941 roku  
wyjechał stamtąd do Hiszpanii  
i mieszkał w Madrycie do koń-  
ca swego życia... W latach 1947–  
1975 tworzył Audycję Polską  
Radia Madryt. Znany był ze  
zdecydowanych antykomu-  
nistycznych wystąpień. Przez  
wiele lat był też współpra-  
tegorocznego Dialogu  
Dwóch Kultur, która  
mimo wojny została  
jednak ciekawie  
zrealizowana na  
Ukrainie w Krzemieńcu,  
Wiśniowcu, Dubnie oraz  
Ubieniu, druga część  
tegorocznych wydarzeń  
przebiegała w Polsce  
w dniach 15–18 września.  
Spotkania odbyły się  
w kilku miejscowościach:  
w Lublinie, Kozłówce,  
Sulejówku i w Warszawie.  
Tradycyjnie wzięli w nich  
udział goście z wielu  
miast Ukrainy, jak i z całej  
Polski: literaturoznawcy,  
historycy, muzealnicy,  
pisarze, przedstawiciele  
wielu towarzystw  
MUZEUM WINCENTEGO POLA, INAUGURACJA SPOTKAŃ  
naukowych  
i stowarzyszeń, działacze  
kultury z obu krajów oraz  
przedstawiciele władz  
Krzemieńca. Na bardzo  
różnorodny, ciekawy  
i bogaty program złożyły  
się konferencje naukowe,  
zwiedzanie obiektów  
zabytkowych oraz  
opublikowało  
w
2025 roku  
i Ukrainy. Wspólne  
dziedzictwo  
15 września w Lublinie  
w Muzeum Wincentego  
Pola, wybitnego  
w
Tarnopolu almanach lite-  
racko-artystyczny „Jeżeli du-  
chem będę to się im pokażę” (cyt.  
z J. Słowackiego) poświęcony  
25-leciu Dialogu Dwóch Kul-  
tur. Pięknie wydany tom ukazał  
się pod redakcją Tamary Sieni-  
ny byłej dyrektor Obwodowego  
Muzeum Juliusza Słowackiego  
kulturowe”,  
pisarza doby późnego  
romantyzmu, autora  
„Pieśni o ziemi naszej”  
oraz poematu „Mohort”,  
rapsodu rycerskiego  
w którym po raz  
„Przenikanie kultur”,  
„Literatura bez granic”.  
Łącznie wygłoszono  
ponad sześćdziesiąt  
referatów na różne  
tematy, często bogato  
ilustrowanych  
w
Krzemieńcu, współorgani-  
wystaw.  
pierwszy użyto terminu  
„Kresy” na określenie  
ziem wschodnich dawnej  
Rzeczypospolitej.  
zatorce wszystkich edycji spo-  
tkań ze strony ukraińskiej.  
Almanach o dużym formacie,  
w twardej oprawie, bardzo bo-  
gato ilustrowany archiwalnymi  
zdjęciami liczy ponad trzysta  
stron i dokumentuje najważ- Kowalczyka, kierownika tego  
niejsze wydarzenia i osoby, któ- muzeum oraz wystąpieniu ini- cownikiem Jerzego Giedroycia  
re ten ruch intelektualny przez cjatorów Dialogu Dwóch Kultur i Paryskiej Kultury. Publiko-  
ponad dwie dekady współtwo- Mariusza Olbromskiego i Tama- wał często na łanach „Zeszytów  
pokazem unikalnych  
zdjęć i kopiami  
MARIUSZ OLBROMSKI  
łównym organizatorem ze  
strony polskiej było Mu-  
cennych dokumentów.  
Zaprezentowano też  
nowe wydawnictwa:  
rocznik „Dialog  
G
zeum Józefa Piłsudskiego  
Po powitaniu przez Wiktora  
w Sulejówku przy współpracy ze  
Stowarzyszeniem Pisarzy Pol-  
skich, Państwowym Instytutem  
Wydawniczym w Warszawie,  
Muzeum Dworek Wincentego  
Pola w Lublinie, Muzeum Za-  
moyskich w Kozłowce, Muzeum  
Pałac Jana III Sobieskiego w Wi-  
lanowie. Ze strony ukraińskiej  
Dwóch Kultur 2025”  
zawierający artykuły  
z ubiegłorocznych sesji  
zapisanych na ponad  
pięciuset stronach.  
To już tom XX, a wiec  
dorobek corocznych  
spotkań także pod tym  
rzyły. Wydawnictwo ukazało  
się w języku polskim, ukraiń- Haśkiewicz, nowa dyrektorka  
ry Sieniny, głos zabrała Helena  
Literackich” oraz londyńskich  
„Wiadomości” Zmarł w stoli-  
skim i angielskim przy wspar- Obwodowego Muzeum Słowac- cy Hiszpanii w 1988 r. Był na  
ciu finansowym Konsulatu kiego w Krzemieńcu, a następ- emigracji rzecznikiem dialogu  
Generalnego RP w Łucku oraz  
Departamentu Kultury i Tury- Mykoła Matwijuk. Głównych  
nie wiceburmistrz Krzemieńca  
polsko-ukraińskiego.  
sesji jemu poświęconej  
współpracowało  
w
organiza-  
W
cji tych wydarzeń Obwodowe  
styki Tarnopolskiej Obwodowej organizatorów reprezentował wzięli udział najwybitniejsi ba-  
Administracji Wojskowej i Pań- prof. Grzegorz Nowik, wicedy- dacze jego twórczości oraz wy-  
Muzeum Juliusza Słowackie- względem jest ogromny.  
go w Krzemieńcu oraz Akade-  
stwowej. Trzecią książką zapre- rektor ds. naukowych Muzeum  
zentowaną w czasie trwania Józefa Piłsudskiego Sule- wnuczka poety Ewa Tomanek  
ten zyskał ostatnio nowocze- obrad był „Lwów Jana Paran- jówku, wybitny historyk woj- oraz bliska znajoma i przyja-  
dawcy dzieł. Przede wszystkim  
mia Humanistyczno-Pedago-  
giczna im. Tarasa Szewczenki  
w Krzemieńcu.  
Warto dodać, że rocznik  
w
sną, atrakcyjną szatę graficzną. dowskiego” z tekstem piszącego  
skowości, który skierował do  
zebranych słowa powitania.  
ciółka pisarza Joanna Skaruch-  
-Piekutowska, która przyleciała  
do Lublina z Madrytu. Swo-  
je cenne wspomnienia o tym  
Obecnie wydawany jest przez  
Muzeum Józefa Piłsudskiego  
w Sulejówku, a wcześniej przez  
te słowa i zdjęciami autorstwa  
Anny Gordijewskiej. Publika- Następnie rozpoczęła się sesja  
cja została wydana po polsku naukowa „Józef Łobodowski –  
Z obu krajów  
przybyło liczne grono  
intelektualistów  
i artystów ze  
Muzeum Narodowe Ziemi Prze- we Lwowie w 2025 w ramach  
myskiej, następnie przez Mu- „Biblioteki Nowego Kuriera  
zeum Anny i Jarosława Iwasz- Galicyjskiego”.  
kiewiczów w Stawisku. Warto  
orędownik współpracy Polski wybitnym twórcy wygłosił  
i Ukrainy” poświęcona wybit- jego przyjaciel Piotr Jegliński,  
nemu pisarzowi związanemu  
biografią z Lublinem, ale też  
z Wołyniem. Łobodowski był  
poetą, prozaikiem, tłumaczem  
działacz opozycji antykomuni-  
stycznej w okresie PRL-u, były  
dyrektor emigracyjnego Wy-  
dawnictwa Editions Spotkania  
w Paryżu, wydawca dzieł po-  
ety na obczyźnie. A w Polsce, po  
upadku komunizmu tomu poezji  
Łobodowskiego „Rachunek su-  
mienia”, który ukazał się 2018  
roku w Warszawie.  
wszystkich  
dodać, że z kolei Muzeum Juliu-  
sza Słowackiego w Krzemieńcu  
Tegoroczne spotkania  
najważniejszych  
ośrodków nauki  
i kultury. Odbyło  
się aż sześć bardzo  
interesujących  
w Polsce rozpoczęły się  
konferencji naukowych  
na następujące tematy:  
„Józef Łobodowski –  
orędownik współpracy  
Polski i Ukrainy”,  
„Pamięć wspólnego  
dziedzictwa”,  
„Juliusz Słowacki  
i Krzemieniec”,  
„Sąsiedzi Polski  
W
swoim inauguracyjnym  
wykładzie prof. dr hab. Ludmi-  
ła Siryk z Uniwersytetu Marii  
Curie-Skłodowskiej w Lublinie  
przedstawiła refleksje na temat:  
„Aktualność poglądów Józefa  
Łobodowskiego na kwestie sto-  
sunków polsko-ukraińskich”  
omawiając zarówno jego dzia-  
łalność polityczną jak i wszyst-  
kie zawarte w jego publikacjach  
SALA OBRAD W MUZEUM PIŁSUDSKIEGO  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Kurier kulturalny  
13  
www.kuriergalicyjski.com  
refleksje o złożonych relacjach  
historycznych obu narodów  
i potrzebie wyciągnięcia z tego  
wniosków.  
z Uniwersytetu  
Adama Mickiewicza  
w Poznaniu, który  
mówił na temat:  
„Co jest, a co nie  
jest istotą wyniku  
Z kolei Bernard Nowak, były  
działacz opozycji antykomuni-  
stycznej w Lublinie, dyrektor  
zasłużonego Wydawnictwa Test  
przedstawił imponujący zbiór  
jedenastu tomów dzieł Łobo-  
dowskiego (poezja, proza, prze-  
kłady) wydanych w ubiegłych  
latach właśnie w Lublinie przez  
jego wydawnictwo. Barwnie za-  
prezentował swoje wspomnienia  
związane z tą ogromną pracą,  
a zatytułowane „Przygody wy-  
dawcy z Józefem Łobodowskim”.  
Z kolei Ewa Łoś, która współpra-  
cując ze mną bardzo przyczyniła  
się do organizacji tej wyjątkowej  
sesji, a także do przygotowania  
do druku wspomnianego opra-  
cowania dzieł Łobodowskiego,  
ciekawie i wnikliwie przedsta-  
wiła temat: „Rola lubelskiego  
środowiska literackiego w tłu-  
maczeniach i popularyzacji li-  
teratury ukraińskiej przed 1939  
rokiem” ukazując szersze tło za-  
interesowań tematyką wschod-  
nią środowiska intelektualnego  
z którego wywodził się młody  
wówczas Łobodowski. Z kolei dr  
Paweł Libera z Biura Badan Hi-  
storycznych IPN mówił o „Trud-  
nym dialogu polsko-ukraińskim  
Józefa Łobodowskiego” szero-  
ko i wnikliwie omawiając jego  
zmieniającą się w czasie i zło-  
żoną, zarówno przedwojenną jak  
i powojenną publicystykę po-  
lityczną. Wciąż za mało znaną.  
Muzeum Józefa Piłsudskiego na  
naukowego Bronisława  
Piłsudskiego”.  
Ukoronowaniem  
wędró-  
wek muzealniczych była wizyta  
w dniu 17 września wszystkich  
uczestników Dialogu Dwóch  
Kultur w letniej siedzibie, a obec-  
nie Muzeum Pałac Króla Jana III  
w Wilanowie oraz spacer po sa-  
lach wypełnionych arcydziełami  
sztuki i pamiątkami z przeszło-  
ści, także wielu świadectwami  
wspólnych dziejów obu narodów  
i zmagań wojennych.  
Trudno przedstawić w krót-  
kim tekście wszystkie wątki  
tematyczne w jakie obfitowały  
wspomniane wcześniej liczne  
sesje naukowe podczas których  
zaprezentowano często odkryw-  
cze badania przygotowane spe-  
cjalnie na Dialog Dwóch Kultur.  
Każda z nich to osobny i wielki  
temat. Także wszystkie osoby  
reprezentujące ważne ośrodki  
badawcze i ich dokonania. Bez  
wątpienia spotkania te przy-  
czyniły się do znacznego posze-  
rzenia naszej wiedzy o wzajem-  
nych związkach historycznych  
i kulturowych nie tylko Polaków  
i Ukraińców, ale też Białorusi-  
nów i Litwinów, bo także wystą-  
pienia na te tematy można było  
usłyszeć.  
Wygłoszone w tym roku re-  
feraty zostaną opublikowane  
w następnym numerze naszego  
rocznika. Na zakończenie spo-  
tkania złożono wieńce pod po-  
mnikiem Juliusza Słowackiego  
na Placu Bankowym i pod po-  
mnikiem Tarasa Szewczen-  
ki usytuowanym na Starym  
Mokotowie.  
XXVI Dialog Dwóch Kultur  
był, mimo wszystkich obecnie  
jakże złożonych uwarunkowań,  
w moim odczuciu, jednym z naj-  
ciekawszych w ich dotychcza-  
sowej historii.  
ZWIEDZANIE WYSTAWY O AJNACH  
Dwóch Kultur ruszyli autobu-  
sem do Muzeum Zamoyskich  
w Kozłowce, które przywitało  
wszystkich słoneczną pogo-  
dą oraz olśniło swym pięk-  
nem i wspaniałymi, zabytko-  
wymi wnętrzami pałacu, ich  
wykwintnym, historycznym  
wyposażeniem.  
grobowcu prochy  
Józefa Łobodowskiego,  
przemycone jeszcze  
w okresie PRL-u przez  
granicę samolotem  
przez Andrzeja  
brata marszałka –  
Bronisława, który  
za próbę zamachu na  
cara został zesłany na  
Syberię i tam podjął  
niezwykle odkrywcze  
prace w dziedzinie  
etnografii. Ekspozycja  
ta została zatytułowana  
„Dusza pomiędzy  
światami. Ajnowie –  
rdzenni mieszkańcy  
północnej Japonii  
i etnograf Bronisław  
Piłsudski”. Podczas  
oprowadzania  
Paluchowskiego,  
dyrektora Biblioteki  
Uniwersyteckiej  
Katolickiego  
Warto wspomnieć,  
że w ciągu kilku  
Uniwersytetu  
dalszych dni spotkań  
ich uczestnicy mogli  
zapoznać się zarówno  
z ekspozycjami stałymi  
w nowoczesnym  
i oryginalnie  
Lubelskiego, przy  
współudziale Piotra  
Jeglińskiego.  
Nota bene Andrzej Pa-  
sesji reprezentowała Agniesz- luchowski był przez wiele lat  
ka Kaczmarska, przedstawiając  
swe wnikliwe refleksje na temat  
„Koncepcje polityki wschodniej  
Jerzego Giedroycia” i omawiając  
je także w kontekście obecnej,  
złożonej sytuacji.  
aż do śmierci stałym uczest-  
nikiem Dialogu Dwóch Kultur.  
Na płycie cmentarnego gro-  
bowca Łobodowskich zosta-  
ły złożone kwiaty i zapalone  
znicze, a Ewa Tomanek i Piotr  
Jegliński podzielili się jeszcze  
wieloma swymi wspomnie-  
niami o tej niezwykłej postaci  
oraz przewiezieniu urny z jego  
prochami do Lublina. Spotka-  
nie zakończono wspólną mo-  
dlitwą za duszę zmarłego. Na-  
stępnie uczestnicy Dialogu  
zaprojektowanym  
gmachu Muzeum  
Józefa Piłsudskiego  
w Sulejówku,  
kuratorskiego bardzo  
wnikliwie przedstawiła  
wystawę dr Jadwiga  
Rodowicz-Czechowska,  
wicedyrektorka  
jak i wnętrzami  
historycznymi  
Muzeum Józefa  
Sesja zakończyła się  
wizytą na cmentarzu  
komunalnym  
w domu Józefa  
Piłsudskiego. Wcześniej  
uczestnicy wysłuchali  
wykładu wybitnego  
znawcy zagadnienia  
prof. Alfreda Majewicza  
Piłsudskiego Milusin.  
Również z czasową  
wystawą poświęconą  
dokonaniom  
w Lublinie na Lipowicy,  
gdzie spoczywają  
w rodzinnym  
etnograficznym  
PRZED PAŁACEM KRÓLA JANA III  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
14  
Wydarzenia  
www.kuriergalicyjski.com  
XIX Spotkania Jaremczańskie: Nowe wyzwania dla ekspertów  
polskich i ukraińskich  
– Bardzo je cenię z rozma-  
itych względów, pomijając te  
najbardziej oczywiste, czyli  
dyskusje. Przyjemnie, są cie-  
kawi ludzie, miło się rozmawia,  
i w pięknym miejscu – zazna-  
czył w wywiadzie dla Kuriera. –  
Przyjeżdżający tu Polacy repre-  
zentują najrozmaitsze ośrodki  
z całego kraju. Skoro Opatrzność  
dała nam możliwość działania  
w tym zakresie dla dobra pu-  
blicznego, to ten instrument nie  
może nie być wykorzystywa-  
ny dla polepszenie wzajemne-  
go zrozumienia istoty sytuacji,  
tego co jest trudne. Ponieważ tu  
wszyscy się lubimy, to najchęt-  
konfliktów wartości oraz kon-  
fliktów tożsamości – to właśnie  
te ostatnie są najtrudniejsze do  
rozwiązania. Wezwała stronę  
ukraińską i polską do dalszego  
poszukiwania dróg wzajemne-  
go zrozumienia, proponując po-  
wrót do formuły „Wybaczamy  
i prosimy o wybaczenie”, którą  
jeszcze w 2003 roku zaaprobo-  
wali prezydenci Leonid Kuczma  
i Aleksander Kwaśniewski, aby  
sfinalizować proces wzajemne-  
go przebaczenia i pojednania.  
