Wołanie z Wołynia nr 5 (108)

Wrzesień-Październik 2012r.

str. 17

ogromnych represji a także pełna rusyfi-

W 1868 r. Kościół greckokatolic-

kacja. Jakakolwiek polityczna działalność

ki został podporządkowany Minister-

została zakazana. Teraz nie było już wątpli-

stwu Oświecenia Publicznego, którego

wości – władze dążyły do zniesienia unii a

zwierzchnikiem był oberprokurator Syno-

także osłabienia Kościoła katolickiego. 8

du prawosławnego w Petersburgu – hra-

(20) listopada 1864 r. zlikwidowano 129

bia Dymitr Tołstoj, znany z wrogości do

klasztorów rzymsko i greckokatolickich

katolików. Rząd posługiwał się w dziele

pozostawiając jedynie 38 lecz likwidując

prawosławienia unii – duchownymi unic-

nowicjaty. W roku następnym skonfisko-

kimi z Galicji – wrogo nastawionymi do

wano kościelne majątki w zamian za nie-

Kościoła rzymskokatolickiego [18]. Na

wielką pensje dla proboszczów[16]. Nie

przykład ksiądz Marceli Popiel jako nowy

bez znaczenia był fakt, iż Kościół katolic-

administrator diecezji z wybitną gorli-

wością rozpoczął „oczyszczanie” unii z

ki był niezależny a duchowni nastawieni

„łacińskich naleciałości”. Tak władze car-

patriotycznie. Fakt ten był podyktowany

dążeniem do stworzenia dogodnych wa-

skie określały dążenie do likwidacji unii.

runków do ekspansji prawosławia a co za

Zmiany w liturgii wprowadzane przez Po-

tym idzie unifikacji religijnej wszystkich

piela wywołały takie poruszenie pośród

ziem Cesarstwa. Katolicyzm był elemen-

wiernych, że doszło do otwartych buntów

tem przeczącym „trójjedynej zasadzie” –

w Drelowie i Pratulinie. Przeciwko bun-

„prawosławie, samowładztwo i ludowość”.

townikom wysłano kozaków i wojsko,

Została ona opracowana przez ministra

którzy bunt krwawo stłumili [19].

oświaty (1833-1849) i pisarza hrabie-

Na początku 1875 r. rozpoczęło się

go Siergieja Siemionowicza Uwarowa

podpisywanie aktów lojalnościowych do

(1786-1855) i stała się oficjalną filozofią

Kościoła prawosławnego, co było formą

rosyjskiego panslawizmu stanowiąc ideę

likwidacji. Akces do prawosławia podpi-

popieraną przez władzę, pragnące za jej

sało 100 000 wiernych i 200 duchownych

pomocą realizować swoje imperialne za-

a odmówiło 140 kapłanów i według urzę-

łożenia. W teorii miała powstać federacja

dowego wykazu rosyjskiego 90 000 wier-

narodów słowiańskich pod przewodnic-

nych [20]. Formalnie 18 lutego (2 marca)

twem Rosji, z językiem rosyjskim jako

1875 r. Kościół greckokatolicki przestał

dominującym i z carem jako jedynym i

istnieć [21].

absolutnym władcą. Prawosławie miało

Celem unii było zjednoczenie wyznań

być dodatkowym czynnikiem spajającym

a tymczasem stała się ona przyczyną no-

to nowe wszechsłowiańskie imperium a

wego podziału. Unia brzeska nie spełniła

pierwszym krokiem miała być likwidacja

pokładanych w niej nadziei. Miała zjed-

Kościoła unickiego. Po upadku powstania

noczyć Kościół zachodni i wschodni w

styczniowego nadszedł wreszcie czas roz-

jeden Kościół powszechny po raz pierw-

prawy z unią.

szy od schizmy w 1054 roku. Jeśli chodzi

W 1865 r. zniesiono poselstwo carskie

o racje stanu Rzeczypospolitej Obojga

przy Stolicy Apostolskiej a następnie w

Narodów jej celem było zabezpieczenie

1867 r. nastąpiło zerwanie konkordatu,

kresów wschodnich, poprzez stworzenie

który zawarty był w 1847 roku. Po tym

mocnego wału kulturowego dla ludności

fakcie władze uznały, że kwestie religijne

ruskiej i tym samym ograniczenie wpły-

w Cesarstwie pozostają tylko w ich gestii

wów moskiewskiego prawosławia. Nie

[17].

udało się to w pełni. Od początku bowiem