Spotkania Jaremczańskie to  
nie tylko słuchanie wystąpień  
znanych osobistości czy praca  
w sekcjach, ale przede wszyst-  
kim przestrzeń nieformalnej  
komunikacji między Ukraiń-  
Jak już informowaliśmy  
w dniach 24–26  
września 2026 roku  
w karpackiej wsi  
Mikuliczyn w obwodzie  
iwanofrankiwskim  
przebiegały XIX Spotkania  
Jaremczańskie. Oficjalny  
temat tegorocznego forum  
brzmiał: „Polska i Ukraina  
w obliczu rosyjskiej  
agresji: historyczne  
doświadczenia  
współpracy oraz  
współczesne wyzwania  
dla bezpieczeństwa”.  
JACEK KLUCZKOWSKI  
MYKOŁA KNIAŻYCKI  
niej byśmy sobie opowiadali które z kolei dysponują instru-  
TEKST I ZDJĘCIA  
KONSTANTY CZAWAGA  
miłe rzeczy. Tylko te miłe rzeczy  
nie zawsze są prawdziwe. A żeby  
oddziaływać na rzeczywistość  
mentami oddziaływania na  
opinię publiczną. Więc w tym  
zakresie, ponieważ ja nie wiem,  
Karpaty mają potencjał, by nie  
być peryferiami, ale przestrze- cami i Polakami. Uczestnicy nie  
nią współpracy łączącą kraje  
tego regionu poprzez edukację  
unikają ostrych dyskusji, lecz  
po ich zakończeniu starają się  
śród organizatorów  
znalazły się m.in.  
w kierunku, który sobie wszy- czy ta zbrodnia, do której doszło,  
scy życzymy, czyli właśnie po- była prowokacją służb specjal- i naukę, infrastrukturę, bez- szukać wspólnego mianownika  
Karpacki Uniwersy- głębienia współpracy, usunięcia nych Rosji, czy też była wysko- pieczeństwo, kulturę oraz kon- i porozumienia. To właśnie ten  
tet Narodowy im. Wasyla Ste- przeszkód, rozminowania tych  
W
kiem człowieka o mentalnych  
takty międzyludzkie.  
element niezmiennie przyciąga  
Tradycyjnym współorgani- nowych uczestników zarówno  
fanyka w Iwano-Frankiwsku, wszystkich niebezpieczeństw, problemach, tego nie wiem. Co-  
Studium Europy Wschodniej  
Uniwersytetu Warszawskiego,  
Instytut Badań Politycznych  
i Etnonarodowych im. Iwana  
Kurasa Narodowej Akademii  
Nauk Ukrainy, Instytut Polski  
które mogą nam wybuch- kolwiek to było, pokazuje nam,  
nąć, musimy stawiać diagnozy jak łatwo jest doprowadzić do  
rzeczywiste, a nie życzenio- tragedii przy rozbujaniu emo- litycznych i Etnonarodowych niach Jaremczańskich uczest-  
we. Chcemy, żeby tak było, ale  
to wcale nie znaczy, że od razu  
tak jest. Trzeba to dopiero zro- i państwa jest to, żeby znaleźć  
zatorem ukraińsko-polskich  
spotkań jest Instytut Badań Po-  
z Ukrainy, jak i z Polski.  
Po raz pierwszy w Spotka-  
cji i co jest w istocie zadaniem  
elit i państwa. Zadaniem elit  
im. I. F. Kurasa Narodowej Aka- niczyli liderzy Stowarzyszenia  
demii Nauk (NAN) Ukrainy.  
Prof. Hałyna Zełenko, dyrektor  
i Fundacji Folkowisko z woje-  
wództwa podkarpackiego Mar-  
w Kijowie, Fundacja Aleksan- bić. I myślę, w tym wymiarze  
dra Kwaśniewskiego „Amicus właśnie dlatego (mam nadzieję  
właściwe proporcje pomię- Instytutu, doktor nauk poli- cin Piotrowski i Darek Bobak.  
dzy uczczeniem ofiar sprzed lat  
osiemdziesięciu, a uniknięciem  
tycznych i członek korespon-  
dent NAN Ukrainy, w swoim  
– Dwa dni razem spędziliśmy  
w Jaremczy, przysłuchując się  
Europae”, Dom Wydawniczy  
wzajemnie), że i uczestniczący  
„Helwetyka”, Przedstawiciel- tu Polacy, i uczestniczący Ukra- ofiar obecnych i to drugie jest  
słowie podczas obrad podkre- obradom i rozmowom podczas  
śliła ogromną odpowiedzial- XIX Spotkań Polsko-Ukra-  
stwo Polskiej Akademii Nauk  
w Kijowie oraz Grupa Medialna  
„Kurier Galicyjski”.  
ińcy nie podejrzewają tych dru- ważniejszym zadaniem niż to  
gich o złe intencje i w tym za- pierwsze – zaznaczył prof. Prze- ność naukowców zajmujących  
ińskich – powiedział Marcin  
Piotrowski. – To już legendar-  
kresie sobie przecież ufamy.  
W naszej rozmowie z prof.  
Przemysławem vel Żurawskim  
mysław vel Żurawski.  
się naukami społecznymi, za  
W
obradach uczestniczyli  
Ważną kontynuacją poru- rozwój i efekt ukraińsko-pol- ne forum wymiany myśli i opi-  
szonych tematów była dyskusja skiej współpracy w kontekście nii pomiędzy Polską a Ukrainą.  
naukowcy, dyplomaci, politycy  
i przedstawiciele życia publicz- nie omijaliśmy też tragedii  
panelowa moderowana przez wojny rosyjsko-ukraińskiej. Spotkali się tu ludzie, którzy  
w Jarosławiu. To stało się aku- dziekana Wydziału Historii, W obliczu starcia z Federacją przez lata współtworzyli na-  
nego z Polski i Ukrainy.  
Jacek Kluczkowski, polski rat w dniu rozpoczęcia spotkań  
Politologii i Stosunków Mię- Rosyjską Ukraina kończy zło- sze relacje i nadal mają na nie  
dzynarodowych Ihora Huraka, żony proces budowania naro- wpływ: byli prezydenci, poli-  
dyplomata, w latach 2005–2010  
w Mikuliczynie. Docierały do  
ambasador RP na Ukrainie, któ- nas informacje nagłówkowe, z udziałem deputowanego ludo- du, narodowego samookreśle- tycy, wykładowcy akademic-  
ry od lat aktywnie uczestni- natomiast wszyscy o tym roz- wego Ukrainy, współprzewod- nia oraz formowania własnego cy, historycy i dziennikarze.  
czy w Spotkaniach Jaremczań- mawiali w kuluarach i o tym, niczącego grupy deputowa- niepodległego państwa narodo- Dzielili się swoim spojrzeniem  
nych Rady Najwyższej Ukrainy wego. W związku z tym w rela- na świat, ale też obawami i po-  
– Zagrożenia wynikają z fak- ds. stosunków międzyparla- cjach ukraińsko-polskich za- mysłami na przyszłość. Zosta-  
skich w wywiadzie dla Kuriera  
powiedział:  
jak zareagować w tej sytuacji.  
tu, że w każdym narodzie są lu- mentarnych z Rzeczpospolitą ostrza się również kwestia  
dzie źli albo mówiąc wprost głu- Polską Mykoły Kniażyckiego pamięci historycznej.  
pi, to jest oczywiste – zauważył  
ją ze mną bardzo mocne słowa  
prezydenta Aleksandra Kwa-  
śniewskiego: „Ukraina potrze-  
buje Europy, Europa potrzebu-  
je Ukrainy”. Świetna dyskusja  
Uważam, że  
oraz przewodniczącego Komi-  
Hałyna Zełenko zauważyła,  
że z perspektywy teorii polityki  
konflikty pamięci historycznej  
to jest naszym  
„
mój współrozmówca. – Nato- sji Spraw Zagranicznych Sejmu  
obowiązkiem jako  
miast chodzi o to, jak zareaguje  
z jednej strony opinia publiczna,  
która jest słabo sterowana, bo  
jest emocjonalna, a z drugiej jak  
RP Pawła Kowala. W centrum  
uwagi znalazła się Inicjatywa  
Karpacka oraz znaczenie re- tami tożsamości. W hierarchii  
ekspertów, ludzi, którzy  
poświęcili wiele lat,  
żeby budować dobre  
sąsiedztwo Polski  
z Ukrainą i gdy jest  
trudno nie uchylać  
się, tylko ukazywać  
możliwości współpracy,  
pomagać w dialogu.  
Uważam, że dziś jest  
większa potrzeba  
naszego spotkania,  
niż kiedykolwiek.  
Niestety mamy nowe  
wyzwania, bo wydawało  
się, że pewne rzeczy  
są rozwiązane,  
przedyskutowane, tym  
niemniej historia nas  
doścignęła i musimy się  
z tym mierzyć.  
są w rzeczywistości konflik- z udziałem Pawła Kowala i My-  
koły Kniażyckiego, przemó-  
gionu Karpat w procesach in- wszelkich konfliktów politycz- wienie prezydenta Wiktora  
zareagują aparaty państwowe, tegracji europejskiej Ukrainy. nych – konfliktów interesów,  
Juszczenki, rozmowy history-  
ków Łukasza Adamskiego  
Centrum Mieroszewskiego  
–
z
i profesora Bohdana Hudia ze  
Lwowa. Do tego mocne pyta-  
nia Kazimierza Woycickiego,  
które nie pozwalały poprzestać  
na wygodnych odpowiedziach.  
Miło było też spotkać przed-  
stawicieli naszych konsulatów  
w Łucku i we Lwowie. Ważna  
była obecność środowisk aka-  
demickich z obu stron granicy,  
ludzi, którzy wnoszą do tych  
rozmów wiedzę, doświadczenie  
i szerszą perspektywę. Właśnie  
poprzez takie spotkania moż-  
na dochodzić do porozumienia.  
Siadając razem, słuchając się  
nawzajem i zadając także trud-  
ne pytania. Nie we wszystkim  
musimy się zgadzać, ale musi-  
my ze sobą rozmawiać. Wra-  
cam z wieloma przemyśleniami  
i przekonaniem, że dziś takich  
rozmów potrzeba nam jeszcze  
więcej.  
JACEK KLUCZKOWSKI  
Stałym uczestnikiem Spo-  
tkań Jaremczańskich jest też  
prof. Przemysław vel Grajewski.  
PIOTR KOŚCIŃSKI (OD LEWEJ), BOHDAN HUD, ŁUKASZ ADAMSKI, MARCIN PIOTROWSKI  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Wydarzenia  
15  
www.kuriergalicyjski.com  
Nagrobki Sieniawskich w Brzeżanach. Inwentaryzowanie zachowanych obiektów  
Kolejny etap prac  
cynowe sarkofagi z leżącymi  
postaciami rycerzy  
jach (dłuta Jana Pfistera), które  
obecnie można oglądać na zam- z nadaniem miastu Brzeżany  
ku w Pieskowej Skale w Polsce. statusu „Miasta-Zabytku” roz-  
Większość dekoracji figural- poczęto wstępne prace zabez-  
nych nagrobków – przedsta- pieczające. Rozpoczęto rów-  
wienia osób zmarłych i pocho- nież badania archeologiczne  
Po powstaniu  
zbro- urzędu Miejskiego Konser-  
watora Zabytków związanego  
w
2004 r.  
archeologicznych  
w
przy pozostałościach  
nagrobków rodziny  
Sieniawskich w kaplicy  
zamkowej w Brzeżanach  
na Podolu został  
zakończony. Kaplica  
przy kościele pw. Trójcy  
Przenajświętszej na  
zamku Sieniawskich  
w Brzeżanach, położonym  
w widłach rzeczki  
Złota Lipa, dopływu  
Dniestru, uważana jest  
za najważniejsze po  
kolegiacie żółkiewskiej  
mauzoleum rodowe  
na terenach dawnej  
Rzeczypospolitej.  
wanych w kryptach kaplicy:  
Anny Sieniawskiej (z białego  
alabastru i czarnego marmu-  
ru, 1574), Jana Sieniawskiego  
(z ciemnych i jasnych alaba-  
strów, 1584), Mikołaja i Hiero-  
nima Sieniawskich (z ciemnych  
i jasnych alabastrów, 1582-86),  
Mikołaja, Aleksandra i Pro-  
kopa Sieniawskich (z czarne-  
i
architektoniczne całego  
kompleksu.  
W 2026 roku zespół  
wolontariuszy i specjalistów  
w ramach Projektu  
zrealizowanego w ramach  
Programu Wolontariat  
– edycja 2026, którego  
beneficjentem była Fundacja  
Pomoc Polakom na Wschodzie  
im. Jana Olszewskiego,  
zinwentaryzował zachowane  
fragmenty nagrobków  
oraz elementy dekoracji  
rzeźbiarskiej. Obiekty  
zostały oczyszczone,  
opisane, sfotografowane  
i oznaczone numerami  
inwentarzowymi. Elementy  
wymagające interwencji  
wzmocniono i podklejono,  
a następnie zabezpieczono do  
dalszego przechowywania.  
Prace objęły również część  
dekoracji zachowanych  
w kaplicy południowej.  
Powstała dokumentacja  
będzie podstawą do  
go  
i
czerwonego marmuru,  
1636–38), Adama Sieniawskie-  
go (z czarnego i czerwonego  
marmuru, 1630–38) została  
dodając dwie kaplice nakryte  
kopułami. Jedna zostaje prze- sowieckich.  
znaczona na mauzoleum rodu  
późniejsze działania władz  
Zamek, kościół i kaplica ule- w 1996 r. zabrana do magazy-  
Sieniawskich. Pierwsze na- gły zniszczeniu na niespotyka- nów Lwowskiej Galerii Sztuki  
grobki wykonuje Jan Pfi- ną skalę. W 1920 r., gdy jesz- mieszczących się w klasztorze  
ALINA WOZIJAN  
ster, rzeźbiarz, który pracował  
rawa miejskie Brzeżany też nad kaplicą Boimów we  
otrzymały w 1530 roku Lwowie.  
z rąk króla Zygmun- Na początku XVIII wieku,  
cze trwała wojna, ze względów  
pokapucyńskim u stóp zamku  
bezpieczeństwa ewakuowano w Olesku.  
P
ta Starego staraniem Mikołaja  
Sieniawskiego herbu Leliwa,  
późniejszego hetmana wielkie-  
go koronnego i wojewody beł-  
skiego i ruskiego. W połowie  
XVI w. Mikołaj wznosi potężna  
twierdzę. Rzeka Złota Lipa zo-  
staje przegrodzona, dzięki cze-  
mu powstają dwa stawy, a wody  
opływają zamek. Wtedy też jest  
wybudowany jednonawowy  
kościół pw. Trójcy Świętej. Ka-  
tarzyna z Kostków ze Sztem-  
berku Sieniawska, wdowa po  
zmarłym w 1619 roku podcza-  
szym koronnym Adamie Hie-  
po wygaśnięciu męskiej linii  
rodu Sieniawskich i przejściu  
Brzeżan w ręce ich spadko-  
bierców – Czartoryskich, póź-  
niej również drogą małżeństw  
oraz kupna-sprzedaży do Lu-  
bomirskich i Potockich, zamek  
wraz z kościołem stopniowo  
ulegał degradacji. Nie od razu,  
proces ten trwał ponad 200  
lat. Jak prawie każdy zamek,  
zwłaszcza na tych terenach,  
od początku XIX wieku już nie  
był zamieszkały. Najczęściej  
właściciele oddawali te mury  
pod koszary i browary. Zna-  
opracowania dalszych  
zaleceń konserwatorskich.  
Projekt połączył ochronę  
cennego dziedzictwa  
z praktyczną edukacją  
wolontariuszy.  
POMYSŁ NA PODSTAWIE:  
NARODOWY INSTYTUT POLSKIEGO  
DZIEDZICTWA KULTUROWEGO  
ZA GRANICĄ – POLONIKA  
ronimie Sieniawskim, w latach czące zniszczenia przyniosły  
1619-1624 rozbudowuje kościół też obie wojny światowe oraz  
PRACE ARCHEOLOGICZNE NA TERENIE ZAMKU W BRZEŻANACH  
Rada Najwyższa Ukrainy zatwierdziła poprawki  
do ustawy o oświacie dotyczące  
praw mniejszości narodowych  
Cieszę się, że mogę udzielać się społecznie  
Urodziłam się i mieszkam w pięknym,  
nauczycielka tu, gdzie mieszkam, tzn. na  
nr 20. Pierwszych uczę języka polskiego,  
starożytnym i gościnnym Lwowie. Uczy- Lewandówce. Cieszę się, że mogę udzie- a drugich angielskiego.  
łam się w polskiej szkole nr 10 im. św.  
Marii Magdaleny, a potem studiowałam  
języki obce (mianowicie angielski) na  
lać się społecznie.  
Przy sprzątaniu cmentarza na Lewan- pracę. Było nie dwie, a trzy grupy dzieci  
W tym roku udało się zrobić kolosalną  
dówce udzielam się drugi rok, od czasu gdy  
i młodzieży. Pracowali z entuzjazmem  
i wykonali więcej pracy niż w poprzednim  
Uniwersytecie Lwowskim. Od samego moja szkolna koleżanka Alicja Brzan-Kloś  
początku założenia TKPZL przez preze- z Górnośląskiego wydziału Stowarzysze- roku, bo oprócz sprzątania, rąbali stare,  
sów Leszka Mazepę i Adama Kokodyń- nia WSPÓLNOTA POLSKA zaproponowała  
skiego byłam jego aktywną działaczką, mi abym była koordynatorem projektu.  
zeschłe drzewa, kosili trawę i poprawiali  
mogiły, dosypując ziemię.  
co środy pracowałam nawet w Konsu-  
lacie Generalnym RP we Lwowie, gdzie  
Na tym cmentarzu spoczywa wielu  
po Polaków, między innymi, p. Franciszek  
W przyszłości chciałabym nawiązać  
lepszy kontakt ze Lwowskim Komunal-  
byłam odpowiedzialna za dział korespon- Gembarowski, którego znałam od dziecin- nym Przedsiębiorstwem Służba Municy-  
dencyjny. Teraz jestem członkiem Towa- nych lat.  
rzystwa ZABYTEK i lektorką w kościele Zaangażować dzieci i młodzież było  
palna, aby bardziej udzielali się w pra-  
cach, które do nich należą i za które są  
św. Marii Magdaleny, a jeszcze prowa- bardzo łatwo, ponieważ jestem nauczy- odpowiedzialni.  
dzę bezpłatny kurs języka polskiego dla cielką uczniów Średniej Szkoły nr 67 oraz  
mieszkańców Lewandówki. Pracuję jako studentów Wyższej Szkoły Zawodowej  
MARIANNA BOŁOZOWSKA  
W poniedziałek, 12  
października Rada Najwyższa  
Ukrainy zatwierdziła  
Jej uchwalenie powinno pomóc w uchyle-  
niu weta Węgier w sprawie odblokowania  
dwóch klastrów w negocjacjach.  
w obu czytaniach i ogólnie  
poprawki do ustawy o oświacie  
niezbędne do zgody Węgier  
na otwarcie klastrów 2 i 3  
w negocjacjach akcesyjnych  
Ukrainy do UE.  
Projekt ustawy ma na celu zapew-  
nienie prawa do edukacji przedstawicie-  
lom mniejszości narodowych (wspólnot)  
i rdzennej ludności Ukrainy. W tekście  
podkreślono, że język ukraiński pozosta-  
je językiem procesu edukacyjnego, jed-  
nak w placówkach oświatowych, w któ-  
rych funkcjonuje klasa lub grupa z nauką  
w języku rdzennej ludności Ukrainy lub  
języku mniejszości narodowej (który jest  
językiem urzędowym UE), zagwaranto-  
wane jest prawo do posługiwania się tym  
językiem.  
Za projektem ustawy nr 16119 głoso-  
wało 273 posłów, za całość – 266. Projekt  
ustawy został natychmiast skierowany do  
podpisu do przewodniczącego Rady Naj-  
wyższej, następnie do prezydenta.  
1 października Rada Najwyższa Ukra-  
iny zarejestrowała projekt ustawy o edu-  
kacji w językach mniejszości narodowych.  
ŹRÓDŁO: EUROPEJSKA PRAWDA  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
16  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Dwie dekady lwowskiego czaru i pamięci  
Wielki jubileusz Ogólnopolskiego Festiwalu  
Piosenki i Bałaku Lwowskiego  
W poniedziałkowy  
wieczór, 21 września,  
krakowski Teatr Groteska  
stał się tętniącym życiem  
sercem dawnej kultury  
kresowej. Wszystko za  
sprawą wyjątkowego  
wydarzenia, które  
na długo pozostanie  
w pamięci zgromadzonej  
publiczności. Głównym  
punktem programu  
był Wodewil Kresowy  
pt. „Panna Zuzanna”,  
zaprezentowany przez  
Fundację Ocalenia Kultury  
Kresowej „Chawira”.  
Lwowskiej i Bałaku Lwowskiego pod  
patronatem Fundacji „Chawira” nie  
ogranicza się bowiem do jednorazo-  
wego przeglądu. Konstrukcja festiwalu  
opiera się na cyklu stałych, regular-  
nych koncertów, które odbywają się  
co miesiąc i wpisują w rytm pamię-  
ci o najważniejszych postaciach oraz  
letnich akcenty muzyczne łączą się  
z zadumą nad trudnymi kartami histo-  
rii. Dokładnie 11 lipca odbywa się uro-  
czysty koncert patriotyczny organizo-  
wany w rocznicę Krwawej Niedzieli na  
Wołyniu. Jest to wydarzenie poświęco-  
ne pamięci ofiar tragicznych wydarzeń  
na Kresach Południowo-Wschodnich,  
TEKST I ZDJĘCIA  
ŁUKASZ SZOT  
Spektakl przeniósł widzów bezpo-  
średnio w niepowtarzalny, pełen uroku  
i specyficznego wdzięku klimat przed-  
wojennego Lwowa. Akcja tego dyna-  
micznego widowiska toczyła się w klu-  
bie „Chawira Jazz”, w którym tytułowa  
panna Zuzanna z niezwykłą klasą, cha-  
ryzmą oraz scenicznym wdziękiem za-  
rządzała zarówno samym lokalem, jak  
i towarzyszącą jej orkiestrą. Całe przed-  
stawienie przesiąknięte było swoj-  
skim lwowskim humorem, charakte-  
rystyczną gwarą oraz porywającymi,  
wydarzeniach związanych z historią stanowiące wyraz szacunku i pamięci  
i kulturą Lwowa.  
historycznej. Z kolei w sierpniu, dokład-  
nie 17 sierpnia, odbywa się koncert upa-  
miętniający rocznicę heroicznej Bitwy  
pod Zadwórzem z 1920 roku, nazywanej  
Polskimi Termopilami. W repertuarze  
tego koncertu dominują utwory wojsko-  
we, patriotyczne i niepodległościowe,  
przypominające męstwo młodzieży bro-  
niącej Lwowa i granic Rzeczypospolitej.  
Jesienią festiwal powraca z kolejny-  
mi wydarzeniami monograficznymi. 9  
października organizowany jest kon-  
cert pt. „A mnie jest szkoda lata”. Tytuł  
wydarzenia nawiązuje bezpośrednio  
do słynnego utworu autorstwa Emanu-  
ela Szlechtera, wybitnego lwowskiego  
Festiwalowy rok rozpoczyna się  
wiosną. W kwietniu organizowany jest  
tradycyjnie koncert zatytułowany „Liść  
Orzecha”. Wydarzenie to jest w całości  
poświęcone postaci Mariana Hemara –  
niezrównanego lwowskiego poety, sa-  
tyryka, dramaturga oraz autora tekstu  
setek piosenek, które stały się klasyką  
polskiej estrady. Koncert odbywa się co  
roku dokładnie 6 kwietnia, upamięt-  
niając rocznicę urodzin tego wybitne-  
go artysty. Program tego wydarzenia  
przypomina zarówno znane szlagiery,  
jak i poetyckie utwory Hemara, uka-  
zując jego ogromny wpływ na polską  
która od dwóch dekad nieprzerwanie  
patronuje popularyzacji kresowej kul- bitne interpretacje utworów poświęco-  
tury w naszym kraju.  
Historia tego przedsięwzięcia jest  
dowodem niezwykłej determinacji i pa-  
drugie i trzecie miejsce, honorując wy-  
nych Lwowowi oraz kunszt posługiwa-  
nia się lwowskim bałakiem.  
Tegoroczna edycja konkursu została  
nieśmiertelnymi piosenkami Kresów. sji jego twórców. Festiwal oraz towarzy- zaplanowana w sposób niezwykle sta-  
Doskonała obsada wokalno-aktorska,  
połączona z muzyką wykonywaną na  
żywo przez zespół Chawira Jazz Band,  
stworzyła widowisko niezwykle barw-  
ne, wzruszające i pełne ciepłej nostalgii.  
Brawurowe wykonanie oraz widoczna  
pasja artystów sprawiły, że krakowska  
widownia od pierwszych minut dała  
się porwać w tę artystyczną podróż  
w czasie.  
Sala Teatru Groteska wypełniła się  
w tym dniu po brzegi. Na widowni za-  
siedli zarówno mieszkańcy Krakowa,  
jak i licznie przybyli goście z całego  
kraju. Bardzo serdecznie witano dele-  
gacje regionalnych Oddziałów Towa-  
rzystwa Miłośników Lwowa i Kresów  
szący mu konkurs odbywają się stale od  
dwudziestu lat, nie przerywając swojej  
działalności nawet w najtrudniejszych  
momentach, takich jak okres pandemii  
ranny i wieloetapowy. Wszyscy laure-  
aci i zdobywcy nagród zaprezentowali  
swoje umiejętności przed publicznością  
podczas uroczystego koncertu w pią-  
kulturę okresu międzywojennego oraz twórcy tekstów piosenek, scenarzysty  
i związane z nim ograniczenia życia tek, 18 września. Był to przegląd pełen  
emigracyjnego.  
Kolejny miesiąc przynosi następne  
ważne wydarzenie w festiwalowym  
i kompozytora wielu przedwojennych  
przebojów kinowych teatralnych.  
społecznego oraz kulturalnego. Głów-  
nym organizatorem całego cyklu jest  
Fundacja Ocalenia Kultury Kresowej  
„Chawira”, która konsekwentnie pielę-  
gnuje pamięć o bogactwie artystycznym  
dawnych Kresów Wschodnich Rzeczy- spektaklu wodewilowego „Panna Zu-  
pospolitej, budując pomost pomiędzy zanna”, odbył się kolejny, wyjątkowy  
dawnymi tradycjami a współczesnymi akcent widowiska – na scenie Teatru  
artystycznych wzruszeń, stanowią-  
cy podsumowanie wielomiesięcznych  
i
Koncert odbywa się w rocznicę jego  
urodzin i przypomina niezwykły doro-  
bek artysty, bez którego trudna do wy-  
obrażenia byłaby polska piosenka roz-  
rywkowa lat trzydziestych XX wieku.  
Całoroczny cykl festiwalowy wień-  
czy pod koniec listopada koncert za-  
tytułowany „Orlątko”. Wydarzenie to  
organizowane jest pod koniec miesiąca  
dla uczczenia pamięci Lwowskich Orląt  
– młodych obrońców miasta z lat 1918–  
1919. Koncert ten ma niezwykle pod-  
niosły, a zarazem wzruszający charak-  
przygotowań uczestników z różnych kalendarzu. W maju odbywa się koncert  
stron Polski. Z kolei w poniedziałek,  
21 września, tuż przed rozpoczęciem  
pod tytułem „Serce Batiara”, organizo-  
wany w rocznicę śmierci Kazimierza  
Wajdy – słynnego Szczepcia z niezapo-  
mnianego duetu Szczepko i Tońko. Kon-  
cert ten zorganizowany jest jako hołd  
pokoleniami odbiorców.  
Sercem wrześniowych obchodów  
jest od zawsze Ogólnopolski Konkurs  
Groteska ponownie wystąpili wyłącz- złożony twórcom i wykonawcom kul-  
nie laureaci pierwszych miejsc w obu  
kategoriach wiekowych. Ich ponowne  
towej audycji radiowej „Wesoła Lwow-  
ska Fala”, która przed wojną przyciągała  
Piosenki Lwowskiej i Bałaku Lwowskie- wystąpienie było wspaniałym wstę- przed odbiorniki radiowe miliony słu-  
Południowo-Wschodnich, między go. Zmagania te mają na celu wyłonienie  
pem do wieczornego spektaklu i poka-  
chaczy w całej Polsce. Wydarzenie to  
pełne jest batiarskiego dowcipu, cha-  
innymi z Krakowa, Zabrza, Poznania,  
Opola, Bolesławca czy Katowic. At-  
mosfera panująca na sali odznaczała  
i nagrodzenie utalentowanych wokali- zało wysoki poziom artystyczny tego-  
stów, recytatorów oraz popularyzatorów  
charakterystycznej lwowskiej gwary  
rocznej rywalizacji.  
Należy zauważyć, że coroczny kon-  
kurs wrześniowy nie jest odosobnio-  
rakterystycznej lwowskiej piosenki ter, będący symbolicznym klamrowym  
ulicznej oraz niezłomnego optymizmu,  
z którego słynęli bohaterowie lwow-  
skiego radia.  
zamknięciem dwunastu miesięcy pra-  
cy artystycznej i edukacyjnej Fundacji.  
Tegoroczny poniedziałek 21 wrze-  
śnia w krakowskim Teatrze Groteska  
pokazał wyraźnie, że Ogólnopolski Fe-  
stiwal Piosenki Lwowskiej i Bałaku  
Lwowskiego to coś znacznie więcej niż  
cykl koncertów czy konkurs estrado-  
wy. To żywa, prężnie rozwijająca się  
inicjatywa, która przez dwadzieścia  
lat stworzyła trwałą przestrzeń dla  
kultywowania polskiego dziedzictwa  
kulturowego. Połączenie występów  
utalentowanych laureatów konkursu  
z profesjonalnym i porywającym wode-  
wilem „Panna Zuzanna” udowodniło, że  
lwowski duch, humor, piosenka i bałak  
wciąż zachwycają i łączą kolejne poko-  
lenia widzów. Ogromne uznanie należy  
się Fundacji Ocalenia Kultury Kresowej  
„Chawira” oraz wszystkim artystom za  
konsekwentną i pełną pasji pracę na  
rzecz zachowania pamięci o Lwowie.  
się głębokim wzruszeniem, poczuciem i piosenki. Konkurs przebiega w dwóch  
wspólnoty oraz tradycyjną kresową  
serdecznością. Wspólne śpiewanie  
znanych melorytmów i serdeczne bra-  
wa towarzyszyły artystom przez cały  
wieczór, stanowiąc dowód na to, jak  
żywa i bliska sercom wielu Polaków  
pozostaje pamięć o Lwowie.  
Warto jednak podkreślić, że ten  
poniedziałkowy wieczór miał charak-  
ter szczególny i stanowił zwieńczenie  
znacznie szerszego przedsięwzięcia  
artystycznego. Pokaz wodewilu „Pan-  
na Zuzanna” wpisywał się bowiem  
w finałowe obchody Ogólnopolskiego  
Konkursu Piosenki Lwowskiej i Bałaku  
Lwowskiego, który w tym roku obcho-  
dzi swój wyjątkowy, dwudziestoletni  
jubileusz. Co więcej, wydarzenie to od-  
było się w ramach wielkiego Ogólnopol-  
skiego Festiwalu Piosenki Lwowskiej  
i Bałaku Lwowskiego – inicjatywy,  
osobnych kategoriach: dziecięco-mło- nym wydarzeniem, lecz stanowi jeden  
dzieżowej oraz kategorii osób dorosłych. z najważniejszych elementów całorocz-  
Mozaika festiwalowa uwzględnia  
W obu tych grupach powołane przez or- nego kalendarza wydarzeń kultural- również wydarzenia o charakterze pod-  
ganizatorów jury przyznaje pierwsze, nych. Ogólnopolski Festiwal Piosenki niosłym i patriotycznym. W miesiącach  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Kurier kulturalny  
Listy Słowackiego  
17  
www.kuriergalicyjski.com  
Witryna literacka  
Wieko żyrafy często unosiła  
by musnąć smukłą dłonią pieśni  
jak westchnienie i czar melodii  
płynął potoczyście, to znowu cichł  
w jej zamyśleniu, o tym, kto słał jej  
z dala listy te skarby najcenniejsze.  
Mariusz Olbromski  
Radośnie trzepotało czułe serce,  
gdy rozcinała pośpiesznie kopertę,  
by chłonąć słowa najpiękniejsze:  
tęcze miłości, troski i zachwytu,  
a czasem skryte za symbolem treści.  
Pachniały mocniej róże za oknami,  
Krzemieniec stawał się piękniejszy.  
Łzy jej płynęły cichym szczęściem  
To nagły ból je mącił i tęsknoty anioł  
niósł smugę przeczuć o tym synu  
śniącym w gorączce nieustannie.  
Świetnym, a jakże nieszczęsnym.  
Wrześniowy Krzemieniec  
Sady przyniosły soczyste owoce.  
Ze wzgórz – daleko – o zachodzie słońca  
widać jak znad kartoflisk płynie siny dym.  
W Ubieniu  
Znowu Krzemieniec, gdzie cisza i spokój  
wiszą na włosku, a w myślach wszędzie  
snuje się nieustannie czarna wojny nić.  
Wciąż nowe twarze jawią się na zdjęciach  
żołnierzy przy pomniku Szewczenki,  
którzy odeszli, aby inni mogli wolni żyć.  
Tylko na zdjęciach dwór pozostał  
gdzie Salomea żyła i płakała  
o swoim synu ciągle rozmyślając  
wspomnienia tuląc wciąż do serca.  
I słowa, które niegdyś nadleciały  
z szuflady biurka wyciągając  
Jeszcze w uczelni bezruch długich korytarzy,  
jeszcze stara czytelnia pustką wielką brzmi,  
ale pod dworek Słowackiego znowu  
powracamy, by łączyć nuty starych pieśni  
I rozerwaną dawnych dziejów treść.  
chłonęła jak przebłyski szczęścia.  
A jednak świat w odwiecznym rytmie  
trwa, rubin jarzębin w parku lśni.  
2025  
Pod domem rzeczka meandrami  
biegła i z okien widać było  
jak w gwiezdne morza wsiąkała  
To za dnia złotą wstęgą park  
w ramiona swoje brała,  
gdzie też Hersylia z Teodorem  
w cieniach wędrowali często…  
Adam Małecki wraz z Ujejskim  
pośród dyskusji po alejach krążył.  
DWOREK JANUSZEWSKICH W UBIENIU  
Wszystko przepadło, grób jedynie  
został skąd słychać z cerkwi śpiewy.  
A prosty napis „Januszewscy” wciąż  
kryje prochy, ton wysoki myśli.  
o odkrywanych rękopisów skarbach.  
Złożonych losach rodu Słowackiego.  
Milczy o salonie świetnym literackim…  
Łoboda  
Pamięci Józefa Łobodowskiego  
W Madrytu tętniących barwach i tańcach  
pośród hiszpańskich kastanietów  
i Andaluzji kultur, światła wybrzeży  
tęsknił do ziem czarnoziemnych Wołynia  
do swoich dawnych tam przeżyć,  
Powitanie  
jak lotne cienie na trawach i murach  
przepływające lekko razem z obłokami.  
Czasem na wietrze zakołują krzewy  
jak kiedy przy ognisku krążyliśmy nieraz  
i skry z migotu polan latały nad nami.  
Wszędzie tu w okna wchodzi Bona  
ze swą historią, wielu legendami  
z żaglem księżyca płynącym nad basztą  
słońcem idącym po murach jak strażnik.  
To w tych ruinach teatr ludzi bawił,  
to w szczerbach murów wieszcz  
rojenia swoje i wizje pozostawił.  
i do przymglonych przestrzeni Ukrainy.  
Od wielu lat witam się z ta górą niskim  
skłonem głowy, z jakże wieloma myślami.  
Z królową górującą tutaj nad wzgórzami  
odzianą w sukni szmaragdowe fałdy,  
w porannej rosy błyszczące diamenty  
w tak wielu wonnych ziół aksamit.  
IX, 2025  
W strofy chciał ująć ten strumień  
płynący mlekiem i miodem i bólem,  
łuną pożarów i wichrami burzy.  
Wyśpiewać jak nikt inny heksametrem  
przestrzeń czaharów, miasta i wioski  
w ich życiu codziennym; konie pędzące,  
rzek szumy, błogosławione słońcem  
zakola; to widział cienie atamanów,  
Petlurę i wspólny też na Kijów pochód.  
Siedział w madryckiej kawiarni, pił wino.  
Uciekał piórem w przestrzenie szerokie.  
Bo nie zna czasu i kolczastych granic myśl  
wolna, pełna wiatru wizji, twórczej troski.  
Zostawił świetne dukty na papierze.  
Ataman sławny wołyńskich poetów.  
I widać z dołu krążących po ścieżkach,  
to przytulonych w ciszy zakochanych.  
Łączą się kroki tak wielu pokoleń  
Inskrypcje na kamieniach na terenie zamku w Złoczowie odczytane przez AI  
Tajemnicze kamienie  
Narodowej Galerii Sztuki. Poinformował,  
że odczytał inskrypcję za pomocą asysten- zmarłego dziecka, umieszczonym praw-  
ta AI Claude stworzonego przez Anthropic. dopodobnie w XIX wieku przez jednego  
Według jego wersji na kamieniach wyry- z rodziców. Drugi kamień również byłby  
„Uważam, że kamień jest pomnikiem  
z wyrytymi na nich  
inskrypcjami od pewnego  
czasu stanowią jedną z atrakcji  
zamku w Złoczowie. W 1999  
roku zostały tam przewiezione  
z lasu w okolicach wsi  
to fragment Trenu XII Jana Kochanowskiego:  
Kłosie mój jedyny,  
Jeszcześ mi się był nie stał, a ja twej godziny  
Nie czekając, znowu cię w smutną ziemię sieję:  
Ale pospołu z tobą grzebię i nadzieję.  
zgodny z tym – z wieńcem z kwiatów i ko-  
roną cierniową. To jednak tylko przypusz-  
czenie” – czytamy w wyjaśnieniu.  
Na drugim kamieniu przedstawiona  
jest korona cierniowa – symbol męczeń-  
Nowosiółki nieopodal  
Przemyślan staraniem  
ówczesnego dyrektora Galerii  
Sztuki we Lwowie, której  
złoczowski zamek jest filią,  
Borysa Woźnickiego. Większy  
poziomy kamień waży około  
9 ton, mniejszy pionowy – 4,5  
tony.  
Każde słowo wyryte na kamieniu za- stwa i śmierci oraz wieniec z kwiatów –  
czyna się od pierwszej litery, po której  
następuje tyle kropek, ile liter liczy dane  
wieku, kiedy krążyły rozmaite romantycz- słowo. Wygląda to tak:  
ne historie i legendy. K····· m·· j·····  
Za pomocą sztucznej inteligencji na- J······· m· ſ·· b·· n·· ſ··· a j· t··· g······  
symbol życia i radości. Inskrypcja na nim  
jest krótka, może to być imię dziecka lub  
krótki napis pożegnany.  
Z tego wynika, że kamienie to nagrobki  
pochodzące z prawdziwego pochówku lub  
symbolicznego grobu – cenotafu.  
Woźnickiego poinformowała o tym we  
wtorek, 6 października.  
Inskrypcje na obu kamieniach są nie-  
kompletne. Wyryto na nich kilka liter pi- pisy spróbował rozszyfrować Artur Ra- N·· c······· Z···· c·· w ſ····· z····· ſ····  
smem gotyckim, a reszta tekstu oznaczo- tyński. „Napis nie jest szyfrem, lecz skró- A·· p······ z t··· g······ i n·······  
Tajemnicze inskrypcje na kamieniach  
w pobliżu zamku w Złoczowie zostały  
prawdopodobnie rozszyfrowane. Lwow- czy, nie są w żaden sposób związane z tym  
ska Narodowa Galeria Sztuki im. Borysa zakonem, lecz stanowią zabytek z XIX  
na jest kropkami. Wcześniej uważane za  
dziedzictwo templariuszy, zdaniem bada- słów, a każdą brakującą literę zastąpio-  
no kropką” – napisał badacz w liście do  
tem: wyryto pierwsze litery kolejnych  
NA PODSTAWIE: ZAMEK W ZŁOCZOWIE,  
LWOWSKA NARODOWA GALERIA  
SZTUKI IM. BORYSA WOŹNICKIEGO  
Czcionka utrudniała czytanie: gotyckie  
„c” łatwo pomylić z „r”, a wydłużony znak  
Tarasa Woźniaka, dyrektora Lwowskiej „ſ” to stara forma litery „s”.  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
18  
Z przedwojennej prasy  
www.kuriergalicyjski.com  
IKC o reklamie, prognozach i ciekawostkach  
W wyniku obrad przyjęto  
projekt organizacji porozumie-  
nia prasy czesko-słowackiej  
i polskiej. Delegaci organizacji  
Ilustrowany Kurier  
Codzienny był jednym  
z najbardziej czytanych  
pism w Krakowie  
dziennikarskich czesko-sło-  
i we Lwowie, gdzie miał  
swoją redakcję. Pismo  
prowadziło swój dział  
fotograficzny, z którego  
korzystały inne periodyki  
międzywojenne Polski.  
Oto co IKC proponował  
swoim Czytelnikom na  
początku października  
1926 r.  
wackich  
i
polskich stwier-  
dzają dalsze współdziałania  
w informowaniu swych naro-  
dów o wszystkiem co dotyczy  
życia społecznego i politycz-  
nego oraz bronić się wzajemnie  
przeciw fałszywym informa-  
cjom, idącym z prasy wrogiej  
oraz czerpać informacje o są-  
siednim narodzie tylko z bez-  
pośrednich źródeł.  
Porozumienie prasy polsko-  
-czeskiej świadczy o ważkiej  
roli, jaką odgrywa ona w życiu  
narodu i zwraca się z wezwa-  
niem zarówno o pomoc rządów  
OPRACOWAŁ  
KRZYSZTOF SZYMAŃSKI  
HEŁM POLICJI PAŃSTWOWEJ  
WZ. 1925  
jednym z pierwszych  
W 24 godziny później szedł  
numerów  
miesiąca  
Vaalentino ulicami Nowego Jor- o jej rozwoju.  
W
czytamy o „niebywa-  
łym”wydarzeniu,amianowicie:  
ku wystrojony przecudnie. Ści-  
gały jego wytworną sylwetkę  
oczy tysiąca kobiet. W drodze  
spostrzegł ogłoszenie jakiegoś  
przedsiębiorstwa filmowego,  
Następnie wiceprezes syn-  
dykatu red. Bazylewski na ży-  
czenie strony czeskiej przed-  
stawił genezę rozwoju i stan  
obecny organizacyj dzienni-  
„Rudolfa Valentino  
uratowała lwowska firma”  
Genjalny artysta filmowy,  
władca miljona serc kobiecych,  
rzucający dziesiątkami tysięcy  
dolarów, nie żyje od kilku tygo-  
dni. Przeleciał niby meteor bły-  
skawicowy nad współczesnymi  
i zgasł, pozostawiając po sobie  
żal niezliczonej rzeszy wielbi-  
cieli. Jak wielkie miał znacze-  
nie Valentino, świadczy fakt, iż  
dla uczczenia jego odbywają się  
dotąd jeszcze żałobne akadem-  
je w Paryżu, gdzie Warszawie,  
Nowym Jorku, Rzymie i Lon-  
dynie, że prasa całego świata  
poświęca mu szpalty ogromne,  
opisując najdrobniejsze szcze-  
góły z jego przeżyć.  
które proponowało pracę ama- karskich działających w Polsce,  
torom pod warunkiem, że będą a podobne sprawozdanie zdał  
płatni po upływie dwóch mie- red. Fiedler ze strony czecho-  
sięcy gdy wytwórnia skończy -słowackiej. W końcu przewod-  
film. Wytwórnia była bied- niczący zgromadzenia prezes  
na. Valentino pomyślał chwilę.  
Miał pieniądze dzięki polskiej  
firmie ze Lwowa, mógł sobie  
pozwolić na taką próbę. Wszedł,  
został zaangażowany, a kiedy  
po dwu miesiącach film dzięki  
Dębicki podziękował serdecz-  
nie gościom za ich przyjazd do  
Polski, a red. Smichowski za  
udział w dojściu do skutku wy-  
cieczki. Natomiast sen. Pichel  
ministrowi Grabowskiemu za  
jego kreacji zdobył szalone po- życzliwość, okazywaną zawsze  
wodzenie, Valentino uzyskał prasie czesko-słowackiej.  
szybko sławę światową genjal-  
nego aktora, hołdy kobiet i setki  
tysięcy dolarów.  
Dziś wieczorem wycieczka  
dziennikarzy jest podejmowana  
obiadem przez syndykat dzien-  
nikarzy warszawskich w Re-  
sursie kupieckiej.  
W drodze powrotnej przez  
Lwów wycieczka dziennikarzy  
czesko-słowackich zatrzymała  
się, by zwiedzić miasto.  
Czy możemy temu wierzyć?  
Niewiadomo, ale na wszelki  
wypadek obok IKC zamieścił  
reklamę firmy „Nadzieja”, by  
inni też mieli nadzieję…  
Pewnego dnia, gdy spacero-  
wał po moście w Nowym Jorku,  
spostrzegł stoisko z gazetami.  
Na jednym z dzienników uj-  
rzał olbrzymią cyfrę 400.000.  
Zaintrygowany, pyta właści-  
ciela kiosku co ta cyfra zna-  
czy. Amerykanin odpowiedział,  
że dziennik drukowany jest  
w języku polskim, ale wieczo-  
rem skontaktuje się z jakimś  
Polakiem i poprosi o przetłuma- mii rolniczej powiedziano mu,  
czenie ogłoszenia. Wieczorem  
zjawia się Valentino, jakby jakąś  
siłą wyższą kierowany u kio- Brał jedną nagrodę za drugą, ale  
skarza i dowiaduje się, że jest to tracił konie po wyścigach tak,  
ogłoszenie Kolektury Państwo- że ostatecznie wyszedł z tego  
wej Loterji Klasowej „Nadzieja”. jako biedak. Przerzucił się do  
Wymiana rzetelnych infor-  
macji jest rzeczą niezmiernie  
ważna, świadczy też o tym…  
Wiele kontrowersji wywo-  
łała sprawa hełmów dla Poli-  
cji Państwowej, zamówionych  
w 1925 r. Ale z czasem odkryły  
się tajemnice tej sprawy.  
Syndykat dziennikarzy  
REKLAMA KOLEKTURY PAŃSTWOWEJ LOTERJI KLASOWEJ „NADZIEJA”  
czesko-słowackich  
mu, że jest za wątły. W akade- 5 dolarów, poszedł do kantoru  
z wycieczką w Polsce  
bankierskiego i jeszcze późnym  
wieczorem depeszą kablową  
zamówił dla siebie w kantorze  
„Nadzieja” we Lwowie pół losu  
loterji klasowej.  
W Warszawie pod przewod-  
nictwem prezesa syndykatu  
dziennikarzy czecho-słowac-  
kich senatora Jerzego Piekla  
i prezesa związku syndykatów  
Hełm policyjny a malarz  
warszawski  
Swego czasu wiele krzyku  
i hałasu narobiła sprawa za-  
mówienia dla policji polskiej  
że ma zły wzrok. Przerzucił się  
do hodowli koni wyścigowych.  
W kilka dni później otrzy- dziennikarskich w Polsce Zdzi- hełmów  
mał Valentimo telegram z Pol- sława Dębickiego oraz w asy- wiek można było równie do-  
w
Berlinie, jakkol-  
W interesie prawdy histo- samochodu. Skutkiem prześla- ski. Ze Lwowa Firma „Nadzieja”  
rycznej należy więc i nam do- dującego go pecha, kogoś na- zawiadamiała go, że wygrał na  
stencjisekretarzydr. Kopeckiego  
i Hieronima Wierzyńskiego od- jowych. Pozostało to po dzień  
bre otrzymać z wytwórni kra-  
rzucić szczegół pewien do tej  
światowej biografji Valentina.  
Jest on tem ciekawszy, że łą- w Nowym Jorku był tancerzem  
czy się ściśle z firmą „Nadzieja”,  
znajdującą się we Lwowie przy  
ul. Sykstuskiej 6.  
Jak wiadomo, Valentino do- cił posadę. Płukał flaszki, ale  
szedł do sławy światowej i mil- że mu w rękach pękały, znowu  
jonów dolarów w ostatnich do- stracił i tę posadę. Został arty-  
piero latach przed zgonem.  
Przedtem długi czas prześlado- krutowała. Prawdziwa nędza  
wał go fatalny pech. Uczęszczał  
do włoskiej szkoły wojskowej,  
lecz nie skończył jej, gdyż po- dle ogłoszenia zapewnia „Na-  
sądzony niewinnie o jakiś fi- dzieja”, że co drugi los wygry-  
giel, popełniony przez kolegów wa. Cały los kosztuje 40 zł., pół  
jechał. Groziło mu więzienie, Nr. losu 26.052 kwotę równa- była się w hotelu „Polonia” kon- dzisiejszy tajemnicą ówcze-  
więc uciekł do Ameryki. Tu, jącą się 1000 dolarów i że fir- ferencja uczestników wycieczki snych władz naczelnych policji  
ma lwowska poleciła bankowi  
kawiarnianym. Pewnego dnia Morgana wypłacić tę kwotę  
dziennikarskiej czesko-słowac- państwowej. Ostatecznie dalsze  
kiej do Polski z przedstawiciela- zamówienia anulowano i cała ta  
poślizgnął się nieszczęśliwie –  
tancerka złamała nogę, on stra-  
natychmiast ze swego konta.  
mi prasy polskiej.  
sprawa poszłaby w niepamięć,  
gdyby nie odświeżyły jej pisma  
berlińskie, przynoszące dość  
charakterystyczne dla stosun-  
ków w Warszawie informacje.  
Otóż komenda policji, oddając  
zlecenie do pewnej fabryki ber-  
lińskiej, przesłała równocześnie  
projekt takiego hełmu, wykona-  
ny przez jednego z poważnych  
malarzy warszawskich – za-  
mieszczając przytem zastrze-  
żenie, że hełmy muszą być kopją  
podobnych z czasów Księstwa  
Warszawskiego.  
stą operowym – opera zban-  
zajrzała mu w oczy.  
„Lwów, ul. Sykstuska 6. We-  
pokłócił się z dyrektorem tak,  
że dalszy pobyt jego w szkole,  
gdzie panował rygor wojsko- Valentina zaiskrzyły się. Jakaś  
wy, stał się niemożliwy. Chciał myśl olśniła go. Porwał się jak  
się dostać do włoskiej mary- szalony i popędził na dworzec.  
narki wojennej – powiedziano W ciągu kilku godzin zarobił  
losu 20 zł., ćwierć losu 10 zł”.  
Oczy zbiedzonego i zgnębionego  
Po upływie pewnego czasu,  
w ciągu którego fabryka była  
zobowiązana do dostarczenia  
TAKIE ELEKTRYCZNE BRYKI OPANOWAŁY DROGI W 2026 R.  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
19  
Z przedwojennej prasy  
www.kuriergalicyjski.com  
ścisłej kalkulacji i wzoru ta-  
kiego hełmu, fabryka nie da-  
wała o sobie znaku. Wobec tego  
zwrócono się do niej z zapyta-  
niem, co słychać z hełmami, na  
co odpowiedziano, że modelu  
nie wykonano. Wysłano więc  
owego pośrednika między fa-  
bryką a policją, któremu majster  
tej fabryki oświadczył, że policja  
zażądała hełmów, wzorowanych  
na epoce Księstwa Warszaw-  
skiego, gdy tymczasem prze-  
słany projekt owego malarza nie  
ma nic wspólnego z Księstwem  
Warszawskiem, jest jedynie  
nieudolną kopją dawnych heł-  
mów angielskich.  
Niemniej jednak pewne ru-  
bryki statystyki są zastana-  
wiające. I tak np. senniki osią-  
gają nakład 30.000. Takich  
nakładów bywa zaś po kilka  
w ciągu niewielu lat. Ogromnem  
powodzeniem cieszą się książ-  
ki wróżbiarskie, powieści na tle  
bandytyzmu  
i
awanturnicze.  
W beletrystyce pierwsze miejsce  
zajmują powieści łzawo-senty-  
mentalne, osiągając po 11 wydań.  
Pozatem da się zauważyć duże  
osłabienie na punkcie powieści.  
Potężnym konkurentem bele-  
trystyki jest naturalnie kino.  
Satyryczny felieton nie-  
jakiego „Mig-a” poświęco-  
ny jest jesiennym kłopotom  
miłosno-zdrowotnym…  
Na potwierdzenie swego  
zdania ów stary majster zapro-  
wadził przedstawiciela policji  
polskiej do muzeum w Berlinie,  
gdzie naocznie mógł się prze-  
konać, że hełm z epoki Księstwa  
Zakatarzone nastroje  
Przychodzi taki moment at-  
Warszawskiego zupełnie ina-  
czej wygląda.  
Może by naczelna komenda początkowym. Piotr Curie,  
policji państwowej zechciała mąż Marji Curie-Skłodow- dzisiaj tylko przy ogromnych  
odkryć tajemniczego projekto- skiej, współodkrywca radu  
mosferyczno-uczuciowy,  
w strugach zimnego deszczu,  
w kałużach lepkiego błota, w po-  
że  
WYCIECZKA CZESKO-SŁOWACKICH DZIENNIKARZY POD KOPCEM UNII LUBELSKIEJ  
osiągnąć rezultaty możliwe  
W wyniku obrad pp. przed-  
stawiciele konwencji złożyli dmuchach przenikającego aż do  
kości wilgotnego wiatru, rozta-  
machinach stale przytwier- oświadczenie: Cała 10% pod-  
dawcę hełmów dla policjantów, zbudował przed laty motor ra- dzonych. Zmieni to zupełnie wyżka zostanie zaniechana,  
gdyż warto by wiedzieć, kto to dowy, rodzaj perpetuum mo- wygląd centrów przemysło- a sprawa ewentualnej podwyż-  
jest ów znakomity malarz war- bile. Zużył on przy swych do- wych, albowiem zbytecznem ki zostanie uzależniona od wy-  
piają się gorące pożądania serca,  
najbardziej płomieniste obrazy  
wyobraźni. Bo jakże się tu palić  
do „boskiego” tenora, kiedy on  
cierpi na pryszczykowe zapa-  
lenie gardła, jak szaleć z miłości  
dla czarownej diwy teatralnej  
w chwili, kiedy ona ma z kataru  
spuchnięty nos, nabrzękłe war-  
gi i co chwila kicha?  
Entuzjastyczna adoracja dla  
uroczego jak kwiat wiosenny  
dziewczęcia musi doznać pew-  
nego oziębienia, jeśli ta wiosenka  
kaszle i chrypi jak stuletnia baba.  
Odnosi się wrażenie, jakby  
cały świat, cała natura dostały  
straszliwego kataru. Zaiste, że  
w takich chwilach najbardziej  
bezpośrednimi celami naszych  
szawski, który za oszustwo hi- świadczeniach tylko kilka  
stanie się budowanie wielkich  
ników obrad specjalnej komisji  
i od wyników konferencji, któ-  
storyczne otrzymał zazdrości  
godne honorarium?  
miligramów radu, co jednako- miast fabrycznych kiedy łatwe  
woż w owych czasach ozna- do transportu maszyny w ma- ra się odbędzie następnie z p.  
czało plon pracy trzech lat. Od łych miastach lub osadach będą ministrem przemysłu i handlu.  
wyobraża- tego czasu rad już się znacz- mogły osiągać te same wyni- Podwyżka cen węgla dla kolei  
Tak  
sobie  
no przed stu laty znaczenie  
elektryczności.  
Elektryczność w r. 2026  
Wybitni uczeni rzadko kie-  
dy lubią bawić się w proroctwa,  
Gdybyśmy posiadali kilo- łaby nam w dostatecznej ilości  
gram radu, którego wartość światła i ciepła, tak, iż mogłoby  
ministrem komunikacji. Zwyż-  
kę cen węgla łączy p. minister  
pozostawiając to powieściopi- wynosi obecnie 200 miljo- się obyć bez poszukiwania czar- przemysłu i handlu ze sprawą  
sarzom, którzy z upodobaniem  
malują obrazy przyszłości na  
tle wymarzonych, bajecznych  
nów franków, to można by po- nych diamentów w podziem- wysokości podwyżek taryf ko-  
wtórzyć eksperyment Piotra  
Cuime, konstruując motor ra-  
nych kopalniach.  
Dla samolotów napędzanych sprawy będą poruszone przez  
elektrycznością, która ma za- czynniki rządowe.  
lejowych, wobec czego obie te  
postępów techniki, przetwa- dowy dostarczający energii  
rzającej świat i gałęzie jego  
przez 1800 lat. Jak już wspo- stąpić obecne benzynowe mo-  
tory, rozsnuwają się najwspa-  
nialsze, fantastyczne wprost  
jak donoszą obecne stosunki,  
perspektywy.  
Wiele z powyższego już się  
latach i odmalować nam obraz stosunkowo niewielkich re- niu nadchodzącej zimy.  
wia się w sposób następujący:  
wydaliśmy 6.069 druków w 23  
miljonach egzemplarzy, czyli,  
że na jednego mieszkańca Pol- Usta mają kraśniejsze od róż...  
ski nie przypada nawet jedna Płynie biały żagiel w sine morze,  
Tyle widział w drodze mórz i rzek...  
warunków życia w r. 2026.  
„Dalsza przyszłość – pisze  
Labadier – należy bez wąt- ra wszystko to ukształtuje się  
pienia nie do elektryczności,  
ale do owych niezbadanych  
zultatów. Z chwilą rozwiązania  
problemu lekkiego akumulato- Podwyżka cen węgla narazie  
Mówią, że tam Greczynki w Bosforze  
zaniechana  
Warszawie odbyła się  
trzygodzinna konferencja p. książka. W języku polskim od- A on pewnie nie powróci już...  
bito 21 miljonów egzemplarzy,  
z przedstawicielami ogólno- z czego najwięcej było beletry- Na nic wszystkie me troski i żale..  
inaczej.  
Śmiało bez narażenia się na  
W
jeszcze olbrzymich sił zawar- zawód zbytniego optymizmu ministra przemysłu i handlu  
tych falach radioaktyw- można powiedzieć, że do r. 2026  
nych. Możliwości zastosowa- uda się problem ten rozwiązać.  
w
polskiej konwencji handlowej  
sprawie zarządzonej 10%  
podwyżki cen węgla na rynku  
stycznych. Tuż za beletrystyką  
idą książki prawno-społeczne,  
handlowo-przemysłowe i pod- I swą czarną kosą zduszę się...  
ręczniki szkolne. Przeciętny  
nakład jednego druku 4.156  
egzemplarzy.  
Co stracone nie powróci, nie –  
Rzucę zloty pierścień w szumne fale  
nia tych fal radjoaktywnych,  
których ziemia posiada o wiele  
więcej niż nam się to na razie  
wydaje, są olbrzymie, ale na  
razie znajdują się w stadium  
Przez tworzenie lekkich aku-  
mulatorów ułatwiony będzie  
w
transport elektryczności z miej- wewnętrznym od 25 bm. oraz  
sca na miejsce. Przy pomocy  
lekkich maszyn można będzie  
zapowiedzianej 40% podwyżki  
cen węgla dla kolei.  
Została zachowana  
oryginalna pisownia  
Jeszcze nigdy w Polsce nie było tylu cudzoziemców bez prawa pobytu  
W tym roku zatrzymano  
8,3 tys. obcokrajowców  
przebywających w kraju  
nielegalnie – to o niemal 40  
proc. więcej niż w zeszłym  
roku.  
pracują na czarno, a niektórzy  
idą na skróty i żyją z popełnia- nia tego roku SG ujawniła pra- -Tekień, rzeczniczka Komendy  
nia przestępstw. Zanim wpad- wie 8,3 tys. cudzoziemców,  
ną i wyjdzie na jaw, że nie mają którzy naruszyli polski porzą-  
ważnych dokumentów pobyto- dek prawny w związku z wa- proc. wzrost,  
wych czy paszportów, upływa- runkami wjazdu i pobytu cu- dotyczy ośmiu miesięcy. Naj- zwolenia na pobyt lub nigdy ich  
ją miesiące, a czasem lata. dzoziemców na terytorium częściej zatrzymywano Ukra- nie posiadali, posługiwali się  
Zdaniem ekspertów zagęsz- RP. Dla porównania, w analo- ińców (2,2 tys.), co nie powin- nieważnymi czy wręcz podro-  
cza się tzw. szara strefa go- gicznym okresie 2025 r. było no zaskakiwać, zważywszy na bionymi dokumentami.  
„Od 1 stycznia do końca sierp- nam mjr SG Anna Sobieska- w tym zestawieniu zajmowali  
Gruzini (748), Białorusini (400)  
i Mołdawianie (354). Wszyscy  
przebywali w Polsce, choć nie  
powinni, bo wygasły im po-  
Głównej Straży Granicznej.  
To niepokojący blisko 40  
a
porównanie  
Polska uszczelniła grani-  
ce, ale nie wiemy, co dzieje się  
z tymi, którym wygasły pozwo- spodarcza, w której nielegalnie  
lenia na pobyt czy pracę. Wy- przebywający u nas migranci  
to blisko 6 tys. osób, natomiast  
w całym 2025 r. – ponad 9,3 tys.  
ich liczbę w Polsce. Ale nie tak  
dużo mniej było Kolumbijczy-  
ŹRÓDŁO: GRAŻYNA ZAWADKA  
RP.PL  
najmują na lewo mieszkania,  
mogąswobodniefunkcjonować. cudzoziemców” – odpowiada ków (1,4 tys.). Kolejne miejsca  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
20  
Wolna Trybuna  
www.kuriergalicyjski.com  
Państwo chrześciańskie, bądź odczulanie  
Leitmotivem jego działalności publicz-  
nej (zarówno jako komentator w mediach,  
co urzędnik państwowy) jest wszak „obro-  
na chrześcijaństwa”. Sęk w tym, że ludzie  
tacy, jak Hegseth traktują je instrumental-  
nie. Jako zestaw symboli, estetykę, na któ-  
rą mogą nanosić własne zapatrywanie na  
świat. Chrześcijaństwo szefa resortu obro-  
ny posiada nie twarz Franciszka z Asyżu,  
miłości bliźniego, poszanowania ludzkiej  
godności, ba! Stoi w jawnej sprzeczności  
z naukami starożytnego Cieśli.  
Personifikacją tego, co propaguje He-  
gseth, jest przerysowany krzyżowiec.  
Epolet siły i pradawnego porządku, który  
próbuje się dziś, jego zdaniem, negować.  
Mityczny „etos wojownika”, pozycjono-  
wanie się jako „wierny” przeciw tym,  
którzy nie podporządkowują się jedynej  
słusznej wizji, wreszcie opozycja wobec  
uosabiającego wszelkie strachy islamu  
i konserwatyzm jako przeciwieństwo  
postępowości, definiowanej równie kary-  
katuralnie, jak islam. Oto artykuły wiary  
Podobno człowiek do  
wszystkiego zdoła się  
przyzwyczaić. Czy  
może inaczej – nic nie  
jest w stanie szokować  
go w nieskończoność.  
Ciśnięci w zalew  
okropieństw wojny  
ludzie wreszcie  
obojętnieją, zaprzęgany  
do relacjonowania każdej  
pomniejszej okazji  
czerwony pasek programu  
informacyjnego przestaje  
przykuwać uwagę,  
a kolejny wpis w mediach  
społecznościowych  
o ludobójstwie przewia  
się dalej. Nadmierna  
ekspozycja na  
ekstremalne bodźce  
owego „chrześcijaństwa”. W posługiwa-  
niu się nim nie przeszkadza świadomość,  
że podobne myślenie zawiera w sobie tyle  
znieczula. Wystarczy  
spojrzeć na wypowiedzi  
i zachowania Donalda  
z młodą stażystką. Co robią media? Kolo- w próżni, przez co, kolokwialnie rzecz uj-  
kwialnie rzecz ujmując, „grzeją temat”, sta- mując, na prezydenta bierzemy poprawkę.  
z Ewangelii, co prawicowa ideologia Korei  
Północnej z komunizmem: graficzne zna-  
ki, parę terminów i nazwisk.  
Sekretarz obrony postanowił zatem  
urządzić krwawy spektakl. Raz, że roz-  
strzelanie, dwa, że poprzez „widowisko-  
wy” pluton egzekucyjny, a trzy, że publicz-  
nie. Oto garść faktów, o których media  
w związku ze sprawą przypominają oraz  
te nieco mniej znane.  
Amerykańskie wojsko wciąż skazuje  
na śmierć. Obecnie takie wyroki posiada  
czterech ludzi, nie są one jednak wykony-  
wane – żeby nie przywoływać nazwiska,  
seryjny morderca-gwałciciel G. czeka na  
stracenie już ponad trzydzieści osiem lat.  
Ostatnim razem zabito w majestacie pra-  
wa szeregowego B., dwudziestopięciolet-  
niego sprawcę gwałtu na dziecku i usi-  
łowania jego zabicia. Był rok 1961, gdy  
powieszono go. Przed plutonem zaś nie  
stanął nikt od drugiej wojny światowej,  
gdy za dezercję postanowiono – pomimo  
kontrowersji – zgładzić dwudziestoczte-  
roletniego Edwarda Slovika. Publicznych  
na podejmowane  
Trumpa, po czym zadać  
sobie pytanie: czy świat  
faktycznie się jeszcze nimi  
emocjonuje?  
losowo, tudzież  
rając się, by dotarł pod każdy dach w kraju  
i poza jego granicami. Efekt? Sensacja,  
skaza na relatywnie czystym obrazie!  
Co absurdalniejsze wyczyny kończą jako  
nagłówki i obiekt rozmów z koleżankami,  
które kwitujemy ceremonialnym stwier-  
na zasadzie „kto  
akurat coś szepnie  
na ucho”. Widać to  
na przykładzie jego  
postępowania wobec  
konfliktu rosyjsko-  
ukraińskiego. Co  
do zasady, bardziej  
sprzyja agresorowi  
i kiedy Moskwa za  
bardzo go zmanipuluje,  
reszta Zachodu rusza  
z ofensywą perswazji,  
po której Trump  
Załóżmy jednak, że pogłoski o wcześniej- dzeniem „Co ten Trump znowu wyczynia?”  
MACIEJ SERZYSKO  
szych nieobyczajnych postępowaniach  
Clintona krążą od lat. Ba, swego czasu  
– i tyle. Jesteśmy przyzwyczajeni, czy nam  
się to podoba, czy nie. Nieustanne bicie  
piany doprowadziłoby do nerwicy.  
Doświadczenia pierwszej połowy dru- przechwalał się nimi, co przez przypadek  
giej kadencji czterdziestego siódmego pre- nagrano. Jakby tego było mało, prezy-  
zydenta Stanów Zjednoczonych nietrudno  
podpiąć pod stwierdzenie, że „widzieliśmy  
W podobnych trybach działa nie tylko  
dzisiejsza polityka, ale szerzej, społecz-  
ny odbiór osób rozpoznawalnych. Przede  
dent ma za sobą kilka rozwodów, była  
małżonka oskarżała go zresztą o gwałt,  
już wszystko”. Bo i faktycznie, chimerycz- choć później się z tego wycofywała. Obec- wszystkim, widz musi wiedzieć, na czym  
ne zmiany stanowiska w obrębie mediów  
społecznościowych, czy ośmieszanie się  
w nich (choć w zamyśle to chyba rywali)  
dziwnymi wykwitami sztucznej inteligen- na krzesło elektryczne małżeństwa szpie- cą się do wspólnych wartości (łamanych  
cji są jedynie czubkiem góry lodowej. Niżej gów, co nie uszło uwadze opinii publicznej. na komunały), postępowanie radykalne,  
znajdziemy wszak wyburzenie części Bia- Jedna z ostatnich spraw Clintona dotyczy- bądź obrazoburcze skutkować może od-  
łego Domu pod salę balową, wycofywanie ła jego prób tuszowania aktu niewierności rzuceniem. Nietrudno przewidzieć co by  
kraju ze „zideologizowanej” Światowej z aktorką filmów pornograficznych, w po- było, gdyby – przykładowo – wokalista  
ny prezydent uwikłany był też w procesy  
sądowe, swoją drogą, we wcześniejszych  
wspomagał go prawnik znany z posłania  
stoi. Kiedy oferuje mu się zachowawczą  
gwiazdę, operującą w ramach określo-  
nych standardów, a przy tym odwołują-  
zaczyna mówić bardziej  
przyjaznym Kijowowi  
głosem.  
Organizacji Zdrowia, masowe zwolnienia  
urzędników w ramach burzliwie zerwanej  
komitywy z najbogatszym człowiekiem  
dobnej produkcji pojawił się swego czasu  
w roli niewinnego statysty. Prywatnie  
brytyjskiego zespołu Coldplay, znanego  
z promowania postaw równościowych,  
dość długo utrzymywał zażyłe kontak- wykrzyczał ze sceny antysemicką wią-  
zankę. Równocześnie, w świadomości  
Zmienia nieco wymowę wiadomości „Clin- tych samych słuchaczy, których część  
Wkrótce jednak znów dają o sobie znać  
kremlowskie macki, Zełenskiego po raz  
świata, plany drukowania własnych podo- ty z masowym drapieżcą seksualnym…  
bizn w limitowanej edycji paszportów, czy  
promowanie imiennej kryptowaluty celem  
dorabiania się na zwolennikach. Owszem,  
mogłoby to być nawet śmieszne, gdyby nie  
szło w parze z nieprzemyślanym najazdem  
na Iran, odgrażaniem się inwazją na Danię  
enty nazywa dyktatorem… Ostatecznie, egzekucji zaprzestano w USA jeszcze  
to co pozostaje, to trwałe decyzje, pokroju w latach 30. ubiegłego wieku. Do dziś  
wstrzymania pomocy finansowej dla na- zachowały się one w takich państwach,  
ton miał romans”, czyż nie? Ale nie to jest  
najważniejsze.  
zwróciłaby bilet na zaplanowany koncert,  
pozostaje ktoś taki, jak Kanye West. Dla  
Odłóżmy na bok tak bezpośrednie  
analogie do Trumpa, który to, znając jego  
usposobienie, przypuszczalnie wyparłby  
niezorientowanych w muzyce popularnej, padniętego kraju, przywołanego już wcze- jak Iran, Korea Północna. Parę lat temu  
raper i producent, któremu rozgłos przy- śniej wycofania się z WHO, czy – bodajże po cichu wycofała się z nich nawet Arabia  
noszą od pewnego momentu bardziej, niż najtragiczniejsza w skutkach – operacja Saudyjska (choć nie wiadomo, czy jeszcze  
przeciw Iranowi. nie wróci), a tymczasem Hegseth posta-  
Rozmycie informacyjne powinno cze- nowił ustawić swoją ojczyznę w jednym  
oraz sabotowaniem ukraińsko-natowskie- się całej sprawy, ogłosił medialny spi- muzyka, uzewnętrznianie wszelakich fobii  
go wysiłku przeciw rosyjskiej agresji (i to sek i jeszcze zdołałby przekonać wielu i deklarowanie się jako nazista. Nawet je-  
pomimo jasnej niezgodności podobnych zwolenników do swojej racji. Załóżmy, że żeli ten spotka się z ostracyzmem za wy- muś służyć. Zapory dymnej nie stawia się  
działań z interesem samego Waszyngto- prezydent Clinton dzień wcześniej zwy- danie singla pod tytułem „Heil Hitler” (maj wyłącznie po to, by kąsać przeciwników,  
rzędzie z fundamentalistami pokroju Pań-  
stwa Islamskiego, które również trans-  
nu), zaś cudownym panaceum na wszelkie  
bolączki był duet zięcia i starego kumpla  
zastępujący państwową dyplomację.  
Na początku kolejne wypowiedzi Trum- go jako świnię. To i tak nic w porównaniu  
pa budziły grozę, zdumienie i oburzenie z faktem, że przed miesiącem zarządził  
zywał pytającą go o los pewnej ustawy  
dziennikarkę i opublikował w prasie ka- album (marzec 2026 roku) nie dojdzie do  
rykaturę Busha seniora, przedstawiającą drugiego miejsca najlepiej sprzedających  
2025 roku), nie sprawi to, że jego nowy  
tymczasem upatrywana „strategia” za- mitowało swoje stracenia na cały świat.  
kłada raczej, by pod taką osłoną odbez- Nawet u Kim Dzong Una się tego nie robi.  
pieczyć broń i strzelać gdzie popadnie, na  
wszelki wypadek w kierunku przyjaciół,  
nie zapominając, by trafić też w siebie.  
***  
Integralną częścią politycznego eko-  
systemu Trumpa są jego poplecznicy.  
Jeden z nich, Pete Hegseth, zaszokował  
ostatnio świat, gdy zapowiedział ogólno-  
dostępną transmisję z egzekucji poprzez  
rozstrzelanie byłego amerykańskiego  
żołnierza. Słowem wyjaśnienia, chodzi  
o Nidala Hasana, majora (przed degra-  
Nie wiadomo, czy pomysł zostanie zre-  
alizowany. Pewnym jest jedynie publiczne  
oburzenie, również w Ameryce. Krytycz-  
nych głosów nie brakuje zarówno wśród  
polityków, jak i obywateli… Tyle że co z tego  
przyjdzie? Hegsetha ani jego mocodawcy  
nikt nie odwoła. Przejdzie fala oburzenia,  
wkrótce usłyszymy coś równie głupiego,  
strasznego, czy groteskowego. Dopiero  
co podobnym wyczuciem humanitaryzmu  
i wrażliwości na ludzką godność popisał się  
prowadzący oficjalne konto Trumpa w me-  
się w Stanach Zjednoczonych.  
światowych obserwatorów, przy taktycz- (nie pytając nikogo o zgodę) atak na Ko- Wróćmy jednak do  
nym milczeniu, rzadziej gestach wymuszo- reę Północną, a jutro leci obściskiwać się  
geopolityki. Teoria  
nego zrozumienia sił wiążących się z jego  
obozem. Gdyby jednak chcieć utrzymać  
podobne reakcje, od dwóch lat nie robiliby- zdążył natomiast określić Meksyk „obo-  
śmy niczego innego. Amerykański prezy- zowiskiem dzikusów”, sześć razy przypo-  
dent i jego ludzie zasypują nas kontrower- mnieć wyborcom, że „gdyby on był prezy-  
sjami do tego stopnia, że niektórzy sądzą,  
iż jest to ich przemyślana strategia. Krótko  
mówiąc, zalać media byle czym i niech nie  
dadzą tego rady przerobić.  
Tłumacząc rzekomy mechanizm, przy- warunki do należytego wybrzmienia. Nie  
pomnijmy sobie aferę z romansem innej przekreśla krystalicznego wizerunku sko-  
głowy Stanów Zjednoczonych, Billa Clin- ro sam zainteresowany nie stara się go  
tona. Rzecz jasna, ta wstrząsnęła jego utrzymywać, a dwa – lada chwila pojawi  
rządami i reputacją w innej rzeczywisto- się świeższa sensacja, również wymagają-  
z Alim Chameneim, którego nazywa „swo-  
im przyjacielem”. W zeszłym tygodniu  
mówiąca o tym, że  
cały trumpowski  
ekscentryzm (by  
tak to delikatnie  
ująć) stanowi  
dentem, do wojny w Bośni by nie doszło”  
i tak dalej, i tak dalej… Wtem okazuje się,  
że nową aferę nasza percepcja redukuje do  
„kolejnej afery”, odbierając jej tym samym  
przemyślaną zagrywkę  
nie wytrzymuje  
dacją) amerykańskich sił lądowych, diach społecznościowych, zamieszczając  
wojskowego psychiatry, który w 2009  
roku urządził w bazie Fort Hood masa-  
krę personelu z trzynastoma ofiarami  
śmiertelnymi. Krzyknął przy tym „Allahu  
Akbar!”, zdradzając fundamentalistyczny  
motyw zamachu. Swoją drogą, możemy  
teoretyzować, czy gdyby morderca nie  
był muzułmaninem pochodzenia pale-  
styńskiego, ściągnąłby na siebie podob-  
ny gniew Hegsetha.  
na nim krótki filmik ze sztucznej inteligen-  
cji, przedstawiający prezydenta bawiącego  
się z tygrysem. Niby kolejne niewinne dzi-  
wactwo, a jednak – przywódca został tam  
podstawiony w miejsce człowieka, którego  
na oryginalnym nagraniu drapieżnik roz-  
szarpał, po tym jak mężczyzna wskoczył do  
jego wybiegu.  
konfrontacji  
z jednym, zasadniczym  
czynnikiem,  
a mianowicie stężeniem  
chaosu. Wypowiedzi  
wypowiedziami,  
decyzje prezydenta  
zbyt często wyglądają  
ści społeczno-technologicznej, ale mimo  
wszystko wyobraźmy sobie następujący  
scenariusz: dowiadujemy się, że żonaty  
ca medialnej otoczki.  
Nagromadzone czynniki bulwersujące  
zaczynają się znosić. Żaden niedyploma-  
Klik, smutna buźka, komentarz i moż-  
na żyć dalej.  
Clinton utrzymywał intymne stosunki tyczny komunikat Trumpa nie funkcjonuje  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
Kurier kulturalny  
21  
www.kuriergalicyjski.com  
Profesor Paweł Boliński o wspólnych pracach polsko-ukraińskich  
we lwowskim kościele pw. św. Michała Archanioła  
Profesor Paweł Boliński  
2026 jest tak naprawdę drugim rokiem  
prac. W 2024 roku robiliśmy badania, lecz  
w 2025 roku nie dostaliśmy dofinanso-  
wania i prace nie były prowadzone. W br.  
udało się zdobyć środki finansowe i zaczę-  
liśmy prace przy kopule w prezbiterium -  
tam gdzie jest właśnie fresk z patronem  
świątyni św. Michałem Archaniołem. Sce-  
na ta przedstawia jego walkę i strącenie  
szatana do piekła. Piękna scena, wokoło  
diabły ładnie namalowane. Kiedy usuwa-  
my przemalówki, oczyszczamy oryginal-  
ne malowidło, ukazuje się nam dość do-  
brze zachowana polichromia oryginalna,  
z czego się bardzo cieszymy, że oryginalny  
fresk jest w dobrym stanie. Myślę, że w tej  
i polsko-ukraiński zespół  
konserwatorów pod  
jego kierownictwem od  
lat zajmują się pracami  
konserwatorskimi na  
terenie Lwowa i Ziemi  
Lwowskiej. Konserwatorzy  
ratują monumentalne  
zespoły malarstwa  
ściennego dawnych  
wieków, szczególnie  
w dawnych XVII – XVIII-  
wiecznych świątyniach  
HERB ZAKONU OO. KARMELITÓW  
partii malowideł (czyli w kopule prezbite-  
rzymskokatolickich. Prace  
w latach sześćdziesiątych XVII wieku.  
Wtedy też wzmocniono klasztorne mury  
obronne. Dopiero w 1717 roku karmelici  
zasklepili nawę główną. Około połowy  
XVIII wieku wnętrze świątyni zostało  
pokryte malowidłami. Nie jest jednak  
znane autorstwo tych fresków. W XIX  
wieku przez pewien czas uważano, że  
rium) nasza ingerencja estetyczna będzie  
ograniczona do minimum i wierni oraz  
szeroka publiczność będą oglądać piękne  
osiemnastowieczne malowidła. Właśnie  
te wymagają wielkiej  
umiejętności i znacznych  
kosztów. Właśnie  
FRAGMENT FRESKÓW W KOPULE PREZBITERIUM  
w prostokątnym polu znajduje się fresk  
„Matka Boska adorowana przez zakonni- wieku. Wtedy prace konserwatorskie  
ków i kapłanów”, na pendentywach po- prowadzono w całym wnętrzu świątyni  
profesorowi udało się  
zorganizować zespół  
młodych konserwatorów  
(w większości  
absolwentów i studentów  
lwowskiej Akademii  
Sztuki) oraz pozyskać  
finansowanie w znacznej  
mierze polskiego  
Ministerstwa Kultury  
i Dziedzictwa Narodowego  
(MKiDN) i warszawskiego  
Instytutu „Polonika”.  
malowideł, prowadzono w połowie XIX teraz powstaje problem autorstwa tych  
malowideł. Tak do końca nie wiadomo kto  
namalował te freski. Są tylko hipotezy.  
Jest podpis Leonarda Zacharskiego, który  
staci Ewangelistów, zaś w kopule fresk  
ze zmianami architektonicznymi przez  
polichromię wykonał artysta malarz, „Św. Michał Archanioł strącający zbunto- architekta Zacharskiego. Malowidła też przemalował, lecz nie ma podpisu orygi-  
zakonnik Grzegorz Czajkowski. W 1954 wanych aniołów do piekieł”. W 2026 roku podlegały tym pracom. Wskutek tego ory- nalnego mistrza. Jest to malarstwo przypi-  
roku profesor Tadeusz Mańkowski przy- zespół konserwatorów pod kierownic- ginalna polichromia zastała przemalowana  
pisał freski w kościele karmelitańskim twem Łesi Hanulak pracuje właśnie przy w 100%. To były lata 60. XIX wieku oraz  
bolończykowi Giuseppe Carlo Pedret- oczyszczeniu tego fragmentu malowideł.  
sywane jakiemuś Włochowi. Niektórzy idą  
dalej w hipotezach i przypisują autorstwo  
inne rozumienie i podejście do prac konser- konkretnemu Włochowi, który tu, we  
Głównym zadaniem na ten rok jest od- watorskich. Otóż przemalowano wszyst- Lwowie, w tym czasie przebywał, ale nie  
krycie autentycznych XVIII-wiecznych ko, często zmieniając też kompozycję ma- ma źródła tej wiadomości. Tak naprawdę  
tiemu, który miał wykonać je w 1732  
roku, zaś i owa atrybucja nie ma poparcia  
współczesnych historyków sztuki. Profe- fresków. Prace finansuje polskie MKiDN,  
sor Andrzej Betlej uważa, że „powyższe  
ustalenia mają bardzo kruche podstawy.  
Nie dysponujemy żadnymi przekazami  
larską. Na przykład w kościele jezuitów  
warszawski Narodowy Instytut Dziedzic- przemalówki w 99% były według form,  
nie udało się współczesnym badaczom od-  
naleźć źródła informacji. Mamy nadzieję,  
twa Kulturalnego za Granicą „Polonika” natomiast w kościele św. Michała Archa- że podobnie jak to było u jezuitów, w trak-  
i polskie Stowarzyszenie „Robim co mo- nioła było całkiem inaczej. Sklepienie jesz- cie prac konserwatorskich, przy usunięciu  
mówiącymi o wykonaniu dekoracji ko- żem”, klasztor oo. Studytów UGKC, zaś  
ścioła karmelitańskiego w latach trzy- nadzoruje i organizuje Instytut „Polonika”  
cze było przemalowane według formy, ale  
już reszta – nie. W przyszłości będzie dla  
przemalówek i odsłonięciu oryginalnego  
malowidła znajdziemy podpis autora i rok  
TEKST I ZDJĘCIA  
JURIJ SMIRNOW  
dziestych, a identyfikacja z autorem  
może być wyłącznie hipotezą. Giuseppe  
i lwowski miejski Zarząd Ochrony Środo- nas współczesnych konserwatorów duża wykonania, czy może jakiś inny fakt, któ-  
wiska Historycznego. W sierpniu br. od- trudność. Trzeba będzie naukowo ułożyć  
ry potwierdzi autorstwo tych malowideł.  
Byłoby to odkrycie o wielkim znaczeniu.  
Niewątpliwie oryginalne malowidła są  
wysokiej klasy artystycznej. Warsztato-  
We Lwowie najbardziej znaną pracą  
Carlo Pedretti jest wzmiankowany w źró- była się kolejna polsko-ukraińska komisja  
plany co i jak robić. Konserwację w latach  
80. XX wieku prowadzono w momencie,  
zespołu jest konserwacja barokowej po- dłach bernardyńskich, co sugeruje, że  
lichromii ściennej i monumentalnego oł- był zatrudniony przez ten zakon. Wydaje  
konserwatorska, a przy kolejnej wizycie  
profesora Pawła Bolińskiego rozmawiali- kiedy powstał pomysł organizacji w tym  
tarza głównego w dawnym kościele oo.  
jezuitów pw. świętych Apostołów Piotra  
i Pawła (obecnie cerkiew garnizonowa  
się więc, że zarówno atrybucję na rzecz  
Pedrettiego, jak i datowanie na lata trzy- konserwatorskich w 2026 roku. Profesor  
dzieste fresków w kościele karmelitań- powiedział m.in.:  
śmy o pierwszych podsumowaniach prac kościele muzeum. Ale nic z tego nie zre- wo bardzo dobrze wykonane, więc z tego  
alizowano. Jak to się mówi, była to szybka okresu nie było tu lwowskiego malarza,  
i mało skuteczna jednorazowa akcja kon- który by potrafił w taki sposób malować.  
UGKC). Pod kierownictwem Pawła Boliń- skim należy odrzucić”. Wiadomo też, że  
– Kościół św. Michała Archanioła to  
serwatorska. Brakowało wszystkiego, od  
Toteż niekoniecznie miał być Włoch. Na  
przykład Franciszek Eckstein trafił do  
Lwowa z Moraw, ale z ośrodka, gdzie ma-  
larstwo ścienne było na wysokim pozio-  
skiego konserwatorzy pracują nie tylko  
w tej świątyni. Wśród ich osiągnięć jest  
w latach 1867–1870 malarz Leonard Za- przepiękna świątynia z typową architek- dobrych materiałów konserwatorskich  
charski prowadził restaurację polichro- turą karmelitańską i z cenną dekoracją do pieniędzy. Jeszcze żyją uczestnicy  
na przykład ratowanie barokowej XVIII- mii i w większości, jak to było przyjęte  
-wiecznej polichromii w kościołach w Win- w tym okresie, przemalował całą deko- by główny problem, bo stan zachowania  
malarską wewnątrz. Tutaj zaczyna się jak- tych prac, które tak naprawdę polegały  
na tym, żeby to wnętrze jakoś przygoto- mie artystycznym.  
nikach i Husakowie i nie tylko.  
rację. Dopiero w latach osiemdziesiątych tych malowideł jest bardzo zły. Przypomi- wać na potrzeby muzealne. Chodziło o to,  
W tym roku przy kopule w prezbite-  
rium pracuje sześciu konserwatorów pod  
Od 2024 roku profesor Paweł Boliń- XX wieku podjęto wstępne prace restau- na nieco stan zachowania fresków w daw- żeby troszeczkę odnowić, odświeżyć, a nie  
ski rozpoczął nowy ambitny projekt kon- racyjne malowideł ściennych, odsłania- nym kościele oo. jezuitów. Kościół jezuicki  
serwatorski, mianowicie restaurację ze- jąc w niektórych miejscach fragmenty przez wszystkie lata sowieckie był nisz- lacji starych konserwatorów, trzeba było  
społu zabytkowej polichromii w dawnym wcześniejszych fresków, lecz pracye nie czony świadomie lub przez obojętność i za- zrobić jak najwięcej i jak najszybciej, żeby  
klasztornym kościele oo. karmelitów bo- były kontynuowane.  
prowadzić pełną konserwację. Według re- kierownictwem Łesi Hanulak. Wszyscy  
mają doświadczenie prac konserwator-  
skich w kościele oo. jezuitów. Prace pro-  
wadzi i nadzoruje warszawski Instytut  
„Polonika”. Trzeba też podkreślić współ-  
niedbanie. Z tym też mamy do czynienia  
to w jakiś sposób wyglądało przyzwoicie.  
Bardzo szybko pomysł otwarcia muzeum  
sych pw. św. Michała Archanioła (obec-  
nie świątynia klasztorna oo. Studytów  
Dopiero w roku 2024 zespół konser- w kościele w kościele oo. studytów, kiedyś  
watorów profesora Pawła Bolińskiego karmelitańskim. Wprawdzie pod koniec lat  
upadł i wszystkie prace alarmowo zakoń- pracę ojców studytów. Jest to przykład  
współpracy, z której jesteśmy bardzo  
ła pochodzi z XVII wieku. Początki klasz- townego odnowienia malowideł ścien- ce konserwatorskie, mało jednak skutecz- przygotował program prac konserwator- dumni i zadowoleni. Obecni gospodarze  
UGKC). Kościół pw. św. Michała Archanio- rozpoczął prace przygotowawcze do grun- 80. XX wieku były prowadzone różne pra- czono. Nasz zespół w poprzednich latach  
toru sięgają 1613 roku, kiedy spisano akt  
fundacyjny, w którym magistrat lwowski  
ofiarował karmelitom bosym pierwszą  
parcelę pod budowę klasztoru. W 1631  
roku ojcowie kupili od Jana Kaszonowicza  
tzw. „górę Gołuszowską” i inne drobniej-  
sze parcele niedaleko Baszty Prochowej  
na wschodnich obrzeżach obwarowań  
miejskich. Bardzo wygodne położenie  
„góry Gołuszowskiej” dla obrony miasta  
ocenił król Władysław IV, który wydał  
rozporządzenie budowy tej placówki za-  
konnej jako obronnego, obwarowanego  
murami klasztoru. W październiku 1634  
roku położono kamień węgielny pod bu-  
dowę kościoła. Kolejny król Jan II Kazi-  
mierz podarował zakonnikom dla obrony  
klasztoru działa i inną broń palną. Bu-  
downiczym świątyni ojców karmelitów  
był Jan Pokorowicz, syn znanego lwow-  
skiego budowniczego pochodzenia wło-  
skiego Adama Pokory (Adama de Larto  
Italus murator de Burmino). Jednak jesz-  
cze na początku XVIII wieku ściany naw  
stały bez sklepień. Klasztor dobudowano  
nych. Prace rozpoczęto w prezbiterium  
świątyni. Na wschodniej ścianie tarczowej  
ne. Największe prace konserwatorskie,  
które wybiły piętno na stan zachowania  
skich i przeprowadził kompleksowy plan (oo. studyci) nie tylko wyrażają zgodę na  
badań naukowych stanu malowideł. Rok  
prowadzenie prac, ale i uczestniczą w tych  
pracach. Łesia Hanulak, kierowniczka ze-  
społu dodała, że w roku 2024 wykonano  
kompleksowy plan badań naukowych ma-  
lowideł ściennych. Również przeprowa-  
dzono ich skanowanie laserowe, fotogra-  
metryczne wymiary, chemiczne, fizyczne  
i technologiczne badania. To wszystko  
razem pozwoliło ocenić stan zachowania  
polichromii i opracować dalsze plany prac  
konserwatorskich. Osobno przeprowadzo-  
no historyczne poszukiwania w archiwach  
i literaturze przedmiotu. Jednak poszu-  
kiwania archiwalne nie dały jednoznacz-  
nej odpowiedzi co do autorstwa i czasu  
powstania polichromii ściennej. Kolejny  
etap prac, który realizujemy w 2026 roku,  
to usunięcie późniejszych przemalówek  
i oczyszczenie oryginalnych malowideł.  
W dalszych planach – prowadzenie prac  
konserwatorskich w głównej i bocznych  
nawach. Prace konserwatorskie trwają od  
wczesnej wiosny i planujemy je prowadzić  
tak długo jak pozwoli pogoda.  
ZABUDOWANIA KLASZTORNE OO. KARMELITÓW  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
22  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Dni Dziedzictwa Europejskiego we Lwowie - rok 2026 (cz. 1)  
We wrześniu br. we Lwowie  
tradycyjnie po raz szesnasty  
zorganizowano Dni  
Dziedzictwa Europejskiego  
(Europen Heritage Days).  
Tradycja Dni Dziedzictwa  
Europejskiego powstała w 1991  
roku z inicjatywy Rady Europy.  
Każdego roku w tej inicjatywie  
bierze udział ponad 50 krajów  
europejskich, które dołączyły  
do europejskiej konwencji  
kulturalnej. Ta inicjatywa  
powstała by zwrócić uwagę  
publiczności, również władz  
lokalnych i państwowych na  
stan zachowania dziedzictwa  
kulturalnego krajów Europy  
i na jego znaczenie dla rozwoju  
współczesnego społeczeństwa  
każdego kraju i wspólnoty  
krajów europejskich. We  
Lwowie, jak i w latach  
poprzednich, organizatorem  
wystąpiła Rada Miejska,  
mianowicie Wydział Promocji  
Turystyki.  
WILLA BRONISŁAWA BAUERA  
ich bogata, a nawet tajemnicza histo-  
ria, przepiękne świątynie, legendy  
i tajemnice dawnych wieków, dzieła  
sztuki kościelnej, prace konserwator-  
skie w kościołach lwowskich, nieznane  
wcześniej nazwiska artystów mala-  
rzy i rzeźbiarzy, ich wspaniałe dzieła,  
działalność zakonów na terenie Lwo-  
wa i nie tylko. Otóż w tym roku można  
było odwiedzić i poznać historię daw-  
nego kościoła i klasztoru ojców zmar-  
twychwstańców przy ulicy Piekarskiej  
59a, zobaczyć ciekawe odnowione ma-  
lowidła ścienne, które też mają swoje  
sekrety.  
WILLA JÓZEFY FRANZ  
TEKST I ZDJĘCIA  
JURIJ SMIRNOW  
wybitnego architekta lwowskiego.  
W tym roku organizatorzy zaprosili  
uczestników nawet w najdalsze okolice  
miasta, między innymi na Stare Znie-  
sienie, gdzie o. Mychajło Horodyśkyj,  
opowiadał o historii i architekturze  
cerkwi pw. Wniebowstąpienia Pań- darzenia kulturalne w gmachu kościoła  
skiego, parafialnej świątyni tej da- pw. św. Marii Magdaleny, w którym jak  
lekiej okolicy miejskiej. Cerkiew zo-  
stała zbudowana w latach 1897–1901  
według projektu polskiego architekta  
sztuki. W tym roku zwiedzanie świą-  
tyni było połączone z zapoznaniem  
się z Muzeum Salomei Kruszelnickiej,  
które znajduje się na sąsiedniej ulicy  
i opowieścią o jej dorobku artystycz-  
nym. Były to jeszcze nie wszystkie wy-  
Każdego roku Dni Dziedzictwa Eu-  
ropejskiego we wszystkich krajach Eu-  
ropy łączy hasło, zaproponowane przez  
Radę Europy. W bieżącym roku takim  
hasłem było „Dziedzictwo zagrożone.  
Odrodzić. Przeciwstawić się. Nadać  
nowy sens”. Hasło to jak najbardziej  
odpowiada sytuacji na Ukrainie, gdzie  
już piąty rok trwa pełnoskalowa woj-  
na, i niestety niszczenie przez agresora  
rosyjskiego zabytków kultury i sztuki  
jest sprawą codzienną.  
wiemy działa Sala Muzyki Organowej  
i Kameralnej. Otóż dyrekcja tej placówki  
zorganizowała koncert muzyki Krymu,  
Jarosław Byszkewycz, naukowiec Władysława Halickiego w stylu ro- muzyki krymskotatarskich mieszkań-  
Muzeum Historycznego Lwowa, bar-  
dzo fachowo opowiadał o historii trzech  
metropolii katolickich, działających we  
Lwowie w XIV–XX wiekach. Znaczne  
zainteresowanie budziła historia or-  
miańskokatolickiej metropolii (przed  
Unią z Rzymem metropolii Ormiańskie-  
mańsko-gotyckim. Zachował się też  
oryginalny rzeźbiarsko-dekoracyjny dyny akcent poświęcony kulturze isla-  
wystrój wnętrza świątyni. W cerkwi  
znajduję się ikona Matki Boskiej z 1701  
roku i prace snycerskie znanego rzeź- i islamskich tradycjach we Lwowie  
biarza ukraińskiego Andrija Kowerka  
z lat 1938–1939 oraz ołtarzowy obraz  
Chrystusa Króla pędzla Antona Mona-  
styrskiego. Obok cerkwi zachował się  
stary cmentarz i zabytkowe nagrobki.  
W planach organizatorów była też bar- ulicy Wyhowskiego, gdzie opowiadała  
dzo ciekawa impreza, mianowicie wej- o tradycjach i sztuce kulinarnej Tata-  
ście na dzwonnicę katedry rzymsko-  
katolickiej, oglądanie i fotografowanie  
panoramy średniowiecznej części  
ców tego regionu Ukrainy. I nie był to je-  
mu we Lwowie. We lwowskim Centrum  
Kultury Islamu lekcję o historii islamu  
W tym roku Lwów po raz kolejny  
zaprezentował swój niezwykle wysoki  
potencjał kulturalny, zaś lwowianie za-  
demonstrowali zainteresowanie wielo-  
narodową i wieloobrządkową historią,  
kulturą i tradycją miasta, europejską  
w swoich fundamentach i w swojej du-  
chowości. Dni Dziedzictwa Europej-  
skiego były szansą dla każdego miesz-  
kańca miasta by dotknąć jego historii  
i poznać sylwetki znanych ludzi, którzy  
tu mieszkali, i to w sposób szczegolny  
przez ich dorobek kulturalny, który zo-  
stawili dla kolejnych pokoleń. Wydział  
Promocji Turystyki zorganizował 114  
niezwykle ciekawych imprez (w 2025  
r. było ich 90), które odwiedziło 3465  
osób (w 2025 r. – 2000 osób). Do orga-  
nizatorów zgłosiło się stu chętnych, by  
podzielić się swoją wiedzą, oprowadzić  
wycieczki, wygłosić lekcje, organizo-  
wać wystawy. Większość proponowała  
swoje tematy. Byli to lwowscy muzeal-  
nicy, krajoznawcy, naukowcy, bibliote-  
karze, przewodnicy. Znaczna ich część  
uczestniczyła w Dniach Dziedzictwa  
Europejskiego rok i dwa lata temu. Do  
organizatorów zgłosiło się też 50 wo-  
lontariuszy, którzy byli bardzo po-  
mocni w organizacji imprez, rejestracji  
uczestników itd. Imprezy w ramach  
Dni Dziedzictwa Europejskiego z roku  
na rok nabierają popularności. W tym  
roku zwykłej osobie zarejestrować się  
było praktycznie niemożliwie. Elek-  
troniczna rejestracja uczestników na  
różne imprezy trwała od 40 sekund do 2  
minut. Po dwóch minutach po ogłosze-  
niu rejestracji przez Wydział Promocji  
Turystyki wszystkie miejsca były już  
zajęte. Niektóre osoby rejestrowały się  
na 5–10 wydarzeń, a innym (m.in. eme-  
rytom, którzy nie są tak bystrzy w in-  
ternecie) nie zostało żadnego miejsca.  
To dziwne ożywienie zrodziło wiele  
FRAGMENT ZDOBIENIA WILLI  
BAUERA  
wygłosił Wadym Żumabeków, imam  
Isłamskiego Centrum Kulturalnego. Zaś  
Lerane Tulczyj, ekspert krymskotatar-  
skiego dziedzictwa kulinarnego, zapro-  
siła zainteresowanych do meczetu przy  
rozmów co do organizacji i przejrzy- go Kościoła Apostolskiego). Dla szerokiej  
stości rejestracji oraz formowania listy  
uczestników.  
publiczności jest to mało znana strona  
w historii naszego miasta. Między in-  
nymi niezwykle ciekawą była wyciecz-  
ka Ołeny Laszkewycz „W gościny do  
średniowiecznej rodziny ormiańskiej”  
w kamienicy przy ulicy Drukarskiej 6.  
W dawnych czasach była to kamienica  
bogatych kupców ormiańskich, w któ-  
rej obecnie prowadzone są kompleksowe  
prace konserwatorskie według archi-  
walnych poszukiwań historycznych.  
Już po raz drugi ksiądz kapelan  
Andrij Charkiw organizuje zwiedza-  
nie dawnego XIV-wiecznego kościoła  
Matki Boskiej Śnieżnej (obecnie grec-  
kokatolickiej cerkwi Matki Boskiej  
Przeglądając listę  
wydarzeń, spotkań  
i wycieczek zwracamy  
uwagę zarówno na  
popularność tematów,  
które powtarzają  
się z roku na rok  
rów krymskich i miejscu prawdziwej  
czarnej kawy w tych tradycjach.  
Lwowa. Można byłoby też obejrzeć za- O architekturze  
bytkowe dzwony katedralne. Niestety  
sakralnej małych form  
w ostatniej chwili impreza ta z powodu  
stanu technicznego schodów została  
odwołana. Lecz chętni nie zostali bez  
przygód. Już po raz drugi uczestników  
zaproszono na zwiedzanie kościoła  
pw. św. Marii Magdaleny i do wejścia  
na wieżę tej świątyni. Czekał na nich  
mówiono podczas  
wycieczki na Cmentarz  
Łyczakowski, gdzie  
przewodniczka Handzia  
Goszko opowiadała  
o kaplicach tej  
i są nadal niezwykle  
popularne, jak również  
na nowe tendencje  
i nowe kierunki  
zainteresowania  
Nieustającej Pomocy). Była to naj- piękny widok na okolicę, tak zwany  
nekropoli. Szczególną  
uwagę zwrócono na  
wieloletni projekt  
uczestników  
starsza świątynia katolicka Lwowa,  
bardzo stylowo odnowiona i dobudo-  
wana w drugiej połowie XIX wieku  
przez profesora Juliana Zachariewicza,  
Nowy Świat i na Cytadelę lwowską.  
Na uczestników czekała też opowieść  
o unikatowych organach tej świątyni  
i zdobiących wnętrze kościoła dziełach  
i organizatorów.  
Wśród pierwszej grupy  
wydarzeń możemy  
odnotować na przykład  
niezwykłą popularność  
tzw. „Kaplicy Rosena”,  
czyli dawnej kaplicy  
Rzymskokatolickiego  
Seminarium  
odnowienia (ratowania)  
kaplic łyczakowskich,  
który realizuje  
i finansuje warszawski  
Instytut „Polonika”.  
Dzięki wsparciu polskiego Mini-  
sterstwa Kultury i Dziedzictwa Naro-  
dowego odnowiono już cztery kaplice,  
między innymi kaplicę hrabiów Du-  
nin-Borkowskich, neogotycką kaplicę  
Cetnerów-Krzyżanowskich (słynna  
kaplica „Pod chimerami”), kaplicę Ja-  
worskich, kaplicę Probusa Samsona  
Barczewskiego, największą kaplicę  
na cmentarzu zbudowaną w bizan-  
tyńsko-neoromańskim stylu. Trwają  
prace przygotowawcze do rozpoczę-  
cia konserwacji kaplicy Łodyńskich  
i Morawskich.  
Duchownego przy ulicy  
Winniczenki, którą  
zdobi zespół malowideł  
wybitnego polskiego  
artysty Jana Henryka  
Rosena.  
W ogóle tematyka sakralna była  
i zostaje niezwykle popularna. Przez  
wieki Lwów był stolicą trzech metropo-  
lii katolickich. Publiczność przyciąga  
WILLA ŁOMNICA  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
23  
Informacje  
www.kuriergalicyjski.com  
W grudniu rusza kolejna edycja akcji charytatywnej  
„POMOCNA DŁOŃ DLA LWOWA”  
W grudniu odbędzie  
w przedsięwzięcie  
się kolejna edycja  
poprzez przekazanie  
darów rzeczowych lub  
wsparcie finansowe.  
Każdy gest solidarności  
ma znaczenie i pozwala  
sprawić, że święta  
akcji charytatywnej  
„POMOCNA DŁOŃ DLA  
LWOWA”, organizowanej  
przez FUNDACJĘ „SERCE  
DLA LWOWA” w Poznaniu.  
Poznańska Inicjatywa od  
wielu lat niesie pomoc  
Polakom mieszkającym we  
Lwowie oraz na dawnych  
Kresach Wschodnich.  
Bożego Narodzenia będą  
dla wielu rodaków na  
Kresach czasem radości,  
nadziei i pamięci ze  
wolontariuszy, która osobiście  
dostarczy dary do polskich ro-  
dzin, osób samotnych i chorych  
oraz do polskich organizacji  
działających na terenie Lwowa  
strony Polaków z kraju.  
W ramach akcji wolontariu-  
sze przygotowują i dostarczają  
paczki z żywnością, słodycza-  
Akcja „Serce dla Lwowa” od  
lat łączy mieszkańców Pozna-  
mi, środkami higienicznymi, i okolic. Szczególnym wyda- nia, harcerzy, szkoły, wolonta-  
artykułami szkolnymi oraz  
upominkami świątecznymi dla  
dzieci, seniorów i osób znajdu-  
jących się w trudnej sytuacji  
życiowej. Pomoc trafia bezpo-  
rzeniem będzie dodatkowo po- riuszy oraz darczyńców, którzy  
moc organizatorom spotkań św. wspólnie pokazują, że pamięć  
Mikołaja z najmłodszymi pod- o rodakach mieszkających za  
opiecznymi akcji.  
wschodnią granicą pozostaje  
żywa i przekłada się na realną  
pomoc.  
średnio do potrzebujących, bez Organizatorzy  
pośredników.  
zachęcają wszystkich  
ludzi dobrej woli  
do włączenia się  
W tegorocznej edycji, po-  
dobnie jak w latach ubiegłych,  
do Lwowa wyjedzie grupa  
Więcej informacji  
i numer konta na stronie:  
sercedlalwowa.pl/#kontakt  
WILLA TZW. OSTROWERCHOWA  
Andrijem Kotlarczukiem ozdobienie  
kamienicy administracyjnej z lat 90.  
XIX wieku. Już od dwóch lat niezmien-  
nym zainteresowaniem cieszy się wil-  
la „Łomnica”, którą zbudował dla siebie  
i swojej rodziny architekt Stanisław  
Rewucki. Po willi oprowadzała chęt-  
nych Hanna Gawryliw, prezes inicja-  
tywy społecznej „Dziedzictwo UA”.  
Architekt Chrystyna Badzian za-  
prosiła uczestników Dni Dziedzictwa  
Europejskiego do swego biura przy  
placu Sobornym 1 (dawny pl. Bernar-  
dyński), który znajduje się w odno-  
wionej kamienicy z początku XX wie-  
ku. W tych pomieszczeniach można  
było obejrzeć autentyczne piece, okna,  
drzwi, a nawet klamki. Znaczne oży-  
wienie towarzyszyło zwiedzaniu  
tzw. „willi Ostrowerchowa” przy uli-  
cy Czuprynki (dawnej, Potockich).  
Bardzo ciekawa dyskusja dotyczyła  
losów samej willi, jej dawnych gospo-  
darzy i mieszkańców, również postaci  
Ostrowerchowa i losów jego zbiorów  
Chór „ECHO” zaprasza  
repertuaru z chóralistyki polskiej (i nie  
Próby oraz spotkania towarzyskie –  
w poniedziałki i środy o godz. 18:30,  
pod kierownictwem profesjonalnych  
animatorów i pedagogów muzyki.  
tylko). Jeśli jesteś młody i dysponujesz za-  
pałem do nauki, to skuteczne nowoczesne  
pliki dźwiękowe pomogą szybko przyswo-  
ić ci partie głosowe.  
Jeśli masz lat 30+, 40+, 50+ itd. i możesz  
poświęcić czas dwa razy w tygodniu na  
próby (2 godz.), to nauczysz się pięknego  
Edward Kuc  
tel.: 0665306908  
Zespół pieśni i tańca „Weseli Lwowiacy”  
Zgłoszenie telefoniczne pod nr tel.:  
05905087433.  
Udziela indywidualnych  
FRAGMENT KAMIENICY PRZY  
UL. DRUKARSKIEJ 6  
konsultacji z tańca ludowego  
Kierownik zespołu Edward Sosulski  
i towarzyskiego.  
Architektura Lwowa, szczególnie  
końca XIX – początku XX wieku, przy-  
ciąga uwagę szerokiej publiczności,  
również organizatorów Dni Dziedzic- artystycznych.  
Jurij Smirnow  
twa Europejskiego. W tym roku zain-  
teresowanie skupiło się nie tyle na sty-  
lach i formach kamienic, pałaców czy  
świątyń, co na wystroju wewnętrznym  
mieszkań, bram i klatek schodowych.  
Niestety zniszczenia są tak ogromne, że  
można mówić tylko o nielicznych za-  
chowanych przykładach. Warto zazna-  
czyć, że nawet kamienice czynszowe  
Tetiana Kazancewa, popularna  
e-mail: smirnowjura@gmail.com  
Współpracują:  
Alina Wozijan, Czesława Żaczek, Luba  
Lewak, Artur Żak, Agnieszka Sawicz,  
Kazimierz Świetlicki, Mariusz Olbromski,  
Maciej Serżysko, Iryna Kotłobułatowa,  
Elżbieta Lewak, Joanna Pacan-Świetlicka  
i inni.  
lwowska przewodniczka i historyk  
architektury, przygotowała fachowe  
zwiedzanie willi architekta Bronisła-  
wa Bauera, który zaprojektował i zbu-  
dował tę willę w 1892 roku dla siebie  
swojej rodziny. Willa zbudowana  
w stylu „malowniczego historyzmu”,  
wykorzystaniem różnokolorowej  
Redakcja:  
Skład redakcji Grupy Medialnej  
Kuriera Galicyjskiego  
i
Lwów  
Львів  
Maria Basza  
red. naczelny  
z
projektowano zespołowo czyli archi- dachówki, cegły i majoliki. Wnętrza  
telefon redakcji: +38 0980712564  
e-mail: nowykuriergalicyjski@gmail.com  
Свідоцтво про державну реєстрацію  
cерія КВ № 24708-14648Р  
e-mail: mariabasza@wp.pl  
Anna Gordijewska  
zastępca red. naczelnego  
e-mail: anna.gordijewska@gmail.com  
Eugeniusz Sało  
Warunkiem zgody na przedruk całości  
lub części artykułów i informacji  
tekt projektował nie tylko formy ar-  
chitektoniczne, ale też klatki schodowe,  
sztukaterie, malowidła ścienne, witra-  
że, piece kaflowe, posadzki kaflowe lub  
stiukowe. Z całego tego bogactwa po-  
mysłów zachowało się bardzo mało, ale  
to, co zostało jest obecnie przez znaw-  
ców bardzo cenione. Tym bardziej, że  
pod pobiałem w zwykłej bramie można  
jeszcze odkryć nawet dobrze zachowa-  
ne malowidła secesyjne z początku XX  
wieku, dzieła tzw. lwowskich „malarzy  
pokojowych”.  
ozdobiono witrażami i polichromią.  
Nie mniej malowniczo wygląda wil-  
la Józefy Franc przy ulicy Konowalca  
(dawnej 29 Listopada), która zwra-  
ca uwagę bogatą sztukaterią fasady  
i kopuły. O historii właścicieli tej willi,  
„gipsowych królów” rodziny Franców  
i o wyposażeniu wnętrz opowiadała  
Oksana Neczyporuk. Wielu miesz-  
kańców Lwowa marzy, by odwiedzić  
ten obiekt i to z fachowym przewodni-  
kiem, lecz zrobić to można tylko pod-  
czas Dni Dziedzictwa Europejskie-  
zamieszczonych w naszym piśmie jest  
uzyskanie pisemnej zgody redakcji  
i powołanie się na „Kurier Galicyjski”, 2025 r.  
Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam  
redakcja nie ponosi odpowiedzialności  
i pozostawia sobie prawo do skrótów  
nadesłanych tekstów. Zamieszczamy  
również teksty, których treść nie  
odpowiada poglądom redakcji.  
від 19.02.2021 р.  
koordynator TV  
Wydawca Stowarzyszenie  
„Kurier Galicyjski”  
i mediów elektronicznych  
e-mail: eugene.salo@gmail.com  
Karina Sało  
e-mail: kvusochanska@gmail.com  
Krzysztof Szymański  
e-mail: krzszymanski@wp.pl  
Aleksander Kuśnierz  
e-mail: oleksandr.kusnezh@gmail.com  
Konstanty Czawaga  
Видавець ГО „Кур’єр Ґаліцийскі”  
założyciel Mirosław Rowicki  
Gazeta ukazuje się 2 razy w miesiącu.  
Газета виходить 2 рази на місяць.  
Друкарня ТОВ „Прес Медіа Сервіс”  
м. Львів, вул. Кошиця 7/29  
W 2026 roku znacznym zaintereso- go. To samo można powiedzieć o willi  
waniem cieszyły się wille, szczególnie  
wille znanych ludzi i architektów. Otóż  
docent architektury Demian Wojto-  
wycz oprowadzał po willi „Julietka”,  
„Ajwa”  
w
dzielnicy łyczakowskiej.  
Willa została zbudowana 120 lat temu  
i niestety obecnie stała się ruiną. Do-  
piero dzięki inicjatywie prywatnych  
rodzinnej willi Juliana Zachariewicza, osób w ciągu ostatnich dziesięciu lat  
którą profesor osobiście zaprojekto-  
wał i wyposażył. Przy ulicy Skoryka  
17 (dawna Chorąszczyzny) oglądaliśmy  
została odbudowana i otrzymała nowe  
życie. Po willi „Ajwa” oprowadzała jej  
właścicielka Katarzyna Łoza, lwowska  
przewodniczka i blogerka.  
razem  
z
architektem-restauratorem  
nr 19 (503) 1–15 października 2026  
24  
Kurier kulturalny  
www.kuriergalicyjski.com  
Prezentacja albumu „Wspomnienia z poturzyckich polowań”  
przedstawiciel Instytutu „Polo-  
nika” we Lwowie Aleksy Łoziń-  
ski. Wicedyrektor lwowskiego  
polskiego liceum nr 10 im. św.  
We wrześniu br. w Sali  
Kominkowej Lwowskiej  
Narodowej Naukowej  
Biblioteki Ukrainy im. W.  
Stefanyka (LNNB im. W.  
Stefanyka) zorganizowano  
prezentację albumu  
„Wspomnienia  
z poturzyckich polowań”.  
Organizatorami  
prezentacji wystąpili:  
dyrektor generalny LNNB  
im. W. Stefanyka dr Wasyl  
Fersztej i przewodniczący  
Związku Rodowego  
Dzieduszyckich herbu Sas  
Mateusz Jan Dzieduszycki.  
Spotkanie prowadzili  
Mateusz Jan Dzieduszycki  
i Zoriana Hreń, zastępca  
dyrektora LNNB im. W.  
Stefanyka. Na prezentację  
albumu z Polski przybyła  
grupa przedstawicieli  
Związku Rodowego  
Marii Magdaleny Wiera Szersz-  
niowa zorganizowała młodzież  
szkolną, która licznie przybyła  
na spotkanie. Z Państwowego  
Muzeum Przyrodniczego NAN  
Ukrainy (dawne Muzeum im.  
Dzieduszyckich) przybyły Ok-  
sana Wowk i Iryna Susłowska.  
Spotkanie wzbudziło też zainte-  
resowanie mediów lwowskich.  
Dr Łarysa Kupczyńska, dy-  
rektor Instytutu Badań Sztu-  
ki LNNB im. W. Stefanyka (są to  
przedwojenne zbiory Wiktora hr.  
Baworowskiego) w swoim refe-  
ZAPROSZENIE NA PREZENTACJĘ  
Dziendzieluk problemach  
o
związanych z konserwacją al- racie mówiła o znaczeniu albumu  
bumu. Warto dodać, że do tego  
pamiątkowego albumu wpisało  
się kilkadziesiąt gości polowań  
„Wspomnienia z poturzyckich  
polowań” na tle epoki, czasu, kie-  
dy wielu ludzi prowadziło swo-  
MELANIA I MATEUSZ DZIEDUSZYCCY  
takie środki udało się pozyskać  
dzięki dofinansowaniu ze stro- poturzyckich. Są to nie tyl- je zapiski, pisało wspomnienia  
ny polskiego Ministerstwa Kul- ko zwykłe wpisy, ale również lub miało w swoich domach tzw.  
tury i Dziedzictwa Narodowego wiersze, rysunki, karykatury, „księgi gości”, do których wpisy-  
(MKiDN), pochodzących z Fun- akwarele. Wśród autorów byli  
duszu Promocji Kultury i war- znani politycy, arystokraci,  
szawskiego Narodowego Insty- pisarze, artyści malarze i nie  
wały się osoby zaproszone z racji  
różnych wydarzeń, na przykład  
balów lub urodzin gospoda-  
tutu „Polonika”.  
tylko. Dla uzupełnienia publi- rza. Jednak album „Wspomnie-  
kacji elektronicznej Melania nia z poturzyckich polowań” był  
Dzieduszyckich herbu Sas,  
między innymi: Barbara  
Czartoryska, Melania  
Dzieduszycka, sekretarz  
Rady Związku.  
Związek Rodowy  
Dzieduszyckich  
herbu Sas opracował  
szeroki program nie  
tylko ratunkowo-  
konserwatorski albumu,  
ale też jego prezentacji  
i popularyzacji,  
Dzieduszycka wybrała ponad  
czymś innym zarówno z powo-  
60 nazwisk znanych osobisto- du postaci samego gospodarza  
ści wpisanych na kartach al- Włodzimierza Dzieduszyckiego,  
bumu i opracowała ich biogra- jak i rangi zapraszanych gości.  
Prelegentka też zwróciła uwa-  
gę na to, że same polowania nie  
przyszłym czytelnikom zro- były tylko zabawą myśliwych,  
zumieć skalę wydarzeń, któ- lecz kworum na którym przy  
my. Będą owe biogramy ważną  
częścią publikacji, pomogą  
TEKST I ZDJĘCIA  
JURIJ SMIRNOW  
lbum „Wspomnienia z po-  
turzyckich polowań” jest  
re otrzymały nazwę „polowań  
okazji omawiano ważne kwestie  
poturzyckich”. Właśnie pod- polityczne, kulturalne, literac-  
wprowadzenia jego treści  
w szeroki obieg, program  
udostępnienia albumu  
masowemu czytelnikowi.  
A
unikatowym świadec-  
czas prezentacji albumu w Sali  
Kominkowej mówiono o tym,  
co już zrobiono i o planach na  
kie i nie tylko. Na polowaniach  
nie było gości przypadkowych.  
Świadectwem tego są nazwi-  
KONSERWATORKA ŁESIA  
DZIENDZIELUK  
twem nie tyle myśliwskich za-  
interesowań Włodzimierza hr.  
Dzieduszyckiego (1825–1899),  
co jego pasji przyrodniczych,  
im. Dzieduszyckich przy uli-  
cy Teatralnej 17 lub w zbiorach  
przyszłość. Łarysa Kupczyń- ska wpisanych do albumu gości  
ska i Łesia Dziendzieluk wy- od Aleksandra Jana Fredry do  
również świadectwem gali- Biblioteki Poturzyckiej w pa- możliwe dzięki digitaliza- głosiły referaty na odpowied- Henryka Sienkiewicza. Auto-  
W naszych czasach jest to  
cyjskiego życia społecznego  
i towarzyskiego jego czasów.  
Album już w czasach jego po-  
wstania wyrósł daleko ponad  
funkcję zwykłej „księgi gości”.  
Łączy nie tylko wpisy, ale też  
łacu Dzieduszyckich przy ulicy  
Kurkowej 15.  
cji odnowionego albumu i jego  
nie tematy. O historii albumu  
publikacji elektronicznej. Pro- i o polowaniach w Poturzycy,  
rami rysunków, karykatur, czy  
akwareli byli znani artyści ma-  
o gościach tych polowań, o po- larze Michał Sozański, Leopold  
staci i działalności Włodzimie- Starzeński czy Franciszek Tepa.  
Na ślad albumu w LNNB im.  
jekt przewiduje też naukowe  
W. Stefanyka natrafił profe- opracowanie albumu, między  
sor Kazimierz Karolczak, który  
w latach 90. XX wieku pracował  
innymi publikację artykułów rza Dzieduszyckiego mówiła  
profesora Kazimierza Karol- też Melania Dzieduszycka.  
Wszystko razem czyni album  
unikatowym zabytkiem epoki,  
wklejone ryciny, akwarele, ry- w funduszu rękopisów i dziale  
czaka o albumie w kontekście  
Na prezentację albumu do Sali zabytkiem polskiego dziedzic-  
sunki autorstwa znanych arty- sztuki biblioteki lwowskiej. Al- historycznym i profesora Ta- Kominkowej LNNB im. W. Ste- twa kulturowego, cennym doku-  
stów malarzy, którzy brali udział  
w polowaniach poturzyckich,  
byli gośćmi Włodzimierza jego dalsze zachowanie. Jednak  
Dzieduszyckiego. dla przeprowadzenia tych prac  
O jego treści, historii i zna- potrzebne były odpowiednie  
bum już wtedy wymagał konser- deusza Budrewicza – ujmują- fanyka przybyło wiele zaintere- mentem epoki.  
wacji i prac zabezpieczających cy go z perspektywy history- sowanych osób m.in.: dyrektor swoim referacie Łesia  
Dziendzieluk dokładnie opisa-  
W
ka literatury. Przewidywano  
też publikacje artykułów dr  
Larysy Kupczyńskiej o losach  
lwowskiego Archiwum Ołesia  
Stefanyk, dyrektor lwowskiej ła przebieg prac konserwator-  
Galerii Sztuki Taras Woz- skich, opowiadała o metodach  
czeniu dla rozumienia epoki fundusze, znaczne środki fi- albumu w LNNB im. W. Stefa- niak, przedstawicielka Rady  
i
technologiach konserwa-  
z której pochodzi, pisał „Nowy  
Kurier Galicyjski” w wywia-  
dzie Anny Gordijewskiej z Me-  
lanią Dzieduszycką (KG nr 15,  
3–17 sierpnia 2026 r.). Owa  
księga wpisów gości polowań  
nansowe. Dopiero w 2026 roku  
nyka oraz konserwatorki Łesi  
Miejskiej Lilia Onyszczenko,  
cji różnych rodzajów papieru,  
atramentów, a nawet klejów.  
Zostały odnowione wszystkie  
83 zachowane strony albumu  
(było ich kiedyś nieco wię-  
cej, lecz niektóre zaginęły nie  
wiadomo kiedy i przy jakich  
okolicznościach). Prelegentka  
podkreśliła, że projekt wspierał  
partnerski Zakład Narodowy  
im. Ossolińskich we Wrocła-  
wiu, konkretnie ekspert Za-  
kładu Urszula Wencka. Digi-  
talizacją albumu zajmował się  
Wołodymyr Hissowski z LNNB  
im. W. Stefanyka. Dla zebranej  
publiczności Łesia Dziendzie-  
luk zademonstrowała też fil-  
mik, który dokumentuje prace  
konserwatorskie i przedstawia  
ich technologie. Jako wyjątek  
można było obejrzeć oryginal-  
ny album, lecz tylko w rękach  
konserwatorki. Właśnie oglą-  
danie oryginału stało się wiel-  
ką atrakcją, po między innymi  
dla młodzieży szkolnej.  
w
Poturzycy, majątku Wło-  
dzimierza Dzieduszyskiego  
na Ziemi Sokalskiej, powstała  
w latach 1870–1896. Już w na-  
szych czasach album odnale-  
ziono w zbiorach bibliotecz-  
nych LNNB im. W. Stefanyka  
po długich latach zapomnienia,  
a nawet uchodził za zaginiony.  
Trafił do LNNB im. W. Stefany-  
ka po II wojnie światowej. We-  
dług Melanii Dzieduszyckiej,  
album jeszcze do początku XX  
wieku znajdował się w pałacu  
Dzieduszyckich  
w
Poturzy-  
cy, później został przeniesio-  
ny do Lwowa razem z wszyst-  
kimi zbiorami bibliotecznymi  
z pałacu w Poturzycach. Być  
może znajdował się w biblio-  
tece Muzeum Przyrodniczego